نقشبانوان بانوان در تحقق اقتصاد مقاومتی
همزمان با تحولات اخیر منطقه، این یادداشت با تبیین مفهوم «نبرد تمدنی» میان انقلاب اسلامی و نظام سرمایهداری، اقتصاد مقاومتی را نقشه راه پیشرفت کشور معرفی کرده و بر نقش راهبردی بانوان و نخبگان در تحقق تولید، استقلال اقتصادی و شکلدهی به تمدن نوین اسلامی تأکید میکند.
عروج ملکوتی رهبر شهیدمان و تقارن آن با ایام حماسه و ایستادگی، بار دیگر یادآور این حقیقت است که خون پاک مجاهدان راه حق، همچون خون سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین (ع)، تا تحقق کامل اهداف این جبهه تمدنی همواره خواهد جوشید و هرگز به سردی نخواهد گرایید. امروز در آستانه گام دوم انقلاب اسلامی و در دوران رهبری حکیمانه رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای، وظیفه نخبگان، فارغالتحصیلان و بدنه دانشگاهی کشور بهویژه نخبگان دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تبیین دقیق مسیر خطیری است که جبهه حق برای رسیدن به پیروزی نهایی در پیش دارد.تحولات شگرف بینالمللی و منطقهای کنونی نشان میدهد که مقاومت تاریخی ملت ایران عرصه جدیدی از تقابل را رقم زده است. این نوشتار تلاش دارد تا در قالب چهار محور اساسی، ابعاد این نبرد تمدنی را واکاوی کرده و به تبیین نقش محوری و مدیریتی بانوان در تحقق اقتصاد مقاومتی بپردازد.بخش اول: واکاوی ماهیت نبرد تمدنی و جایگاه محوری جبهه اقتصادیدنیای امروز شاهد یک تقابل عمیق، همهجانبه و ساختاری میان انقلاب اسلامی و نظام سلطه است. برای درک درست از تکالیف کنونی خود، ابتدا باید ادبیات و واژگان تبیینی خود را اصلاح کنیم؛ نگاهی که شرایط حاضر را صرفاً یک «بحران موقت نظامی یا پسامناقشه» قلمداد میکند، نگاهی منفعل و کوتهبینانه است. در مقابل، رویکرد پیشبرنده و اصیل آن است که بدانیم ما در میانه یک «نبرد تمدنی» بزرگ قرار داریم.
در گام اول انقلاب، ملت ایران موفق شد ایالات متحده را از کشور اخراج کند و امروز در گام دوم، فرآیند تمدنی اخراج آمریکا از منطقه و بسترسازی برای نابودی رژیم صهیونیستی به عنوان اصلیترین پایگاه غرب در غرب آسیا، به نقاط عطف خود رسیده است. این رویارویی جاری، کل زیستبوم اجتماعی و اقتصادی ما را تحت تأثیر قرار میدهد و ما ملزم هستیم زندگی و برنامهریزیهای خود را متناسب با این هندسه تنظیم کنیم.ابعاد اقتصادی نبرد با نظام سلطهبخش وسیعی از این نبرد تمدنی در لایههای رسانهای، روانی و بهویژه اقتصادی جریان دارد. دشمن که در محاسبات نظامی خود دچار خطای فاحش شده و نتوانسته به اهداف خود در مواجهه با اقتدار موشکی و حاکمیت ایران بر گذرگاههای راهبردی نظیر تنگه هرمز دست یابد، بار دیگر به ابزار سنتی اما پیچیده خود یعنی تحریم و فشار اقتصادی روی آورده است. نظام سرمایهداری جهانی تمام توان خود را بسیج کرده تا سلطه اقتصادی خود را بر بازارهای منطقه حفظ کند.تقابل ما با نظام سلطه، یک رویارویی پدافندی محض نیست؛ بلکه این انقلاب اسلامی بود که به ماهیت ظالمانه نظم حاکم بر جهان هجوم برد و آنچه امروز از سوی دشمن مشاهده میشود، تقلا و دفاع جنایتکارانه برای بقای خود است.بزرگترین قربانی نظام سرمایهداری: جامعه بانواناز منظر اندیشهای، محوریترین ایده نظام سلطه، ترویج دکترین سرمایهداری (Capitalism) است. این نظام در طول تاریخ خود، بیشترین ظلم و ستم ساختاری را به جامعه بانوان روا داشته است؛ حقیقتی که در مقدمه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز به صراحت مورد تأکید قرار گرفته است. نظام سرمایهداری با مادیگرایی مفرط، نگاهی ابزاری و تنزلیافته به زن دارد که در سه محور خلاصه میشود:
1. تعریف زن به عنوان نیروی کار ارزانقیمت.2. استفاده از ظرفیت بانوان به عنوان ناجیان بحرانهای بازار کار در جهت تنظیم دستمزدها.3. تبدیل زن به یک کالای قابل خرید و فروش یا پیوست تبلیغاتی برای ترویج مصرفگرایی.تقابل امروز ما در حوزههای فرهنگی و صیانت از مرزهای عفاف و حجاب، در واقع یک مبارزه راهبردی علیه همین نگاه ابزارگرایانه نظام سرمایهداری است تا هویت اصیل زن مسلمان دچار استحاله نشود.بخش دوم: اقتصاد مقاومتی؛ نقشه راه گام دوم و نقطه مقابل دکترین سرمایهداریدر برابر تهاجم اقتصادی و تفکر سرمایهداری، ما نیازمند یک نظام اقتصادی پویا و برآمده از هویت ایرانی-اسلامی هستیم. متأسفانه امروزه بخش عمدهای از ادبیات علمی و متون درسی در دانشگاهها و مطبوعات اقتصادی کشور، متأثر از رویکرد غربی و لیبرال است که در آن انسان، موجودی صرفاً منفعتطلب تعریف میشود و اقتصاد، زیربنای هویت او قلمداد میگردد. در مقابل، در تفکر اصیل اسلامی، ابتدا هویت، کرامت و پرورش انسان به عنوان بالاترین ارزش و مأموریت خلقت تبیین میشود و سپس نظام اقتصادی به عنوان بستری برای توسعه انسانیت طراحی میگردد.اقتصاد مقاومتی؛ یادگار ماندگار تفکر انقلابی
نقشه راه ما در این تقابل، دکترین اقتصاد مقاومتی است؛ نظام جامع و منسجمی که حاصل تجمیع اندیشههای اقتصادی امام راحل (ره) و متفکرانی چون شهید صدر، شهید مطهری و شهید بهشتی است که در طول نزدیک به دو دهه توسط رهبر شهید انقلاب تبیین و ابلاغ شد. این یادگار بزرگ، نقشه راه ۳۰ سال آینده کشور است. نامگذاری هوشمندانه شعار سال از سوی رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای، تحت عنوان «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» مؤید این واقعیت است که این پرچم تمدنی با قدرت برافراشته خواهد ماند.بخش سوم: واکاوی ابعاد اقتصاد مقاومتی و نقد رویکردهای تکساحتیرهبر شهید انقلاب در بیانیه گام دوم، اقتصاد مقاومتی را با پنج ویژگی کلیدی تبیین فرمودند: مولد، درونزا، برونگرا، دانشبنیان و مردمی. برای تحقق این شاخصها، باید رویکردهای حاکم بر بدنه کارشناسی و ساختار اجرایی کشور اصلاح شود.۱. مردمیسازی اقتصاد و چالشهای نگرشیامروز حضور حماسی مردم در میدانهای مختلف، بهترین فرصت را برای تحقق «اقتصاد مردمی» فراهم کرده است. با این حال، نگاه بدنه کارشناسی کشور (که بعضاً به ادبیات لیبرال نزدیک است) در درک ظرفیتهای واقعی مردم دچار محدودیت است. به عنوان مثال، فراخوان دولت برای مشارکت بیش از ۳۰ میلیون نفر از ثبتنامکنندگان شبکه «جانفدا» در جهت کاهش مصرف آب و برق، یک نگاه حدّاقلی است. هرچند اصلاح الگوی مصرف سیاست کلانی است که سالها پیش ابلاغ شده، اما پتانسیل واقعی این شبکه مردمی بسیار فراتر از کاهش مصرف مصرفی و معطوف به نقشآفرینی در چرخههای تولیدی است.۲. نقد شاخصهای سرمایهداری در قبال بانوان
یکی از بزرگترین خطاهای محاسباتی اقتصاد متعارف غربی، ناتوانی در ارزیابی ارزشافزوده و خلق ثروت توسط بانوان خانهدار است. در حال حاضر بر اساس آمارهای رسمی، حدود ۲۲ میلیون زن خانهدار در کشور وجود دارند که بدنه کارشناسی سنتی با ادبیات غربی، آنها را تحت عنوان «جمعیت غیرفعال اقتصادی» دستهبندی میکند! این نامگذاری ناعادلانه ناشی از نگاهی است که خلق ارزش را صرفاً در روابط کارگری و دستمزدی خلاصه میکند. واقعیت آن است که همین جامعه بزرگ بانوان، با حفظ هویت ملی و مدیریت نهاد خانواده، کشور را از لبه پرتگاههای خطرناک اقتصادی و اجتماعی نجات دادهاند.۳. اقتصاد دانشبنیان و مولدیتاقتصاد مقاومتی یک اقتصاد دانشمحور است که در آن، دانش و فناوری پایه اولویت بالاتری نسبت به سرمایه و تجهیزات مادی دارد. فارغالتحصیلان دانشگاههای صنعتی نظیر خواجه نصیر، فرماندهان اصلی خط مقدم بسیج دانش و تجاریسازی آن هستند. از سوی دیگر، محور کلیدی این اقتصاد «تولید» است. تولید، پرتکرارترین واژه در ادبیات اقتصادی رهبر شهید انقلاب بود، تا جایی که میتوان ایشان را «شهید تولید» نامید؛ چرا که ایشان همواره تأکید داشتند که کلید حل تمام چالشهای اقتصادی کشور در گرو رونق تولید داخلی است.بخش چهار: محورهای هفتگانه نقشآفرینی مدیریتی بانوان در هندسه اقتصاد مقاومتیبرخلاف نگاه غربی که جایگاه زن را تا حد یک کارگر منضبط تنزل میدهد، تفکر اسلامی قائل به «نقش مدیریتی و راهبردی» بانوان در اقتصاد است. مقدمه قانون اساسی، انسانسازی را بالاترین مأموریت تمدنی میداند و نقش مادری و همسری را در صدر مراجع خلق ارزش قرار میدهد؛ نقشی حیاتی که به هیچ عنوان قابل برونسپاری به بازار، مهدکودکها یا نظامات رسمی آموزشی نیست.
فراتر از این نقش بیبدیل، بانوان میتوانند در قالب یک ساختار مدیریتی عینی، در هفت محور اساسی زیر، فرماندهی تحقق اقتصاد مقاومتی را در سطح خانواده و جامعه بر عهده بگیرند:۱. مدیریت و هدایت داراییهای خانوادگی به سمت تولیددر بسیاری از خانوادهها، اموال و داراییهای خرد و کلان موجود، ساختاری مصرفی دارند و یا در چرخههای غیرمولد انباشت شدهاند. یکی از نقشهای مدیریتی بانوان، شناسایی، بازتعریف و هدایت این داراییها (نظیر پساندازهای خرد و طلا) به سمت سرمایهگذاریهای مولد و حمایت از چرخههای تولیدی کشور است. (تجربهای که در رویداد تخصصی «خانه سلیمانی» در دانشگاه قم نیز به عنوان الگو مطرح شد).۲. مدیریت مصرف و هدایت آن به سمت مصرف مولداگر مردان را کارگزاران عرصه تولید بدانیم، بانوان قطعاً فرماندهان و سیاستگذاران اصلی عرصه مصرف در جامعه هستند. آنها تعیین میکنند که چه کالایی، به چه میزان و در چه زمانی مصرف شود. مدیریت مصرف مولد به معنای ترجیح مطلق کالای ساخت داخل و بومی بر کالاهای خارجی است. این اقدام، مستقیمترین و مؤثرترین حمایت از اشتغال جوانان و پایداری کارخانجات داخلی است.۳. مدیریت زمان فراغت به عنوان پشتیبان چرخه تولیددر نگاه توسعه غربی، کار یک «شر ناگزیر» و فراغت، هدف اصلی زندگی است. اما در نگاه اسلامی-انقلابی (همانطور که شهید آوینی در کتاب مبانی توسعه و تمدن غرب تبیین میکند)، کار دارای قداست است و فراغت، فرصتی برای تجدید قوا جهت ایفای بهتر مسئولیتهای اجتماعی است. مدیریت ۱۶ ساعت زمان غیرکاریِ اعضای خانواده توسط بانوان، میتواند روحیه پویایی، کارآمدی و نشاط را به جای خمودگی و مصرفگراییِ مفرط رسانهای جایگزین کند.۴. تبدیل خانه به کانون مولد اقتصادی
معماری و فرهنگ سرمایهداری، خانهها را صرفاً به «واحدهای مصرفی محض» تبدیل کرده است. در الگوی اقتصاد مقاومتی، نهاد خانه با مدیریت بانوان میتواند به یک کانون مولد (در حوزههای مشاغل خانگی، صنایع خلاق، تولیدات دیجیتال، اقتصاد دانشبنیان خرد و خدمات ارزشآفرین) بازتعریف شود، بدون آنکه به ساختار تربیتی خانواده آسیبی وارد گردد.۵. مدیریت و همافزایی اعتبارات مالیبسیاری از افراد فاقد نقدینگی، دارای «اعتبار مالی» (مانند توان دریافت تسهیلات بانکی، وامهای خانگی و اعتبارات تعاونی) هستند. بانوان میتوانند با مدیریت و پیوند زدن این اعتبارات خرد در قالب تعاونیهای محلی یا نخبگانی (به عنوان مثال، همافزایی ۵۰ نفر از بانوان برای ایجاد یک صندوق سرمایهگذاری مشترک مولد)، سرمایههای کلانی را برای راهاندازی کسبوکارهای بزرگ و دانشبنیان هدایت کنند.۶. تربیت اقتصادی فرزندان با رویکرد مولدیتمهمترین و ماندگارترین نقش مدیریتی بانوان، آیندهنگری اقتصادی از طریق تربیت نسل است. مادران باید فرزندان خود را با روحیه کارآفرینی و استقلال اقتصادی پرورش دهند؛ تربیت پسران به عنوان کارآفرینان خلاق و مقتدر، و تربیت دختران به عنوان حامیان و مدیران هوشمند چرخه تولید، ساختار تمدنی فردا را تضمین میکند.۷. هدایت انفاقات، اوقاف و برکات مالی به سمت پیشرفت کلان
بخش عمدهای از جریانهای مالی خیریه و عامالمنفعه در جامعه تحت هدایت و مدیریت عاطفی و ساختاری بانوان قرار دارد. نگاه مدیریتی در اقتصاد مقاومتی ایجاب میکند که این منابع عظیم مالی (که با نیت الهی و خیرخواهانه جمعآوری میشوند)، به جای مصرف در امور تسکینی و موقت، به سمت سرمایهگذاریهای زیرساختی، اشتغالزایی پایدار برای محرومان و پروژههای پیشرفت تمدنی کشور هدایت شوند.نتیجهگیریتحقق اقتصاد مقاومتی نیازمند تغییر پارادایم از اقتصاد لیبرال به اقتصاد اصیل انقلابی است. در این مسیر، جامعه بانوان و بهویژه دختران تحصیلکرده و نخبگان دانشگاهی، نقشی دستِدوم یا کارگری ندارند؛ بلکه در مقام فرماندهان هوشمند خانهها و جوامع محلی، میتوانند با اعمال مدیریت بر داراییها، مصرف، اعتبارات، و مهمتر از همه تربیت نسل، پرچم استقلال اقتصادی کشور را در این نبرد تمدنی بر فراز نگه دارند. با تکیه بر این الگوهای کاربردی و متون تدوینشده، میتوان گامهای عملیاتی بزرگی را در مسیر پیشرفت نظام مقدس اسلامی برداشته و زمینه را برای تحقق اهداف والای انقلاب فراهم آورد. انشاءالله.
08:48 - 6 تیر 1405
