فارس در محاصره فرونشست زمین
عضو هیئت علمی بخش جغرافیا دانشگاه شیراز، فرونشست زمین در فارس را بحرانی جدی دانست و گفت: مهم ترین عامل فرونشست زمین برداشت بی رویه از آبهای زیر زمینی است.
سعید نگهبان در گفت و گو با خبرگزاری فارس در شیراز، فرو نشست زمین را تشریح کرد و گفت: فرونشست زمین یک پدیده تقریباً زمینشناسی و جغرافیایی است که معمولاً در اثر فعالیتهای انسانی اتفاق میافتد. در این پدیده، زمین در یک محدوده دچار نشست میشود و ممکن است این نشست به شکل یک ترک بزرگ، یک شیار بزرگ یا یک گودال بزرگ در سطح زمین مشاهده شود.وی درباره مهمترین عوامل وقوع و تشدید فرونشست زمین در استان فارس ، اظهار کرد: استان فارس تقریباً حدود یک دهه است که درگیر پدیده فرونشست است، اما در چند سال اخیر شدت این اتفاق بیشتر شده است.نگهبان ادامه داد: مهمترین عامل فرونشست زمین، برداشت بیرویه از آبهای زیرزمینی است. سازندهای زمینشناسی مانند یک اسفنج هستند؛ اگر یک اسفنج را تصور کنیم که آب آن کشیده شود، در نهایت حالت پوک خود را از دست داده و فشرده میشود. در داخل زمین نیز همین اتفاق رخ میدهد.وی افزود: آبهای زیرزمینی فاصله میان رسوبات زیر زمین را پر میکنند و هنگامی که این آبها بیش از اندازه برداشت شوند، رسوبات فشرده شده و در نتیجه زمین دچار نشست میشود.نگهبان با اشاره به برخی مناطق درگیر با این پدیده در استان فارس گفت: این اتفاق در بسیاری از مناطق و دشتهای استان فارس رخ داده است. دشتهایی مانند دشت ایج در استهبان و محدوده میان استهبان و داراب، از جمله مناطقی هستند که این پدیده در آنها مشاهده میشود. در داراب نیز فرونشست زمین بسیار زیاد است و در نورآباد ممسنی نیز این اتفاق به شکل چشمگیری مشاهده میشود.
نگهبان در ادامه درباره برگشتپذیر بودن فرونشست زمین و امکان بازگشت زمینهای فرونشسته به شرایط اولیه نیز گفت: متأسفانه شرایط اولیه دیگر بازنمیگردد و ما تنها باید کاری انجام دهیم که شدت فرونشست افزایش پیدا نکند و وضعیت بدتر نشود.وی افزود: زمین مانند یک توپ پلاستیکی یا چرمی نیست که بتوانیم دوباره آن را باد کنیم و به شرایط اولیه برگردانیم؛ زمین به حالت قبل بازنمیگردد.وی در پاسخ به این پرسش که کشاورزی و چاههای غیرمجاز چه نقشی در تشدید فرونشست زمین در استان فارس دارند، اظهار کرد: یکی از مهمترین عوامل برداشت آبهای زیرزمینی، استفاده بیرویه از آب در بخش کشاورزی است.استاد دانشگاه شیراز ادامه داد: متأسفانه ما انسانها به حق خود قانع نیستیم و استان فارس نیز نمونه باارزشی در این زمینه است.موارد زیادی مشاهده شده که در باغها چاههای غیرمجاز حفر میشود. این چاههای غیرمجاز در نهایت میزان برداشت از منابع آب را افزایش میدهند. متأسفانه تعداد چاههای غیرمجاز در استان فارس زیاد است و در برخی موارد افراد به دور از چشم مأموران منابع آب اقدام به حفر چاه در باغهای خود میکنند که عمدتاً برای مصارف کشاورزی است.نگهبان با تأکید بر اهمیت رعایت الگوی کشت در این زمینه اظهار کرد: الگوی کشت بسیار مهم است. آمایش کشاورزی ما بیشتر در حد تئوری و روی کاغذ مطرح شده است، اما در عمل بهدرستی اجرا نمیشود و حتی خود مردم نیز در بحث الگوی کشت مشارکت لازم را ندارند.
وی نقش دولت، مدیران استانی، جهاد کشاورزی و سایر دستگاههای مرتبط در مدیریت و کنترل فرونشست زمین مهم دانست و گفت: در بحث مدیریت بحران، در بسیاری از مناطق مشاهده کردهام که مسئولان، بهویژه ادارات آبهای زیرزمینی در شهرستانها، گشتهایی دارند که در حال شناسایی چاههای غیرمجاز هستند. این یکی از اقدامات بسیار مهم است.نگهبان گفت: هنوز در استان فارس چاههایی وجود دارند که مجوز کامل ندارند یا پروانه بهرهبرداری آنها کامل نشده است. این چاهها باید مشخص و شناسنامهدار شوند تا چاههای مجاز و غیرمجاز از یکدیگر تفکیک شوند. این موضوع در مدیریت منابع آب اهمیت بسیار زیادی دارد. وی همچنین با اشاره به ضرورت مدیریت الگوی کشت گفت: مسئولان میتوانند برای کشاورزان کلاسهای آموزشی برگزار و آنها را توجیه کنند. به عنوان مثال، به کشاورز آموزش داده شود که کشت محصولی مانند کلزا آب کمتری مصرف میکند و میتواند بازدهی بیشتری داشته باشد.وی افزود: دولت میتواند از کشاورزان حمایت کند. اگر محصولی به دلیل رعایت الگوی کشت، از نظر اقتصادی سود کمتری داشته باشد، دولت میتواند خرید تضمینی آن محصول را انجام دهد و از کشاورز حمایت کند.نگهبان در پایان درباره پیامدهای فرونشست زمین گفت: در نهایت فرونشست زمین میتواند پیامدهای مختلفی داشته باشد. یکی از مهمترین آنها تخریب منازل مسکونی در برخی مناطق، بهویژه روستاهاست. در بعضی مناطق، منازل مسکونی واقعاً دچار آسیب و تخریب میشوند. پیامد دوم، از بین رفتن راههای ارتباطی در بسیاری از روستاها و حتی شهرهاست. راههای ارتباطی ممکن است دچار شکاف شوند و در نهایت از بین بروند.
وی افزود: در بسیاری از موارد مشاهده میشود که آب کشاورزی وارد یک گودال بسیار عمیق میشود و مشخص نیست در نهایت چه اتفاقی برای آن میافتد. این موضوع نشان میدهد که شکافها و ترکهای ایجادشده در زمین میتوانند به زمینهای کشاورزی نیز آسیب وارد کنند.گفتوگو:هاجر سرداری#فرونشست #دانشگاه_شیراز #زمین_لرزه
07:46 - 31 مرداد 1405
3 بازنشر
9749 بازدید