چرا همیشه منتظر شنبه‌ایم؟
اول مهر که می‌رسد، دفترهای نو باز می‌شوند و یک عالمه قول تازه به خودتان. «امسال دیگه تنبلی نمی‌کنم، تکالیفم رو عقب نمی‌اندازم و از همون روز اول جدی درس می‌خونم!» اگر شما هم این جمله‌ها را گفته‌اید، بدانید تنها نیستید؛ روان‌شناسان برای این میل به شروع دوباره یک اسم دارند. «اثر شروع تازه».
گروه نوجوان: حتماً یک‌بار یکی از این جمله‌ها را با خودتان تکرار کرده‌اید: «از شنبه شروع می‌کنم»، «بعد از شام امشب رژیم می‌گیرم»، «این ترم دیگر خوب درس می‌خوانم»، «امسال دیگر تکالیفم را عقب نمی‌اندازم» یا حتی «از اول ماه همه چیز را درست می‌کنم!»شاید فکر کنید این جمله‌ها فقط مخصوص شماست؛ همان تصمیم‌هایی که آخر شب‌ها با کلی انگیزه می‌گیرید و صبح روز بعد ممکن است نصفشان را فراموش کنید! اما ماجرا فقط به شما مربوط نیست. روان‌شناسان برای این تمایل به شروع دوباره، یک اسم دارند: «اثر شروع تازه» (Fresh Start Effect).معمولاً اول هفته، اول ماه، سال جدید، شروع ترم تحصیلی یا حتی روز تولد برایمان شبیه خط پایان گذشته و خط شروع آینده عمل می‌کند. احساس می‌کنیم فصل قبلی تمام شده و حالا می‌توانیم صفحه تازه‌ای باز کنیم؛ صفحه‌ای که قرار است در آن منظم‌تر درس بخوانیم، کارهایمان را عقب نیندازیم و بالاخره به همان برنامه‌ای که مدت‌هاست نوشته‌ایم عمل کنیم.اما چرا «شنبه» با یک روز معمولی فرق دارد؟ چرا شروع ترم می‌تواند ما را برای درس‌خواندن جدی‌تر کند و چراگاهی یک تاریخ مشخص کافی است تا با خودمان قرار بگذاریم که «این بار دیگر فرق می‌کند»؟
گذشته را پشت سر می‌گذاریمپژوهشگران «هنگچن دای»، «کاترین میلکمن» و «جیسون ریس» در پژوهشی که سال ۲۰۱۴ در نشریه Management Science منتشر شد، سراغ همین سؤال رفتند. آنها بررسی کردند آیا بعد از نقاط عطف زمانی، تمایل افراد برای دنبال‌کردن هدف‌هایشان بیشتر می‌شود یا نه.نتیجه جالب بود. پژوهشگران افزایش جست‌وجوی عبارت «رژیم غذایی» در گوگل، افزایش مراجعه دانشجویان به باشگاه و افزایش ثبت تعهد برای دنبال‌کردن هدف‌ها را پس از زمان‌هایی مانند آغاز هفته، ماه، سال و ترم تحصیلی، تولد و تعطیلات مشاهده کردند.برای یک نوجوان، «اول مهر» دقیقاً می‌تواند چنین معنایی داشته باشد. دفترهای نو و برنامه کلاسی جدید این حس را ایجاد می‌کنند که سال قبل تمام شده و قرار است امسال متفاوت باشد.
چرا یک تاریخ ساده می‌تواند چنین حسی ایجاد کند؟پژوهش دیگری از همین سه پژوهشگر که در سال ۲۰۱۵ درPsychological Science منتشر شد، نشان داد وقتی یک تاریخ به‌عنوان آغاز یک دوره جدید برجسته می‌شود، می‌تواند انگیزه افراد برای شروع دنبال‌کردن هدف را افزایش دهد. یکی از توضیح‌های پژوهشگران این است که چنین مرزهایی باعث می‌شوند افراد از نظر ذهنی، خودِ فعلی‌شان را از «خودِ ناقص گذشته» جدا ببینند.به زبان ساده‌تر، ممکن است با خودمان بگوییم: قبلاً درس نخواندم، ولی آن مربوط به قبل بود. از اینجا به بعد فرق می‌کند.برای همین است که گاهی یک کار عقب‌افتاده، با رسیدن یک تاریخ خاص، ناگهان قابل‌تحمل‌تر به نظر می‌رسد. شنبه می‌آید و احساس می‌کنیم اشتباهات هفته قبل دیگر بخشی از برنامه جدید ما نیستند.«روز شنبه» جادویی نیست!اثر شروع تازه به این معنا نیست که اگر برنامه‌تان را از شنبه آغاز کنید، حتماً موفق می‌شوید یا اگر روز دیگری شروع کنید، نتیجه نمی‌گیرید. پژوهش‌ها بیشتر درباره افزایش انگیزه برای شروع یک هدف صحبت می‌کنند، نه تضمین ادامه‌دادن آن تا پایان. پس اگر یکشنبه تصمیم گرفتید درس‌خواندن را جدی‌تر کنید، لازم نیست تا شنبه بعد صبر کنید. یکشنبه هم می‌تواند برای شما تبدیل به همان «نقطه شروع» شود.
هر روز می‌تواند برای شروع روز طلایی باشدبرای شروع دوباره مجبور نیستیم منتظر سال نو، اول مهر یا شنبه بمانیم. اگر یک امتحان را خراب کرده‌اید، لازم نیست بگویید «دیگر فایده‌ای ندارد». اگر چند روز برنامه‌تان به‌هم‌ریخته، لازم نیست تا اول هفته بعد صبر کنید. می‌توانید همین امروز را یک مرز زمانی در نظر بگیرید؛ گذشته را یک‌فصل تمام‌شده ببینید و برای فصل بعدی تصمیم بگیرید.پژوهشگران هم به همین فرصت‌های متعدد برای شروع دوباره اشاره کرده‌اند؛ در طول سال، نقاط عطف زیادی وجود دارد که می‌توانند به آدم انگیزه دهند دوباره برای هدف‌هایش تلاش کند.بنابراین دفعه بعد که بین خواب و بیداری، برنامه‌ریزی می‌کردید با خودتان گفتید «از فردا شروع می‌کنم»، لازم نیست به خودتان بخندید. ذهن شما فقط دنبال یک خط تازه روی تقویم می‌گردد؛ یک بهانه کوچک برای اینکه گذشته را ورق بزند و بگوید: «خب، اشکالی نداره از اینجا دوباره شروع کنیم».
14:16 - 30 شهریور 1405