جای نشستنتان در کلاس درباره شما چه میگوید؟
فرقی نمیکند کلاس هفتم باشی یا یازدهم؛ انگار هر دانشآموز، هرچقدر هم مدرسه و کلاس و پایهاش عوض شود، یک «صندلی مخصوص» برای خودش دارد.
گروه نوجوان: دانشآموزان برای اولینبار که وارد کلاس جدیدشان میشوند، بلافاصله قبل از اینکه حتی درست ببینند که کلاسشان چه شکلی است؛ یکی میرود ردیف اول، یکی گوشه کلاس و یکی هم مستقیم سراغ نیمکت یکیماندهبهآخر ردیف وسط میرود؛ همان صندلی که سال های قبل هم انتخابش کرده.فرقی نمیکند کلاس هفتم باشی یا یازدهم؛ انگار هر دانشآموز، هرچقدر هم مدرسه و کلاس و پایهاش عوض شود، یک «صندلی مخصوص» برای خودش دارد. صندلیای که اگر یک روز ببینی شخص دیگری روی آن نشسته، احتمالاً چند ثانیه مات نگاهش میکنی که یعنی: «ببخشید، شما دقیقاً اینجا چهکار میکنی؟»حتی معلم تصمیم میگیرد برای تنوع یا نظم بیشتر، جای بچهها را عوض کند. هنوز جمله «بچهها، امروز جاتون رو عوض میکنیم» تمام نشده، از گوشهوکنار کلاس صدا بلند میشود: «ااا خانم! ما روی این صندلی راحتتریم!» «خانم ما اونجا نمیتونیم بشینیم!» «خانم تخته از اونجا معلوم نیست!»و البته همیشه یک نفر هم پیدا میشود که با لحنی کاملاً جدی توضیح میدهد: «خانم، من کلاً به این سمت عادت ندارم!»شاید در نگاه اول همه اینها فقط عادت باشد؛ یک عادت ساده و روزمره. اما اگر کمی دقیقتر نگاه کنیم، این صندلیها داستانهای بیشتری برای تعریفکردن دارند.
جای نشستن همیشه یک انتخاب کاملاً تصادفی نیست در یکی از پژوهشهای انجامشده درباره انتخاب محل نشستن دانشآموزان، عواملی مانند ویژگیهای شخصیتی، شیوه یادگیری، وضعیت جسمانی، شرایط محیطی کلاس، نزدیکی به دوستان و حتی رفتار و شیوه تدریس معلم، از عوامل مؤثر بر این انتخاب معرفی شدهاند. صندلی کلاس درباره صاحبش چه چیزهایی میتواند بگوید؟شاید فکر کنید آخر کلاس نشستن یعنی «درس نخواندن» یا «شیطنتکردن». اما ماجرا به این سادگی نیست.پژوهش نشان داده بعضی دانشآموزان درونگرا یا کسانی که تمایل کمتری بهقرار گرفتن در مرکز توجه دارند، صندلیهایی را ترجیح میدهند که کمتر در معرض دید باشند و فاصله بیشتری با دیگران داشته باشند. گوشه کلاس یا کنار دیوار میتواند برای چنین دانشآموزی آرامش بیشتری داشته باشد. از طرف دیگر، بعضی دانشآموزان ممکن است به دلیل آماده نبودن برای درس یا علاقه نداشتن به مشارکت، جایی را انتخاب کنند که کمتر در دید معلم باشد. در مصاحبههای پژوهش هم دانشآموزانی چنین دلیلی را برای انتخاب صندلی خود بیان کردهاند.
ردیف اول؛ قلمرو بچه زرنگها؟آدمهایی که همیشه جلو مینشینند را احتمالاً خوب میشناسید؛ قبل از اینکه معلم بگوید «بچهها کتابها را باز کنید»، آنها آمادهاند. البته این انتخاب هم میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. پژوهش نشان میدهد دانشآموزانی که یادگیری دیداری را بیشتر ترجیح میدهند، برای دیدن بهتر تخته، نمودارها و مطالب آموزشی ممکن است صندلیهای جلو را انتخاب کنند. کسانی که بیشتر به دریافت شنیداری متکیاند نیز ممکن است جایی بنشینند که صدای معلم را واضحتر بشنوند.حتی در درسهای عملی مثل فیزیک، شیمی و زیست، بعضی دانشآموزان جلو مینشینند تا آزمایش یا فعالیت معلم را بهتر ببینند.
وسط کلاس؛ منطقه طلایی؟در پژوهش دیگری که در مقاله مربوط به چیدمان کلاس بررسی شده، دانشآموزانی که در بخش جلو و میانه کلاس قرار گرفتهاند و ارتباط چشمی مستقیمتری با معلم داشتهاند، مشارکت و موفقیت بیشتری نشان دادهاند. «ناحیه فعال» کلاس هم بخشی است که دانشآموزان در آن بیشتر سؤال میپرسند، پاسخ میدهند و در فعالیتها شرکت میکنند.اما این به معنی «هرکس وسط نشست، حتماً موفقتر است» نیست. خود کلاس هم مهم است. فاصله میزها، اندازه کلاس، تراکم دانشآموزان و امکان حرکت معلم و دانشآموزان میتواند این ناحیه فعال را تغییر دهد. حتی تغییرات کوچک در فاصله میزها میتواند روی میزان مشارکت اثر بگذارد.یعنی صندلی تو فقط به خودت مربوط نیست؛ به معماری کلاس هم مربوط است.
وقتی پای رفیق وسط میآیدپژوهش هم تأیید میکند که جای دوستان یکی از عوامل محیطی مؤثر بر انتخاب صندلی است.در مصاحبههای پژوهش، بعضی دانشآموزان صریحاً گفتهاند که مهمترین چیز برایشان این است که کنار دوستانشان بنشینند.تدریس معلم میتواند جای نشستن محبوبتان را عوض کندصندلی محبوب همیشه یک صندلی ثابت نیست. ممکن است یک روز ردیف اول بنشینید و روز دیگر آخر کلاس.چون معلم و شیوه تدریسش هم در انتخاب صندلی نقش دارند. پژوهش نشان میدهد دانشآموزان ممکن است بر اساس میزان شوخطبعی، جدی بودن، نحوه تعامل، قدرت بیان، شوروشوق و حتی نوع برخورد معلم، فاصله خود را با او تغییر دهند. معلمی که کلاس را مشارکتی، جذاب و همراه با احترام اداره میکند، میتواند دانشآموزان را به نشستن در بخشهای نزدیکتر و مشارکت بیشتر ترغیب کند.در مقابل، بعضی دانشآموزان گفتهاند وقتی معلم بیش از حد سختگیر است یا زیاد سؤال میپرسد، ترجیح میدهند عقبتر بنشینند.
منابعمقالات پژوهشی:بررسی عوامل مؤثر بر جایابی فراگیران در کلاسهای درس از دیدگاه دانشآموزانبررسی تأثیر چیدمان میز و صندلی در رفتارهای کلاسی دانشآموزان و معلمانباتوجهبه روشهای تدریس نوین
22:10 - 2 شهریور 1405
0 بازدید