کتابخانههای کهگیلویه و بویراحمد وارد فصل تازهای میشوند
مدیرکل کتابخانههای عمومی کهگیلویه و بویراحمد از اجرای برنامههای جدید برای توسعه زیرساختها و تبدیل کتابخانهها به مراکز فرهنگی پویا خبر داد.
خبرگزاری فارس یاسوج _ گاهی مسیر توسعه فرهنگی یک استان را باید از دل قفسههای کتاب، سالنهای مطالعه و دل عشایر جستوجو کرد؛ جایی که عدالت فرهنگی تنها یک شعار نیست و پشت هر کتابخانه، یک نقطه عطف در دسترسی مردم به دانایی و امید قرار دارد.در سالهای اخیر، بازتعریف نقش کتابخانهها و تبدیل آنها از «مخزن کتاب» به «هاب فرهنگی زنده» به یکی از محورهای مهم برنامههای فرهنگی در کهگیلویه و بویراحمد تبدیل شده است؛ مسیری که اگرچه با چالشهای انباشته زیرساختی همراه بوده، اما نشانههایی از حرکت رو به جلو نیز در آن دیده میشود.در همین راستا محسن جبارنژاد، مدیرکل کتابخانههای عمومی کهگیلویه و بویراحمد با حضور در دفتر خبرگزاری فارس در یاسوج، طی گفتوگویی تفصیلی، به تشریح آخرین وضعیت کتابخانههای استان، تخصیص بیسابقه ۴۰ میلیارد تومان اعتبار، برنامه احیای پروژههای نیمهتمام از سال ۱۳۹۰، راهاندازی کتابخانههای سیار، اردوهای جهادی در مناطق عشایری و چشمانداز آینده این نهاد در عصر هوش مصنوعی پرداخت.
نقطه عطف تحولات کتابخانههای استان را در یک جمله بگویید
بزرگترین نقطه عطف ما عبور از فضای سنتی بود؛ کتابخانه عمومی در نگاه کلاسیک، فضایی بود که فرد در آن سکوت میکرد، کتابی میگرفت و میرفت. ما این نگاه را تغییر دادیم. امروز کتابخانه عمومی برای ما یک قطب فرهنگی و اجتماعی است؛ یک پایگاه پویا که مرکزِ تبادلِ افکار، آزاداندیشی و پاتوقی برای گفتوگو و انتقال تجربههای بیننسلی است. ما در واقع کتابخانه را از یک مخزن کتاب به یک فضای زنده اجتماعی تبدیل کردیم.ما معتقدیم فضا بر رفتار اثر میگذارد. وقتی از تحول سخن میگوییم، یعنی در معماری و چیدمان هم باید تغییر ایجاد کنیم. در طراحی کتابخانه مرکزی استان، تمام تلاش ما این بود که از آخرین ایدههای دنیا در حوزه کتابخانهسازی بهره بگیریم.به عنوان مثال، طراحی بخش کودک بهگونهای انجام شده که کاملاً متناسب با نیازهای آموزشی و روحیات خلاقانه کودکان باشد. ما به دنبال ایجاد جذابیت بصری و کاربردی هستیم تا کودک از همان ابتدا با کتابخانه الفت بگیرد.
درباره حضور در مناطق عشایری و اجرای اردوهای جهادی بگویید
عدالت فرهنگی خط قرمز ماست. ما نمیخواستیم خدماتمان تنها محدود به مرکز استان یا شهرهای بزرگ باشد. کتابخانه باید به سراغ مخاطب برود، نه اینکه منتظر بماند تا مخاطب به آن برسد.یکی از کارهای شاخص ما، اجرای «اردوهای جهادی کتابخانهای» بود؛ چندین سال بود که جای خالی این رویکرد در مناطق عشایری احساس میشد.ما این اردوها را یکروزه طراحی کردیم تا هم خدمات کتابخانهای را به دل زندگی عشایری ببریم و هم پیوندی عمیق میان جامعه عشایر و فرهنگ مطالعه ایجاد کنیم.
تبدیل کتابخانه به پاتوق گفتوگو، چه دستاوردی برای اهل فرهنگ دارد؟
کتابخانه بدون حضور اندیشهورزان و اهالی قلم، کالبدی بیروح است؛ ما در این سالها تلاش کردیم تعامل ارگانیکی بین کتابخانه و جامعه هنری، نویسندگان و اصحاب اندیشه برقرار کنیم. کتابخانه اکنون فضایی است که در آن نویسنده، منتقد و خواننده کنار هم مینشینند؛ این پیوند ارگانیک، همان چیزی است که به کتابخانهها جان میبخشد و باعث میشود فعالیتها تنها در حد آمار و ارقام کمی باقی نماند، بلکه به یک جریان فرهنگی پایدار در استان تبدیل شود.
وضعیت عمرانی کتابخانههای استان و تأمین بودجه آنها را چطور میبینید؟
در حوزه زیرساختهای فرهنگی با چالشهای انباشتهای از سالهای گذشته روبهرو بودیم. با پیگیریهای مستمری که انجام شد، موفق شدیم رقمی معادل ۴۰ میلیارد تومان اعتبار را از محل مصوبات سفر شهید رئیسی و منابع مسئولیتهای اجتماعی نفت جذب کنیم.با قاطعیت میگویم که ثبت چنین رقمی در تاریخ ادارهکل کتابخانههای عمومی استان بیسابقه بوده و تحولی چشمگیر در این بخش رقم زده است.تمرکز اصلی ما بر شکستن قفل پروژههایی بود که از سال ۱۳۹۰ عملاً به حال خود رها شده و نیمهکاره مانده بودند. با تزریق این منابع، عملیات عمرانی این طرحهای راکد شتاب بالایی گرفت. در همین راستا، بخشی از این منابع در دو مرحله ۱۰ میلیارد تومانی به پروژههای دارای اولویت تخصیص یافت که خروجی آن تکمیل، تجهیز و آمادهسازی تعدادی از کتابخانههای مهم استان بوده است.
کدام پروژهها آماده بهرهبرداریاند و مابقی طرحها در چه مرحلهای هستند؟
در حال حاضر پروژههای کتابخانهای در شهرهای باشت و پاتاوه مراحل نهایی را پشت سر گذاشتهاند و عملیات اجرایی آنها بهطور کامل به اتمام رسیده است. علاوه بر این، پروژه کتابخانهای در شهرستان گچساران و همچنین کتابخانه منطقه بهرامبیگی در میانه مسیر اجرا هستند و روند ساخت آنها با سرعت مطلوبی پیش میرود. در واقع با اتکا به همین منابع، طرحهای متعددی در ماههای اخیر به مرحله ساخت و تکمیل نزدیک شدهاند.
چشمانداز شما برای برقراری عدالت فرهنگی و دسترسی آسان شهروندان چیست؟
هدف و اولویت قطعی ما، اتمام تمامی پروژههای نیمهتمام استان است. با تداوم حمایتهای مالی و تداوم تخصیص این اعتبارات، مصمم هستیم دغدغه دسترسی به فضاهای استاندارد کتابخانهای را بهویژه در مناطق محروم، دورافتاده و کمتربرخوردار کهگیلویه و بویراحمد به حداقل ممکن برسانیم تا مردم این مناطق از زیرساختهای شایسته فرهنگی بهرهمند شوند.
نقشه راه ادارهکل برای توسعه فضاهای مطالعه و خدمات فرهنگی استان چیست؟
یکی از اولویتهای اساسی و راهبردی ما در سطح استان، پیشبرد همزمان توسعه فیزیکی، کمی و کیفی پروژههای عمرانی است. تلاش داریم همگام با ایجاد و تکمیل فضاهای جدید، بسته خدمات کتابخانهای را نیز بهروزرسانی و ارتقا دهیم تا محیط کتابخانهها تنها یک سالن مطالعه ساده نباشد، بلکه به پاتوقهای پویا و چندمنظوره فرهنگی تبدیل شود.طبیعتاً احداث ساختمان ثابت در همه روستاها و مناطق عشایری استان در کوتاهمدت امکانپذیر نیست.از همین رو، یکی از مهمترین برنامههای راهبردی ما برای تحقق عدالت فرهنگی، راهاندازی و تجهیز کتابخانههای سیار است. خوشبختانه با پیگیریهای صورتگرفته، استان به سه دستگاه کتابخانه سیار مجهز تجهیز خواهد شد.طبق برنامهریزیها و رایزنیهای انجامشده، دو دستگاه کتابخانه سیار مجهز به امکانات مدرن و پیشرفته از سوی نهاد کتابخانههای عمومی کشور به کهگیلویه و بویراحمد اختصاص مییابد. همچنین با نگاه مثبت و حمایتهای استانداری، یک دستگاه دیگر نیز تأمین و آماده خدمترسانی میشود.
نحوه استقرار و خدماتدهی کاروانهای سیار چگونه است؟
برای پوشش حداکثری و هدفمند، استان را به سه ناحیه جغرافیایی تقسیم کردهایم و در هر ناحیه، یک دستگاه مستقر میشود. این خودروها با جدول زمانبندی مشخص، به روستاها، مناطق صعبالعبور و شهرهایی که فاقد کتابخانه ثابت هستند سفر خواهند کرد تا چرخه ارائه خدمات، امانت کتاب و برنامههای فرهنگی متوقف نماند. کتابخانههای سیار ابزاری کلیدی برای جبران کمبودهای زیرساختی در نقاط دوردست هستند.هدف اصلی ما ترمیم شکافهای موجود در حوزه عدالت توزیعی و فرهنگی است؛ نباید هیچ کودکی در دورترین روستاهای دیشموک، مارگون، لنده، زیلایی یا سایر نقاط استان به دلیل دوری از مرکز، از لذت خواندن و دسترسی به کتاب محروم بماند. این اقدام بستری واقعی برای همگانیکردن فرهنگ مطالعه در سرتاسر کهگیلویه و بویراحمد فراهم میکند.
منظور شما از «نگاه افقی و آیندهپژوهانه» به کتابخانهها چیست؟
ببینید، ما نمیتوانیم کتابخانه را در یک اتاق ایزوله و جدا از جریانهای اجتماعی ببینیم. برای اینکه بتوانیم یک نگاه آیندهپژوهانه و واقعبینانه به کتابخانهها داشته باشیم، باید نگاهی به کلیت تغییرات داشته باشیم.امروز ما در ایران و جهان شاهد یک تحول عظیم هستیم؛ تحولی که هم جنبههای فرهنگی دارد، هم اجتماعی و هم بهشدت فناورانه. وقتی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، و بهویژه در حوزه پلتفرمها و هوش مصنوعی، چنین تکانههای بزرگی رخ میدهد، کتابخانه هم باید این تکانهها را دریافت کند. اگر بخواهیم با ساختارهای قدیمی و نگاههای کلاسیک به استقبال آینده برویم، قطعاً از قافله عقب خواهیم ماند.
این روزآمدسازی کتابخانهها شامل چه تغییراتی در خدمات میشود؟
روزآمدسازی یعنی تنوعبخشی به خدمات. ما باید از حالت خدمات صرفاً «توزیع کتاب» خارج شویم و وارد حوزه «خدمات متناسب با فضاهای فناورانه» شویم. یکی از این مسیرها، توسعه «فعالیتهای اشتراکی» است. کتابخانه نباید فقط جایی باشد که شما بروید، کتاب بگیرید و برگردید؛ بلکه باید به فضایی برای همکاری، تعامل و فعالیتهای جمعی تبدیل شود.ما باید ظرفیتهایی ایجاد کنیم که در آن فضای دیجیتال و هوش مصنوعی در خدمت خدمات کتابخانهای قرار بگیرد، نه اینکه جایگزین آن شود.
با توجه به عصر هوش مصنوعی، جایگاه کتاب را چگونه میبینید؟
من با این نگاه کاملاً مخالفم. معتقدم در این میدان رقابت بزرگ، برنده اصلی همواره «کتاب» خواهد بود. بله، نباید چشمپوشی کرد که به دلیل فضای مجازی و هوش مصنوعی، شیوه مطالعه به شکل سنتی تا حدودی کمرنگ شده است، اما ارزش و اهمیت کتاب هرگز از بین نمیرود. کتاب ماهیتی دارد که هوش مصنوعی یا پلتفرمها نمیتوانند آن را جایگزین کنند. من باور دارم که در نهایت، کتابخوانی دوباره به کانون اصلی توجه در جامعه باز خواهد گشت. کتاب همیشه راه خود را به سمت مرکز جامعه پیدا میکند.
توسعه فیزیکی و دیجیتالی شدن کتابخانه چگونه با هم جمع میشوند؟
این یک نکته بسیار حیاتی است. نباید این تصور غلط ایجاد شود که چون فضای مجازی آمده، پس دیگر نیازی به ساختمان و فضای فیزیکی کتابخانه نداریم. این اشتباه است. ما نباید به بهانه تغییر شیوه مطالعه، از توسعه فیزیکی و زیرساختی غافل شویم. کتابخانهها همچنان نیاز به فضا، تجهیزات و توسعه دارند تا بتوانند آن محیط فرهنگی و امن را فراهم کنند؛ ما به دنبال یک «ترکیب» هستیم.
منظور شما از فعالیتهای فرهنگی «رویدادمحور» برای کودکان و نوجوانان چیست؟
کودکان و نوجوانان امروز، نسل دیجیتال هستند. آنها با ساختارهای ایستا و کلاسیک ارتباط برقرار نمیکنند. اگر بخواهیم برای آنها برنامه فرهنگی بریزیم، نباید از روشهای سنتی و یکطرفه استفاده کنیم؛ فعالیتهای ما باید «رویدادمحور» باشد.یعنی باید از قالبهای جذاب، پویا و تعاملی استفاده کنیم که آنها را درگیر کند. ما باید محیطی ایجاد کنیم که در آن، یادگیری و فرهنگ، بخشی از یک تجربه یا رویداد هیجانانگیز باشد، نه یک دستور یا یک کار تکراری.
چرا بازخوانی ۲۸ مرداد هنوز برای سیاست امروز ایران مهم است؟
ببینید، تاریخ فقط ثبت وقایع نیست، بلکه «آزمایشگاهِ عبرت» است. کودتای ۲۸ مرداد صرفاً یک جابهجایی قدرت نبود؛ یک فاجعهٔ استراتژیک بود که حیات استعماری ما را تثبیت کرد.وقتی امروز از ۲۸ مرداد صحبت میکنیم، نمیخواهیم صرفاً به گذشته سفر کنیم؛ بلکه میخواهیم سازوکارهای «نفوذ» و «شکستِ جمهوریت» را واکاوی کنیم. این تاریخ برای ما یک درسِ زنده است؛ اگر امروز حواسمان نباشد که در بزنگاههای تاریخی، جایگاه «مردم» کجاست و چه زمانی «دشمن» فرصت پیدا میکند، طبیعتاً در معرض تکرار همان تاریخ قرار میگیریم.
چگونه «حاکمیت استعماری» پس از ۲۸ مرداد در کشور نهادینه شد؟
بعد از تثبیت دولت کودتا، عملاً تمام مقدرات کشور به دست بیگانگان افتاد. این فقط یک شعار نیست؛ واقعیتِ ساواک و وابستگی نظامیِ رژیم پهلوی است. به جایی رسیدیم که در آستانه انقلاب اسلامی، حتی ساختار نظامی کشورمان تحت فرماندهی مستشاران آمریکایی بود. آمریکا آنچنان بر مقدرات کشور حاکم شد که تصمیمگیر اصلی برای ایران، در واشنگتن گرفته میشد. این میراث تلخ ۲۸ مرداد است که نباید فراموش شود.
شما این تجربه را چگونه به شرایط فعلی کشور و حوادث اخیر گره میزنید؟
ما در سالهای اخیر، التهابات مختلفی را دیدهایم؛ از حوادث دیماه گرفته تا ماجرای تلخ شهادت رهبری و سایر تنشهای اجتماعی. در تمامی این موارد، دست آشکار عوامل خارجی و سرویسهای جاسوسی برای تحریک جامعه دیده شد.دشمن هیچگاه از طمعِ خود برای «خالی کردنِ صحنه از مردم» دست برنمیدارد. ما اگر هوشیار نباشیم و به این درسِ تاریخی بیتوجهی کنیم، دشمن دوباره تلاش میکند شکاف میان مردم و حاکمیت ایجاد کند.
راهکار برونرفت از این شرایط دشوار از نظر شما چیست؟
راهکار اصلی، حضور آگاهانه و فعال مردم است؛ مردم ما آگاه هستند و پای کشورشان ایستادهاند، اما این هوشیاری باید «دائمی» باشد؛ حضور مردم در صحنه، یک ضرورت تاریخی برای دفع توطئههای خارجی است.هرجا مردم باشند، دستِ بیگانه کوتاه میشود؛ ما باید با حفظ این انسجام و آگاهی، از شرایط دشوار کنونی با سربلندی عبور کنیم. این هوشیاری، تنها راه سرافرازی ایران در برابر هجمههای پیچیده دشمن است.
07:24 - 19 اوت 2026