پوکر آمریکا در برابر شطرنج ایران
روایت سفیر سابق ژاپن از یک شکستدر روزهای اخیر، انتشار کتابی با عنوان "چرا ایالات متحده از ایران شکست خورد؟" از سوی انتشارات معتبر ژاپنی "بونشون شینشو"، موجی از بحثها را در محافل سیاسی و رسانهای ژاپن به راه انداخته است. این کتاب که هماکنون در صدر فهرست پرفروشهای آمازون ژاپن قرار دارد، نه یک روایت سیاسی احساسی، که تحلیل عمیقی از سوی یک دیپلمات ارشد و کارکشته است که سالها در متن مناقشات خاورمیانه زندگی کرده است. آنچه این اثر را از سایر تحلیلهای مشابه متمایز میسازد، نگاه غیرغربی و تجربه زیسته نویسنده در دو سوی مناقشه ایران و رژیم صهیونیستی است.نویسنده کتاب، میتسوگو سایتو، سفیر پیشین ژاپن در ایران و عمان است. آنچه اعتبار تحلیلی این کتاب را از سایر آثار مشابه متمایز میکند، کارنامه دیپلماتیک منحصربهفرد اوست: سایتو تنها دیپلمات ژاپنی است که تجربه خدمت همزمان در سفارت ژاپن در ایران و رژیم صهیونیستی را دارد. او پیشتر نیز مأموریتهای کلیدی در عراق، عربستان، مصر، امارات و نمایندگی ژاپن در سازمان ملل را تجربه کرده است. چنین سابقهای به او اجازه میدهد تا مناقشات را نه از منظر یک ناظر دور، بلکه از دریچهای که هر دو طرف (ایران و رژیم صهیونیستی) را از نزدیک لمس کرده، تحلیل کند.نویسنده در پاسخ به پرسش اصلی کتاب، بر مفهومی کلیدی به نام "راهبرد نامتقارن" تمرکز دارد. از نگاه سایتو، آمریکا در دو دهه اخیر با اتکا به برتری نظامی و فناوری (مانند ماهوارهها، هوش مصنوعی و سامانههای پاتریوت) وارد میدان شده، اما ایران با استفاده از سه مؤلفه اساسی، این برتری را خنثی کرده است:
اول، صبر استراتژیک: ایران در مقابل فشارهای نظامی-اقتصادی، از جنگ فرسایشی و مقاومت بلندمدت بهره گرفته و با پذیرش هزینههای تحریم، اراده خود را به رخ رقبا کشیده است.دوم، ژرفای تاریخی و هویتی: نویسنده به صراحت به تقابل "امپراتوری پارس" (پیشینه بیش از هفت هزار ساله کهن ایران) در برابر "تأسیس ۲۵۰ ساله آمریکا" اشاره میکند و میگوید که درک ایرانیان از تاریخ و عزت ملی، معادلات ذهنی و فرمولهای تصمیمگیری کاملاً متفاوتی نسبت به کشورهای غربی به آنها داده است. سوم، پیکربندی متفاوت تصمیمگیری: در حالی که آمریکا و رژیم صهیونیستی به دنبال پیروزی زودهنگام و فوری هستند، ایران یک "بازی شطرنج" را دنبال میکند و محاسبات خود را بر اساس دههها و بلکه قرنها تنظیم میکند.شاید برجستهترین و تأثیرگذارترین بخش کتاب، استعاره "پوکر و شطرنج" باشد که نویسنده برای تبیین تقابل دو راهبرد به کار گرفته است. سایتو معتقد است در پوکر، بازیکن با اطلاعات ناقص، بلوف، غافلگیری، افزایش ریسک و فشار روانی تلاش میکند حریف را وادار به تسلیم کند. او می نویسد: بسیاری از رفتارهای دولت دونالد ترامپ در سالهای اخیر با این منطق قابل تحلیل است، خروج از برجام، سیاست فشار حداکثری، اعمال گستردهترین تحریمهای اقتصادی، تهدیدهای نظامی، ترور و در نهایت ترکیب همزمان فشار و پیشنهاد مذاکره، همگی بر این فرض استوار بودند که افزایش هزینهها، طرف مقابل را به تغییر رفتار وادار خواهد کرد. این همان چیزی است که برخی از نظریه پردازان در نظریه «دیپلماسی اجبار» از آن با عنوان بهرهگیری از تهدید برای تغییر محاسبات حریف یاد میکند.
نویسنده کتاب اشاره می کند، دونالد ترامپ پوکر بازی میکند، بازیای کوتاه، مبتنی بر غیرقابل پیشبینی بودن و بلوف زدن. در مقابل، استراتژیست مندان ایران "شطرنج" بازی میکنند، آرام، سنجیده و بلندمدت.چالش اساسی از آنجا ناشی میشود که دو طرف با قوانین بازی کاملاً متفاوتی مواجه میشوند. نویسنده میگوید که تاکتیک ترامپ در مذاکرات (شروع با حداکثر خواستهها) یک بلوف کلاسیک پوکری است، اما در ذهنیت ایرانی، مفهومی به نام بلوف وجود خارجی ندارد و تهدیدات آمریکا را عین به عین برداشت میکنند. سایتو استدلال میکند که موفقیت نظامی (که خود یک مفهوم نسبی است) نباید با پیروزی سیاسی اشتباه گرفته شود. ایالات متحده با وجود هزینههای هنگفت نظامی، نتوانست به اهداف سیاسی اصلی خود در قبال ایران دست یابد، از جمله:- ناکامی در تغییر رژیم ایران.- ناتوانی در توقف کامل برنامه هستهای ایران.- عقبنشینی از برجام (که بهعنوان یک خطای استراتژیک بزرگ تحلیل میشود).به زعم نویسنده، ایران با استفاده از تهدید بستن تنگه هرمز به عنوان یک اهرم فشار، استفاده از بازیگران در منطقه و مانورهای سیاسی هوشمندانه در عرصه بینالمللی (مانند نزدیکی به چین و روسیه)، توانست ابتکار عمل را در بسیاری از مقاطع از آمریکا بگیرد.دلیل تبدیل شدن این کتاب به یک اثر بحثبرانگیز در ژاپن، نگاه غیرمعمول آن به قدرت برتر جهانی است. در فضایی که ژاپن بهعنوان متحد استراتژیک آمریکا محسوب میشود، واکاوی یک شکست پنهان در برابر ایران، چالش بزرگی برای ذهنیتهای رایج در توکیو ایجاد کرده است.
این کتاب یادآوری میکند که در قرن بیستویکم، قدرت نظامی به تنهایی برای دستیابی به اهداف راهبردی کافی نیست. برای ژاپن که حدود ۹۰ درصد نفت خود را از تنگه هرمز وارد میکند، این تحلیل فراتر از یک موضوع آکادمیک، یک دغدغه حیاتی است. نویسنده به سیاستگذاران ژاپنی هشدار میدهد که سیاست خارجی توکیو در قبال تهران به عنوان یکی از بازیگران کلیدی منطقه، نیازمند رویکردی دقیقتر و هوشمندانهتر است.کتاب "چرا ایالات متحده از ایران شکست خورد؟" فراتر از یک تحلیل نظامی، یک مطالعه میانرشتهای است که روانشناسی سیاسی، تاریخ و جامعهشناسی راهبردی را در هم میآمیزد. نویسنده با تکیه بر تجربه زیسته خود به عنوان دیپلماتی که در هر دو سوی مناقشه ایستاده، نشان میدهد که در عصر جنگهای ترکیبی و نامتقارن، شناخت عمیق از حریف و درک تفاوتهای فرهنگی و تاریخی، از هر سلاح پیشرفتهای تعیینکنندهتر است. این کتاب، بیش از یک اثر تحلیلی، یک هشدار راهبردی است برای آنهایی که هنوز پیروزی را در انباشت قدرت نظامی جستوجو میکنند.
00:22 - 17 مرداد 1405