ضرورت حمایت بیشتر از زنان سرپرست خانوار
حدود ۵ میلیون زن سرپرست خانوار در کشور زندگی می‌کنند، اما همه آن‌ها زیر چتر حمایت‌های رسمی نیستند، شکافی که با حضور زنانی که در عمل نان‌آور خانواده‌اند اما در آمار رسمی سرپرست محسوب نمی‌شوند، عمیق‌تر می‌شود.
به گزارش خبرنگار خانواده و زنان باشگاه خبرنگاران توانا، زهرا بهروزآذر، معاون امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری، اسفند ۱۴۰۳ از وجود حدود ۵ میلیون زن سرپرست خانوار در کشور خبر داد؛ به گفته او، ۱.۳ میلیون نفر از این زنان تحت حمایت کمیته امداد و ۶۰۰ هزار نفر تحت پوشش بهزیستی هستند و دولت باید سایر افراد این جامعه را نیز شناسایی کند. او همچنین از پیگیری راه‌اندازی «پنجره واحد زنان سرپرست خانوار» برای تجمیع اطلاعات این گروه خبر داده است.
آمارهایی که از فقر و بی‌پناهی می‌گویند
ابعاد این مسئله البته به آمار ۵ میلیون نفر محدود نمی‌شود. بر اساس ارقامی که در سال ۱۴۰۰ از سوی رئیس مجلس اعلام شد، ۵۲ درصد از زنان سرپرست خانوار فاقد بیمه و مستمری بودند، ۳۸ درصد در سه دهک پایین جامعه قرار داشتند و ۱۹ درصد نیز تحت پوشش هیچ نهاد حمایتی نبودند. این آمارها نشان می‌دهد مسئله زنان سرپرست خانوار تنها تأمین مستمری نیست و دسترسی به بیمه، درآمد پایدار و حمایت اجتماعی نیز بخش مهمی از چالش آن‌هاست.
زنانی که در آمار «سرپرست» نیستند
یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های این مسئله به خانواده‌هایی بازمی‌گردد که مرد همچنان سرپرست قانونی محسوب می‌شود، اما در عمل توان اداره زندگی را ندارد، زنانی که همسرشان با اعتیاد، بیماری، زندان، ازکارافتادگی یا مشکلات مشابه روبه‌روست و بخش اصلی هزینه‌ها و مسئولیت فرزندان بر دوش آن‌ها قرار گرفته است. در چنین شرایطی، میان عنوان قانونی «سرپرست خانوار» و واقعیت اقتصادی خانواده فاصله ایجاد می‌شود و بخشی از نیازهای این زنان ممکن است در نظام‌های حمایتی به شکل دقیق دیده نشود.
جنگ، فشار را چند برابر کرد
این آسیب‌پذیری در شرایط بحران بیشتر خود را نشان می‌دهد. نگین خاک‌رنگین، مدیرکل دفتر امور زنان و خانواده سازمان بهزیستی کشور، در فروردین ۱۴۰۵ گفت بسیاری از زنان سرپرست خانوار در مشاغل غیررسمی و خانگی مانند خیاطی، بافتنی و تولیدات غذایی فعالیت دارند و جنگ با تعطیلی بازار فروش، اختلال در تأمین مواد اولیه و کاهش قدرت خرید مشتریان، درآمد آن‌ها را تحت تأثیر قرار داده است. به گفته او، تعطیلی مدارس و افزایش حضور فرزندان در خانه نیز بار مراقبتی زنان را افزایش داده است. بهزیستی در همین چارچوب ۱۲۱ میلیارد تومان اعتبار برای «مدیریت مورد در بحران» در اختیار استان‌ها قرار داده است.
مسئله فقط حمایت نیست؛ شناسایی است
بحران زنان سرپرست خانوار را نمی‌توان صرفاً با افزایش کمک‌های مقطعی حل کرد. وقتی دولت خود از ضرورت شناسایی دقیق این جامعه سخن می‌گوید، نخستین گام، داشتن تصویری روشن از زنانی است که واقعاً بار اقتصادی و مراقبتی خانواده را بر دوش دارند؛ چه در آمار رسمی سرپرست خانوار باشند و چه به دلیل وضعیت حقوقی همسر، در این عنوان قرار نگیرند. ایجاد بانک اطلاعاتی دقیق، پوشش بیمه‌ای، حمایت از اشتغال پایدار و توجه به خانواده‌های درگیر بحران می‌تواند حمایت را از «کمک برای بقا» به سمت «توانمندسازی و ثبات معیشتی» سوق دهد.
11:44 - 4 مهر 1405