وقتی یک پست، مرزهای ادعایی آزادی را به چالش کشید
بازداشت مهدیه اسفندیاری در فرانسه، ادعای آزادی بیان غربی را به چالش کشید و تناقض آن با دفاع از فلسطین را نشان داد.
به گزارش خبرنگار خانواده و زنان باشگاه خبرنگاران توانا؛ماجرای مهدیه اسفندیاری، زن ایرانی ساکن فرانسه، از یک فعالیت در فضای مجازی آغاز شد و به پروندهای قضایی انجامید. پروندهای که حالا فراتر از سرنوشت یک فرد، پرسشهایی درباره آزادی بیان، فلسطین و مرزهای فعالیت سیاسی در شبکههای اجتماعی ایجاد کرده است.
مهدیه اسفندیاری، شهروند ایرانی ساکن فرانسه، در سال ۲۰۲۵ به دلیل مطالبی که در فضای مجازی درباره فلسطین منتشر کرده بود، در فرانسه بازداشت شد. دادگاه فرانسه در فوریه ۲۰۲۶ او را به اتهام «تمجید از تروریسم» محکوم کرد. اسفندیاری پس از پایان این روند قضایی، در فروردین ۱۴۰۵ به ایران بازگشت؛ پروندهای که حالا به یکی از نمونههای قابل تأمل درباره مرز آزادی بیان و فعالیت سیاسی در فضای مجازی تبدیل شده است.
پرونده مهدیه اسفندیاری این پرسش را پیش میکشد که آزادی بیان در اروپا تا کجا به رسمیت شناخته میشود؟ اگر بیان یک دیدگاه سیاسی، حتی در دفاع از حقوق مردم فلسطین، زمانی پذیرفتنی باشد که با چارچوبها و سیاستهای رسمی دولتها تعارضی نداشته باشد، آنگاه ادعای آزادی بیان با یک تناقض جدی روبهرو میشود. در چنین شرایطی، آزادی بیان دیگر یک حق بیطرف و جهانشمول به نظر نمیرسد، بلکه حقی مشروط است که مرزهای آن را قانون و سیاست تعیین میکند؛ مسئلهای که میتواند این پرسش را ایجاد کند که اگر دفاع از یک حق و بیان یک حقیقت، زمانی که با روایت رسمی قدرت ناسازگار است، هزینه قضایی داشته باشد، مرز واقعی آزادی بیان در اروپا کجاست.
امروز یک پست در شبکههای اجتماعی میتواند از مرزهای جغرافیایی عبور کند و روایتی متفاوت از یک بحران را به میلیونها نفر برساند. به همین دلیل، فضای مجازی دیگر فقط محل ارتباطات شخصی نیست؛ به میدان رقابت روایتها تبدیل شده است. زنان نیز در این فضا میتوانند بدون برخورداری از تریبونهای رسمی، درباره جنگ، اشغال، حقوق مردم و مسائل اجتماعی روایت خود را مطرح کنند.
اینجاست که یک تناقض قابل بررسی شکل میگیرد: دولتهایی که آزادی بیان را از ارزشهای بنیادین خود معرفی میکنند، همزمان از ابزارهای رسانهای و ارتباطی برای اثرگذاری بر افکار عمومی کشورهای دیگر بهره میبرند. بنابراین سؤال این نیست که آیا آزادی بیان باید محدودیت قانونی داشته باشد یا نه؛ مسئله این است که آیا معیار این محدودیتها برای همه دیدگاهها و همه ملتها یکسان است؟پرونده مهدیه اسفندیاری را میتوان از همین زاویه دید؛ نه صرفاً داستان بازداشت یک زن ایرانی، بلکه نمونهای از قدرت تازه فضای مجازی که در آن یک شهروند عادی میتواند با چند جمله، روایتی متفاوت از روایتهای رسمی ارائه کند و در مقابل، با پیامدهای قضایی روبهرو شود. شاید پرسش اصلی همین باشد: آزادی بیان زمانی ارزش واقعی دارد که فقط برای بیان دیدگاههای مطلوب قدرتها محفوظ نماند.
17:13 - 28 مرداد 1405
