خانههایی که هویت تونس هستند و در برابر معماری مدرن مقاومت می کنند
در میان کوچهپسکوچههای شهرهای قدیمی تونس، بناهایی به نام «دیار عربی» (خانههای سنتی) همچون آخرین شاهدان عصری ایستادهاند که در آن معماری، آینه روح و پیوند انسانی بود. این دیوارها تنها سنگ و آجر نیستند، بلکه روایتگر دگردیسی عمیق مفهوم «اللمّة» (دورهمیهای خانوادگی) هستند؛ سنتی که در تنگنای آپارتمانهای مدرن رو به زوال است.
پشت درهای چوبی کهن با میخهای سیاهرنگ، دنیایی از سکون نهفته است که هیاهو و شلوغی بیرون را به فراموشی میسپارد. عبور از «سقیفه» (راهروی پیچدرپیچ که مانع از دید تماشاگران غریبه به داخل میشود)، به «صحن الدار» ختم میشود؛ حیاطی وسیع که سقفش آبیِ آسمان است. فوارههای مرمرین، بوی یاس و کاشیهای رنگارنگ با نقوش آندلسی، فضایی را خلق کردهاند که در آن طبیعت و خانه یکی میشوند.زکیه بنابراهیم، بانوی ۷۴ سالهای که در یکی از این خانهها زندگی میکند، میگوید: «دیار عربی برای ما فقط یک مسکن نبود، بلکه وطنی کوچک بود. در این صحن، خورشید هر صبح به ملاقات ما میآمد و باران، مرمرهای حیاط را پیش چشمانمان میشست. اینجا فضایی بود که تمام خانواده بزرگ را در آغوش میگرفت.»آپارتمان؛ جزیرههای انزوابا گسترش شهرنشینی، آپارتمانهای سیمانی جای این خانههای باصفا را گرفتهاند. سلیم بنیوسف، معمار تونسی، معتقد است این تحول تنها یک تغییر ساختمانی نیست، بلکه فضاهای روانی جامعه را تنگ کرده است. در «دیار عربی»، اتاقها رو به حیاط باز میشدند و انزوا غیرممکن بود؛ اما در آپارتمانهای مدرن، هر اتاق به جزیرهای منزوی تبدیل شده و همسایهها به شبحهایی بدل گشتهاند که تنها در آسانسور با هم روبرو میشوند.
غروب عصرِ پدربزرگها و مادربزرگهادر گذشته، عطر «کسکسو» که برای سه نسل زیر یک سقف پخته میشد، در تمام خانه میپیچید. اما آپارتمانهای امروزی تنها گنجایش خانوادههای کوچک را دارند. این تغییر معماری باعث انزوای سالمندان و فرستادن آنها به سرای سالمندان شده و نقش تربیتی اجداد را در زندگی کودکان کمرنگ کرده است. جدرانهای بتنی که اکنون عایق صدا هستند، گویی قلبها را نیز از هم عایق کردهاند.اگرچه معماری مدرن راهحلهای عملی برای اسکان ارائه داده، اما «دیار عربی» با آن حیاط مرکزی و دیوارهای بلندش، همچنان به عنوان نماد سبکی از زندگی که در آن صمیمیت و حریم خصوصی با هم گره خورده بودند، در برابر فراموشی مقاومت میکند.
20:53 - 31 اردیبهشت 1405
0 بازدید
