فتاح، موشک غیرقابل شکار ایران را بشناسید
یکی از موشکهای بالستیک راهبردی ایران به قدری دارای توانمندیهای خارقالعاده است که میتوان از آن به عنوان کلید طلایی ایران برای فتح جبهههای راهبردی دشمن نام برد.
به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری فارس، با آغاز عملیات وعده صادق ۴ علیه رژیم صهیونیستی و آمریکا، موشکهای مختلفی توسط یگانهای موشکی نیروی هوافضای سپاه پاسداران علیه دشمنان استفاده شده است.یکی از این موشکها که در عملیات وعده صادق ۳ نیز، مورد استفاده قرار گرفته بود، موشک هایپرسونیک فتاح نام دارد. یک موشک بسیار راهبردی با توانمندیهای فوق العاده که دست نیروهای مسلح ایران را بسیار توانمندتر میکند.
ورود بازیگر جدید موشکی به میدانموشک هایپرسونیک «فتاح» بهعنوان یکی از مهمترین دستاوردهای دفاعی جمهوری اسلامی ایران، در روز شانزدهم خردادماه سال ۱۴۰۲ و در مراسمی با حضور شهیدان رئیسی رئیسجمهور، سلامی فرمانده کل سپاه پاسداران و حاجیزاده فرمانده نیروی هوافضای سپاه رونمایی شد.دستاوردی که پیشتر نیز در آبانماه سال ۱۴۰۱ و در مراسم سالگرد شهادت حسن طهرانیمقدم، پدر موشکی ایران، از سوی فرمانده هوافضای سپاه به آن اشاره شده بود.
ورود ایران به باشگاه هایپرسونیکها با موشکی ۱۴۰۰ کیلومتری و سرعت ۱۵ ماخموشک «فتاح» با برد عملیاتی حدود ۱۴۰۰ کیلومتر و سرعتی در بازه ۱۳ تا ۱۵ ماخ، در زمره تسلیحات هایپرسونیک پیشرفته قرار میگیرد؛ فناوریای که در حال حاضر تنها در اختیار کشورهایی مانند آمریکا، روسیه و چین است. این موشک با بهرهگیری از پیشران سوخت جامد و طراحی دومرحلهای، بهویژه با استفاده از نازل متحرک در مرحله دوم، قادر است در فازهای مختلف پروازی، چه در داخل جو و چه خارج از جو، به سرعتهای بسیار بالا دست یافته و مانورهای پیچیدهای انجام دهد.
سرجنگی مجهز به پیشران کروی؛ ترکیب هدایتپذیری و مانورپذیری پیشرفتهدر طراحی این موشک، سرجنگی به یک پیشران کروی سوخت جامد مجهز شده که دارای نازل متحرک است و امکان کنترل بردار رانش و هدایتپذیری در جهات مختلف را فراهم میکند.همچنین؛ وجود بالکهای کنترلی، امکان اجرای مانورهای جانبی، ارتفاعی و چرخشی را فراهم کرده است. این ترکیب باعث میشود مسیر حرکت موشک در فاز نهایی بهشدت غیرقابل پیشبینی شده و احتمال رهگیری به حداقل برسد.
پروفایل پروازی متفاوت؛ سکون نسبی تا دو سوم مسیر و جهش ناگهانی در فاز نهاییموشک «فتاح» از لحظه شلیک تا فاصله حدود ۵۰۰ کیلومتری هدف، معادل دو سوم مسیر پروازی، در یک مسیر مشخص و با سرعتی نسبتاً ثابت حرکت میکند. اما در یکسوم پایانی مسیر، با فعال شدن موتور مرحله دوم سوخت جامد مجهز به نازل متحرک، بهصورت ناگهانی سرعت آن تا حدود سه برابر افزایش یافته و همزمان مانورهای سنگین و تغییر مسیرهای مکرر آغاز میشود؛ رفتاری که محاسبات سامانههای پدافندی را با خطا مواجه میکند.
پنهانکاری راداری؛ کاهش برد کشف و اختلال در محاسبات دشمنبدنه موشک با مواد جاذب امواج راداری پوشانده شده است که موجب کاهش برد مؤثر کشف توسط رادارهای دشمن و ایجاد خطا در محاسبات موقعیت و مسیر میشود. با این حال، در تحلیلهای فنی فرض میشود که موشک در حداکثر برد کشف سامانههای پدافندی شناسایی شود تا ارزیابی واقعبینانهتری ارائه شود.
ساختار سامانههای پدافندی دشمن؛ تاد و پیکان چگونه عمل میکنند؟در سوی مقابل، سامانههای دفاع موشکی آمریکا و رژیم صهیونیستی از جمله «تاد» (THAAD) و «آرو» (پیکان)، برای مقابله با موشکهای بالستیک طراحی شدهاند. سامانه تاد که از سال ۲۰۰۸ وارد خدمت شده، از چهار جزء اصلی شامل رادار TPY-2، مرکز فرماندهی و کنترل، پرتابگر و موشک رهگیر تشکیل شده و رادار آن توان کشف اهداف تا فاصله حدود ۱۰۰۰ کیلومتر را دارد؛ در حالی که برد موشک رهگیر آن حدود ۲۰۰ کیلومتر و سرعت آن نزدیک به ۸ ماخ است.
در مقابل، سامانه «آرو» با مشارکت آمریکا توسعه یافته و از رادارهای «گرین پاین» با برد ۵۰۰ کیلومتر و «سوپر گرین پاین» با برد ۹۰۰ کیلومتر بهره میبرد. این سامانه دارای موشکهای رهگیر آرو-۲ با برد حدود ۱۰۰ کیلومتر و ارتفاع درگیری ۱۰ تا ۵۰ کیلومتر و آرو-۳ با ارتفاع درگیری حدود ۱۰۰ کیلومتر است. عملکرد این سامانهها مبتنی بر کشف هدف، محاسبه مسیر، انتخاب پرتابگر و هدایت موشک رهگیر به سمت «نقطه پیشبینیشده برخورد» است.
چرا «فتاح» معادله رهگیری را برهم میزند؟در تقابل با چنین سامانههایی، مزیت «فتاح» تنها در سرعت یا برد خلاصه نمیشود، بلکه در برهم زدن منطق محاسباتی رهگیری نهفته است. این موشک از فاصله ۱۴۰۰ کیلومتری شلیک میشود و حتی در بهترین حالت، در فاز میانی پرواز شناسایی میشود؛ اما در سناریوی استفاده از رادار «گرین پاین»، شناسایی آن عملاً به یکسوم پایانی مسیر موکول میشود، یعنی زمانی که موشک وارد فاز مانورهای شدید و افزایش سرعت شده است.
در این مرحله، با رسیدن سرعت به ۱۳ تا ۱۵ ماخ و اجرای مانورهای متوالی، نقطهای که سامانه پدافندی برای برخورد محاسبه کرده، عملاً بیاعتبار میشود. از آنجا که موشک رهگیر به «نقطه پیشبینیشده» هدایت میشود نه خود هدف، هر تغییر مسیر جدید، نیازمند محاسبه مجدد است و این فرآیند زمانبر، در شرایطی که هدف با سرعت هایپرسونیک در حال نزدیک شدن است، فرصت واکنش را از بین میبرد.
شکاف سرعت و بحران زمان واکنشسرعت موشکهای رهگیر سامانههای «تاد» و «آرو» نهایتاً بین ۸ تا ۱۰ ماخ است، در حالی که «فتاح» در فاز نهایی با سرعتی تا ۱۵ ماخ حرکت میکند. این اختلاف سرعت باعث میشود حتی در صورت شلیک بهموقع، موشک رهگیر پیش از رسیدن به نقطه برخورد، با عبور هدف از آن نقطه مواجه شود.
محدودیت انرژی رهگیر در برابر مانورهای متوالیموشکهای پدافندی در حین پرواز باید همزمان انرژی خود را صرف غلبه بر جاذبه زمین و اصلاح مسیر کنند. در چنین شرایطی، اجرای تنها دو تا سه مانور سنگین توسط «فتاح» کافی است تا موشک رهگیر انرژی لازم برای ادامه تعقیب را از دست داده و نتواند به مختصات جدید هدف برسد؛ مختصاتی که خود بهصورت پیوسته در حال تغییر است.
هزینه بالای دفاع در برابر یک تهدید کمهزینهتردر سناریوهای عملیاتی، برای افزایش احتمال موفقیت، معمولاً حداقل سه موشک رهگیر بهسمت یک هدف شلیک میشود، در حالی که هزینه هر موشک پدافندی میتواند تا ۲۰ برابر موشک مهاجم باشد؛ موضوعی که در نبردهای فرسایشی، فشار اقتصادی قابلتوجهی بر سامانههای دفاعی وارد میکند.
تجربههای پیشین؛ نشانههایی از محدودیت پدافند در برابر اهداف مانورپذیرنمونههایی مانند رخداد دسامبر ۲۰۱۴ که در آن سامانه «آرو» در رهگیری یک هدف با تغییرات ناگهانی مسیر و سرعت با مشکل مواجه شد، نشاندهنده چالشهای واقعی این سامانهها در برابر اهداف مانورپذیر است؛ چالشی که در طراحی موشک «فتاح» بهصورت هدفمند مورد توجه قرار گرفته است.
نقش عملیاتی فتاح؛ شکستن سپر دفاعی در موج نخست حملهدر سناریوهای رزمی، موشکهای هایپرسونیک مانند «فتاح» در موج نخست حمله بهکار گرفته میشوند تا با هدف قرار دادن و مختل کردن سامانههای پدافندی، مسیر را برای عبور سایر موشکها در مراحل بعدی هموار کنند. این قابلیت، بهویژه در برابر شبکههای یکپارچه پدافندی که آمریکا در منطقه دنبال میکند، اهمیت راهبردی دارد.
در مجموع، ترکیب سرعت بسیار بالا (۱۳ تا ۱۵ ماخ)، برد ۱۴۰۰ کیلومتری، مانورپذیری پیشرفته در فاز نهایی، سرجنگی مجهز به پیشران کروی با نازل متحرک، پوشش جاذب امواج راداری و الگوی پروازی دو مرحلهای، موشک «فتاح» را به سامانهای تبدیل کرده است که نهتنها از سد پدافندهای متعارف عبور میکند، بلکه با برهم زدن بنیان محاسباتی رهگیری، چالشی جدی برای پیشرفتهترین سامانههای دفاع موشکی جهان ایجاد کرده و توازن در میدان نبرد مدرن را تحت تأثیر قرار میدهد.
فتاح؛ قاتل سامانههای راهبردی دشمنان طی ۲۵ روز گذشته و در پی تجاوزات غیر قانونی و آشکار آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران، گزارشهایی از آسیب به مهمترین سامانههای راداری مستقر در پایگاههای آمریکا در قطر، اردن، عربستان، کویت و بحرین مطرح شده است. به نظر میرسد با توجه به اینکه موشک هایپرسونیک فتاح دارای سرعت و دقت بالایی است، در این حملات به کار گرفته شده باشد.
از منظر فنی، ویژگیهای هایپرسونیک این موشک از جمله سرعت بسیار بالا، توان مانور در فاز نهایی و کاهش زمان واکنش پدافند آن را به گزینهای بالقوه برای مأموریتهای ضدپدافندی و درگیری با سامانههای راداری دوربرد تبدیل میکند. افزایش چالشهای پدافندی در برابر این سطح از پیچیدگی در حملات است که میتواند موازنه دفاعی را در منطقه دستخوش تغییر کند.
13:35 - 5 فروردین 1405