شهید صدر و مساله سبک زندگی!
نابغه عصر ما، فقیه و فیلسوف و جامعهشناس و اقتصاددان و نظامساز معاصر شیعه، شهید سیدمحمدباقر صدر، دغدغه سبک زندگی اسلامی را در آثار متنوع خود پیگیری میکرد!وی در کتاب گرانقدر اقتصادنا، سه عنصر کلیدی عقیده، مفاهیم و عواطف را در شکلگیری جامعه اسلامی و سبک زندگی اسلامی معرفی میکند!
این سه عنصر با هم رابطه طولی دارد، یعنی عواطف ناشی از مفاهیم و مفاهیم ناشی از عقیده است:۱. عقیده، قاعده مرکزی اندیشه است که نگاه کلی انسان به هستی را نشان میدهد؛ مثل عقیده «توحید»!۲. مفاهیم، دیدگاههای اسلام درباره هستی، جامعه، قوانین و هر چیز است!این مفاهیم، تحت تاثیر عقیده شکل میگیرد؛ مثل اشعههای خورشید!گویا مفاهیم شکل عملیاتی شده و ناظر به عملِ عقیده است؛ مثل ابر و باران!مثلا مفهوم «تقوا»، یعنی مراقبت از خود در محضر خدا از عقیده «توحید» سرچشمه میگیرد!بنابراین، مفهوم اسلامی «تقوا»، نسبت به مفهوم «خودمراقبتی» در روانشناسی غربی، با واقعیت سازگارتر، دارای حوزه عملکرد وسیعتر و دارای ضمانت اجرای مطمئنتر است!در حالی که عقیده ثبات دارد، مفاهیم رو به گسترش است و برخی مفاهیم مقطعی هستند و منسوخ میشوند! زیرا انسان در برخورد با هر پدیده نویی، براساس عقیدهای که دارد، مفهومی از آن پدیده در ذهن خود میسازد!به این مثال توجه کنید:فرد مسلمان با دیدن «شراب»، «شیشه» یا «تریاک» به ماهیت شیمیایی و فیزیکی این مواد کاری ندارد بلکه به رفتاری که او نسبت به آن میتواند داشته باشد و اثری که آن ماده بر جسم و روح او میتواند داشته باشد، توجه دارد و به مفهوم واقعی «مُضِرّ» و مفهوم شرعی «حرام» میرسد!زیرا متوجه میشود که استفاده از این ماده منجر به عدم تعادل در رفتار و بیانضباطی در عملکرد روحی و جسمی وی میشود و با مراجعه به شرع در مییابد که دین او را از مصرف این موادّ منع میکند!مفاهیم، برزخ بین «عقیده» و «عواطف» است، یعنی مولود عقیده و تولیدکننده عواطف است!۳. عواطف، احساساتی است که در عمل بروز میکند!
این عواطف، ممکن است نسبت به خداوند، خود، سایر مردم و سایر مخلوقات ابراز شود!عواطف ممکن است مثبت مثل دوست داشتن یا منفی مثل تنفر باشد!عواطف ما نسبت به هر چیز، از مفهومی که از آن چیز در ذهن ما وجود دارد، ناشی میشود و گرایش عاطفی مثبت یا منفی ما را نسبت به آن چیز برمیانگیزد!مثلا عقیدهی توحید و توجه به شئون آن، ازجمله مالکیت الاهی بر سراسر هستی، منجر به شکلگیری مفهومی از مالکیت میشود که مبتنیبر خلافت انسان از طرف خدا بر اموال است!چنین برداشتی از مالکیت، منجر به شکلگیری عواطفی چون «عدم دلبستگی به مال دنیا»، «عدم حرص بر مال دیگران» و «احساس مسئولیت در بهرهوری کامل و هدر ندادن منابع» میشود!اینگونه است که رفتار ما و سبک زندگی ما شکل میگیرد!
05:50 - 13 آذر 1404
30.4k Views