چرتکه غرب در برابر فرهنگ عاشورا
دونالد ترامپ، در یک لحظه اعترافآمیز، صفت «دیوانه» را نه برای دولت، نه برای ارتش، بلکه برای «ملت ایران» به کار برد. این انتخاب واژه، یک لغزش زبانی ساده نیست. یک «تشخیص استراتژیک» است. او پیشتر نیز ملت ایران را «تروریست» خوانده بود. چرا هرگز نمیگوید «دولت ایران دیوانه است»؟ چون در چارچوب محاسبات مادی و نظامی، مقاومت یک دولت را میتوان با بمب و تحریم توضیح داد. اما وقتی یک «ملت»، با تمام فشارهای اقتصادی، با تمام تهدیدهای نظامی، همچنان بر مواضع خود ایستاده، این دیگر یک «پدیده سیاسی» نیست. یک «پدیده تمدنی» است و ترامپ، با همان چرتکهای که فقط سود و زیان مادی میفهمد، از فهم این پدیده عاجز است. پس نتیجه میگیرد: «اینها دیوانهاند» و این دیوانگی، در حقیقت، «عقلانیت الهی» است. برای درک این مفهوم، باید به سراغ نظریه «عقلانیت ارزشی» در برابر «عقلانیت ابزاری» رفت. ماکس وبر، جامعهشناس آلمانی، میان دو نوع عقلانیت تمایز قائل میشود. عقلانیت ابزاری، یعنی انتخاب کارآمدترین ابزار برای رسیدن به یک هدف مادی. عقلانیت ارزشی، یعنی انتخاب رفتاری که فارغ از سود و زیان، صرفا به دلیل درستی اخلاقی یا شرافت ذاتی آن انجام میشود. ترامپ و تمام نظام سلطه، در «عقلانیت ابزاری» غوطهورند. آنها میفهمند که چرا یک کشور برای نفت میجنگد، برای پول تسلیم میشود، برای بقای مادی عقبنشینی میکند. اما نمیفهمند چرا ملتی برای «حسین» میجنگد، برای «شرف» تحمل میکند و برای «خدا» از همه چیز میگذرد. این برایشان «دیوانگی» است و راست میگویند. این دیوانگی است، اما دیوانگی مقدس. ملت ایران، در طول تاریخ، با همین «دیوانگی» از تمام مهاجمان عبور کرده است.
این همان منطقی است که امام حسین (ع) در کربلا بنیان نهاد. منطقی که میگوید: «اگر دین ندارید، اگر ترسی از آخرت ندارید، لااقل آزاده باشید.» این جمله، منشور «ایستادگی فرهنگی-تمدنی» است. ایستادگیای که نه بر اساس محاسبه برد و باخت، که بر اساس «حفظ هویت» شکل میگیرد. ترامپ، با چرتکهاش، میخواهد این معادله را حل کند. اما نمیداند که در این معادله، «کشته شدن» نه یک هزینه، که یک «سود» است. «شهادت»، نه یک پایان، که یک «آغاز» است و «مقاومت»، نه یک تاکتیک، که یک «تکلیف» است. این معادله، با ریاضیات مادی حلشدنی نیست. این یک «ریاضیات الهی» است. حالا ترامپ، با این صفت «دیوانه»، ناخواسته بزرگترین خدمت را به گفتمان مقاومت کرده است. او تأیید کرده که ملت ایران، فراتر از دولت و ارتش، یک «هویت مستقل» است که با هیچ ابزار مادی قابل مهار نیست. او اعتراف کرده که این ایستادگی، ریشه در «فرهنگ» و «تمدن» دارد، نه در «موشک» و «پول» و این یعنی، دقیقاً همان چیزی که رهبر شهید انقلاب اسلامی، ۳۷ سال فریاد میزد: «ما ایستادهایم، چون اسلام را فهمیدهایم، نه چون سلاح داریم.» و حالا، دشمن قسمخورده، این حقیقت را با زبان خودش تأیید میکند. پس بله، ملت ایران دیوانه حسین (ع) است و این دیوانگی، نه یک بیماری، که یک «انتخاب تمدنی» است. انتخاب ایستادن در برابر قدارهبندان عالم، آن هم زمانی که تمام ابرقدرتها، تسلیم یا سازش را «عقلانیت» مینامند. این دیوانگی، همان «عقل برتر» است. عقلی که میداند کرامت، با نان و امنیت معامله نمیشود و این دیوانگان، تاریخ را خواهند نوشت. نه آن عاقلانی که پشت میزهای مذاکره، وطن را قسطبندی کردند.
00:46 - 20 اوت 2026