طلای سرخ زاگرس؛ جایگزینِ مزارعِ تشنه در چهارمحال و بختیاری
در دل کوهپایههای زاگرس، جایی که سالهاست مزارعِ تشنه و پرآب، دغدغهٔ همیشگی کشاورزان بوده، حالا «گلِ سرخ» از دلِ خاکِ سرد بیرون آمده است. زعفران، این گیاه کمتوقع، در میان بحرانِ آب و مهاجرتِ نیروی کار، پایههایِ تحولی در الگوی کشتِ چهارمحال و بختیاری را میریزد.
به گزارش خبرگزاری فارس از شهرکرد، در دل کوهپایههای زاگرس، جایی که سالهاست صدای خشخشِ مزارعِ تشنهی گندم و چغندر، دغدغهی شبانهروزیِ کشاورزان بوده، حالا زمزمهی یک تغییرِ بزرگ به گوش میرسد. در میانِ بحرانهای آبی که چهارمحال و بختیاری را در محاصره گرفته، "طلای سرخ" با قامتی استوار از دلِ همین خاکِ سرد و صبور بیرون آمده است.زعفران، این گیاه کمتوقع و صبور، نهتنها رنگوبوی متفاوتی به مزارع استان بخشیده، بلکه نویدبخشِ یک «تغییر پارادایم» در معیشت و اشتغالِ پایدار شده است. کشاورزانِ دیارِ بختیاری، که پیشتر چشم به بارشهای آسمانی داشتند، حالا با اتکا به دانشِ فنی و الگوی کشتِ نوین، در حال بازتعریفِ نقشِ خود در اقتصادِ کشاورزی کشورند.
رونقِ زعفران، هرچند پیامآورِ امید در مزارعِ کمآبِ استان بوده، اما چنانکه تجربهی بسیاری از مناطق کشور نشان داده، «کشتِ ساده» تنها حلقهی اولِ یک زنجیرهی پیچیده است. مهمترین چالشی که بر سرِ راهِ کشاورزان استان قرار دارد، عدم قطعیت در تأمین نیروی کار فصلی است. زعفران، برخلاف بسیاری از محصولات صنعتی، محصولی است که در بازهی زمانیِ بسیار کوتاهی باید چیده و هر چه سریعتر فرآوری شود. هر تأخیری در این بازه، به معنای افتِ کیفیتِ گل و در نهایت کاهشِ عیارِ محصول است. اما یافتنِ کارگرِ کافی برای این کارِ ظریف و وقتگیر، در روزگاری که تمایلِ روستاییان به مهاجرت به شهرها بیشتر شده، به یک معضلِ جدی برای زعفرانکارانِ استان تبدیل شده است. بهای بالای نیروی کار دستی و کمبودِ نیروی متخصص برای این کار، باعث میشود که بخشی از حاشیهی سودِ پایداری که کشاورز انتظار دارد، در همین مرحلهی حساس متوقف شود.اگر چالشِ تأمین کارگر را «گلوگاهِ تولید» بدانیم، بازار فروش بدونشک «سرنوشتسازترین» بخشِ این زنجیره است. در حالی که استانهای خراسان با دههها تجربه، زنجیرهی کاملِ از مزرعه تا صادرات را ساختهاند، زعفران چهارمحال و بختیاری هنوز در ابتدای این راه قرار دارد. آنچه در این برههی زمانی برای کشاورزِ استان اهمیت دارد، قیمتِ تضمینی و کانالهای فروشِ مطمئن** است. نوسانِ شدیدِ قیمتِ جهانی، که گاه در فاصلهی چند ماه به چند برابر میرسد، کشاورزِ خردِ استان را که توانِ انبار کردن و نگهداریِ محصول را ندارد، در معرض آسیبِ شدید قرار میدهد؛ او مجبور است محصولِ خود را با قیمتِ لحظهایِ دلالانِ محلی بفروشد، دلالانی که حلقههای واسطه، عملاً سودِ واقعیِ زحمتِ یکسالهی کشاورز را بین خود تقسیم میکنند.
علاوه بر بازارِ داخلی، هویت و برندِ جغرافیایی نیز به مقولهای حیاتی تبدیل شده است. زعفرانِ تولیدیِ استان، از نظر کیفیت و عیار، توانِ رقابت با نمونههای صادراتی را دارد، اما نبودِ برندِ ثبتشده، بستهبندیِ مدرن و نشانِ جغرافیای باعث میشود که این محصول یا با قیمتِ پایهی جهانی فروخته شود یا حتی در بازار داخلی با نامِ سایر استانها عرضه شود. این موضوع، ارزشِ افزودهی حاصل از زحمتِ کشاورزِ بختیاری را از استان خارج میکند و تهدیدی جدی برای تداومِ این رونق است. در واقع، تا زمانی که «حلقههای پسینِ تولید» یعنی بستهبندی، فرآوری و برندسازیِ ملی در استان شکل نگیرد، زعفران، علیرغمِ درخشان بودن، یک «محصولِ خامِ صادراتی» خواهد ماند که سودِ عمدهی آن به جیبِ واسطهها میرود.با وجودِ چالشهای ذکرشده، نگاهِ به آینده، نگاهی «امیدوارانه اما واقعبینانه» است. زعفران میتواند تحولی اساسی در اقتصادِ استان ایجاد کند، به شرطی که از «الگوی کشتِ خرد و سنتی» به سمت «کشتِ اقتصادی و خوشهای» حرکت کند. اگر برنامهریزیها بر پایهی «صنایع تبدیلی» و «کشت قراردادی» استوار شود، این محصول میتواند به ستونِ فقراتِ اقتصادِ روستایی استان تبدیل شود؛ چرا که هر هکتارِ زعفران در مقایسه با محصولاتِ پرآببرِ قبلی، علاوه بر کاهشِ چشمگیرِ مصرفِ آب، اشتغالِ فصلیِ قابلتوجهی بهویژه برای بانوانِ روستایی در فصل برداشت ایجاد میکند.
چشماندازِ واقعی، رسیدنِ چهارمحال و بختیاری به جایگاهی است که در آن، زعفران نه تنها یک «محصولِ مکملِ معیشتی»، بلکه یک «برندِ اقتصادیِ منطقهای» باشد. رسیدن به این جایگاه، نیازمندِ سرمایهگذاری در تحقیقاتِ اقلیمی برای شناساییِ سازگارترین ارقام با خاکِ استان، و همچنین ایجاد بازارچههای صادراتی و نمایشگاههای دائمیِ فروش در مرکز استان است. اگر این بسترها فراهم شود، چهارمحال و بختیاری میتواند به قطبِ تولیدِ زعفران در زاگرسِ مرکزی تبدیل شود که سهمِ مؤثری در بازارِ صادراتی ایران داشته باشد.
۳۴۲ هکتار سطح زیر کشت زعفران در چهارمحال و بختیاری است
یزدان احمدزاده امروز در گفتوگو با خبرنگار فارس در شهرکرد، گفت: کشت زعفران در ۲ نوبت خرداد و شهریورماه انجام میگردد که در چهارمحال و بختیاری در آخرین ماه تابستان آغاز میشود.مجری گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری اظهار داشت: سطح زیر کشت گیاهان دارویی استان یک هزار و ۸۰۰ هکتار است که از این مجموع ۳۴۲ هکتار بهکشت زعفران اختصاص یافته است.وی افزود: در ۱۰ سال گذشته تنها یک هکتار از اراضی کشاورزی به کشت زعفران اختصاص یافته بود اما در این مدت شاهد رشد قابل توجه این گیاه در استان هستیم.احمدزاده اظهار داشت: با توجه به شرایط خوب اقتصادی و کم آببر بودن محصول زعفران در بازار، استقبال خوبی از طرف کشاورزان برای کاشت این محصول شده است و هر سال نسبت به سال قبل شاهد رشد کاشت زعفران در استان هستیم.مجری گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری یادآور شد: هماکنون شهرستانهای شهرکرد، بن، فارسان و کیار بیشترین کاشت زعفران استان را به خود اختصاص دادهاند.هر هکتار زعفران کاری، برای ۱۰ نفر اشتغال ایجاد میکند وی افزود: بیشترین اشتغال ایجاد شده توسط کشت زعفرانکاری موقت است که به ازای هر هکتار ۱۰ نفر اشتغال ایجاد میکند.احمدزاده عنوان کرد: زعفران یک گیاه کمآببر است و تنها آب بهار و پاییز را میخواهد اگر بارشها در پاییز و زمستان خوب باشند سه آب بیشتر نمیخواهد که در مقایسه با گندم و چغندرقند که آب زیادی را نیاز دارند برای کشاورز بسیار خوب است.
مجری گیاهان دارویی سازمان جهاد کشاورزی چهارمحال و بختیاری اظهار داشت: با توجه به رشد کشت محصول زعفران استان، یک سری صنایع با برند خود زعفران را خشک و بستهبندی میکنند اما برخی کشاورزان هم محصول خود را به استانهای همجوار برای خشک و بستهبندی ارسال میکنند.وی افزود: بنیاد علوی و برکت سالانه تسهیلاتی را برای کاشت زعفران درنظر میگیرند که کشاورزان هر شهرستان میتوانند به این مراکز در شهرستان خود مراجعه و از تسهیلات بهرهمند شوند.کمبود کارگر موقع برداشت زعفران، مهمترین چالش کشاورز احمدزاده یادآور شد: مهمترین چالش زعفرانکاری، کارگر موقع برداشت است که با توجه به رقم بالای بیماری در چهارمحال و بختیاری اما کارگر کم است.وی افزود: مشکلی برای خرید تضمینی زعفران در استان وجود ندارد و چون این محصول خشکبار است کشاورز میتواند مدت زمان بیشتری محصول را نگه دارد و در زمان مناسب اقدام به فروش کند.احمدزاده با بیان اینکه بیشترین آسیب متوجه پیاز زعفران توسط موشهای صحرایی است، اظهار داشت: واحد صنایع غذایی به دنبال برندسازی زعفران چهارمحال و بختیاری است.
12:45 - 25 مرداد 1405