گفتوگوی تفصیلی| انبوهسازی یا مردمیسازی؛ چالشهای مسکن از زبان مستند
مسکن و شیوه مواجهه مدیریتی با آن از موارد مهمی است که میتواند در زندگی مردم مؤثر باشد، موردی که زبان مستند میتواند بیان درستی از شرایط آن داشته باشد.
خبرگزاری فارس ـ گروه هنر و رسانه: مستندسازی یکی از ابزارهای کلیدی در فرآیند سیاستگذاری و اجرای سیاستهای کلان در هر کشور است. این فرآیند به جمعآوری، تحلیل، و ارائه اطلاعات دقیق و مستند از وضعیتهای موجود و نتایج سیاستهای گذشته میپردازد. مستندسازی، نه تنها برای ثبت تاریخ و تجربیات گذشته بلکه برای کمک به تصمیمگیریهای آینده و بهبود فرآیندهای سیاستگذاری نیز اهمیت دارد.یکی از مهمترین مزایای مستندسازی، فراهم کردن امکان بررسی دقیق و عینی از نتایج سیاستهای اجرا شده است. این فرآیند به سیاستگذاران کمک میکند تا با تحلیل دادهها و مستندات، نقاط ضعف و قوت سیاستهای قبلی را شناسایی کرده و در تصمیمگیریهای آینده از این تجربیات بهرهبرداری کنند. بهعلاوه، مستندسازی باعث افزایش شفافیت در فرآیندهای سیاستگذاری میشود؛ به طوری که هم مردم و هم نمایندگان آنها میتوانند درک بهتری از نتایج و تاثیرات سیاستهای اجرا شده داشته باشند.در حوزه سیاستگذاری کلان، مستندسازی میتواند به عنوان یک ابزار مهم در ارزیابی تأثیرات اقتصادی، اجتماعی، و زیستمحیطی سیاستها عمل کند. از طریق مستندسازی دقیق و منظم، سیاستگذاران میتوانند بفهمند که کدام سیاستها به اهداف خود رسیدهاند و کدامها نیاز به بازنگری و اصلاح دارند. همچنین، مستندسازی به ایجاد مبنای علمی و تجربی برای سیاستگذاریهای آینده کمک میکند، که میتواند باعث کاهش احتمال خطا در تصمیمگیریها و افزایش کارآمدی سیاستها شود.
در حوزه مسکن، مستندسازی نقش بسیار مهمی در ارزیابی سیاستهای گذشته و کمک به تصمیمگیریهای آینده ایفا میکند. با استفاده از مستندات دقیق، میتوان تأثیر سیاستهای قبلی بر وضعیت بازار مسکن، رفاه اجتماعی و اقتصادی خانوارها و توزیع مسکن در مناطق مختلف را مورد بررسی قرار داد. به عنوان مثال، تحلیل مستندات مربوط به سیاستهای حمایتی در حوزه مسکن میتواند نشان دهد که کدام برنامهها در کاهش فقر مسکن موثر بودهاند و کدامها نتوانستهاند به اهداف خود دست یابند.نشان دادن نتیجه سیاستهای قبلی در مستندسازی به سیاستگذاران کمک میکند تا از تجربیات گذشته درس بگیرند و در تدوین سیاستهای جدید، تصمیمات بهتری اتخاذ کنند. با استفاده از اطلاعات مستند، میتوان از تکرار اشتباهات گذشته جلوگیری کرد و سیاستهایی را تدوین نمود که با واقعیتهای موجود و نیازهای جامعه بیشتر همخوانی دارند. در نتیجه، مستندسازی نه تنها به بهبود کیفیت سیاستگذاریهای کلان کمک میکند، بلکه باعث افزایش کارآمدی و اثربخشی این سیاستها نیز میشود.«ارث مادری» نام مستندی است که با موضوع بررسی سیاستهای مسکن حمایتی در ایران به ویژه با تمرکز بر بازخوانی مسکن مهر دولت احمدی نژاد، اقدام ملی مسکن در دوره ریاست جمهوری حسن روحانی و نهضت ملی مسکن در دوره شهید ابراهیم رئیسی آماده نمایش شده است. این مستند اخیرا در زنجان رونمایی شد و در روزهای اخیر در فضای مجازی توسط مرکز مستند سفیرفیلم منتشر شده است.محسن آقایی (کارگردان مستندهای همانند ایکسونامی و دیوارکش) در این مستند به چالشهای چرخه وار ساخت مسکن در ایران و تکرار سیاستهای آزموده شده پرداخته است.
مستند ارث مادری محصولی از مرکز مستندسازی سفیرفیلم، به تهیه کنندگی و کارگردانی محسن آقائی، تدوین مجید رستگار و تصویر برداری سعید هوشمند و جعفر موسوی در زمستان 1402 و بهار 1403 تولید شده است.این مستند روایت خود را از وعدههای بر زمین ماندهی دولت نا تمام شهید رئیسی و با هدف پیدا کردن راهی برای جلوگیری از تکرار مجدد پروژههای ناتمام و مزمن مسکن آغاز میکند و تجربهی نهضت ملی در این دوره کوتاه را برای سیاست گذاران آینده بازخوانی میکند.مستندی که در چند استان کشور از جمله تهران، زنجان، خراسان رضوی و جنوبی تصویر برداری شده است. در تهیه این مستند در مرحله پژوهش یک پیمایش میدانی کشوری از پروژههای مختلف جاری در کشور صورت گرفته و با تطبیق با مطالعات شهرسازی و سیاستهای ساخت و ساز مسکنهای حمایتی و مصاحبه با نخبگان و پژوهشگران از طیفهای مختلف مقدمات تولید و پژوهش این اثر در یک سال انجام شده است.آقائی تهیهکننده و کارگردان این اثر پیشتر با ساخت آثار شاخصی همچون ایکسونامی، پرزیدنت آکتور سینما و دیوارکش شناخته شده بود، اما این بار سراغ سوژهای کاملا متفاوت از کارهای قبلی رفته است. مسکن و شهرسازی که چالش و دغدغه طیف وسیعی از مردم ایران هم میباشد. به همین مناسبت مصاحبهای کوتاه با وی انجام دادیم تا انگیزههای او از ساخت این مستند را جویا شویم و نظر او را درباره این مستند جدید بدانیم.
فارس: چه شد به سراغ این موضوع رفتید و اهمیت زیر ساختها و تغییر مدل شهرسازی بر چیست که شما در این مستند بر آن تاکید دارید؟ علت این تغییر اهمیت زیرساخت شهر در شکل دهی به رفتار و سبک زندگی جامعه است، چیزی که بیش از تعلیمات کلامی روی ما اثر میگذارد ظرف جامعهای است که در آن زندگی میکنیم و از این رو مسئله شهر و مسکن دغدغه من شده است، چرا که شهر و معماری آن بیش از بیلبوردهای شهری و پیامهای فرهنگی پروپاگاندایی میتواند رفتار جامعه را شکل دهد و در حال حاضر این زیر ساخت تماما و با قدرت در اکثر شهرها و کلان شهرهای ایران بر خلاف مقاصد فرهنگی حاکمیت در حال نقش آفرینی است.شهرهایی که روز به روز جامعه را دچار مصرف زدگی، خود نمایی، بیگانگی با یکدیگر، تنازعات و خشونتهای شهری و از همه مخربتر بیهویتی و بینسبتی با مفهوم ایرانیت میکند.فارس: اما این مسائل به صورت پررنگ در مستند شما دیده نمیشود و بیشتر به سیاستهای ساخت مسکن در سالهای قبل و در حال حاضر اشاره کردهاید. در واقع کار شما یک چیز است و صحبتهایی که میفرمائید چیز دیگری است. بینید واقعیت این است که این ظرف همانطور که اشاره کردم به صورت نامرئی در حال شکل دهی به ساختار اجتماع است باید به همین شکل هم نقد و اصلاح شود و من هم سعی کردم در این مستد همین کار را بکنم، یعنی فاصله گرفتن از پیامهای صرفا فرهنگی و ایدئولوژیک و تمرکز بر کارآمدی روی زمین و در متن زندگی افراد.
هرچند در فرآیند پژوهشی این مستند با متخصصین مرکز پژوهشهای مجلس تا اساتید دانشگاه و مسئولین رده بالای وزارت مسکن و شهرسازی مصاحبه شده است، اما تمایل به حفظ زمین بازی در عرصه عمل و اجرا باعث شده مستند را خارج از فضاهای نخبگانی و علوم انسانی و شهرسازی مرسوم ببینیم و در عمل به مخاطب نشان دهیم کدام الگو رفاه، استقلال و آزادی عمل بیشتری را در ظرف زمان و هزینهی پایینتر فراهم میکند.فارس: پس در طول ساخت این مستند برای نشان دادن مختصات موضوع به سراغ چند محور رفتهاید، میتوانید توضیحی کلی در رابطه با محورهای بررسی شده بدهید؟بله اگر هم بخواهم به اینها اشاره کنم در واقع میشود:اول بررسی الگوی ساخت سه جانبه که دولت به نمایندگی از مردم با پیمانکار قرار داد میبندد میپردازد و مسائلی از جمله، زمان اتمام ساخت، قیمت تمام شده، کیفیت و امکان نظارت بر واحدهای مسکونی توسط متقاضیان و همچنین میزان رضایتمندی مردم و تبعات اجتماعی این مدل ساخت را بررسی میکند.
دراین مستند با مسئولان استان خراسان رضوی و زنجان و همچینین متقاضیان مسکن حمایتی مصاحبه شده تا آنها از تجربیات خود در زمینه مسائلی مانند معضلات بلند مرتبهسازی، انبوهسازی، تورم، پیمانکاران، مسائل و موانع الحاق زمین به شهرها و حواشی ایجاد شده در این مورد صحبت کنند. صحبتهایی که مستند به نمایش مصادیق موضوع بررسی در اجرای پروژهها بوده است.بعدی هم روایتی جنجالی و صریح و بدون لکنت از مسائل مربوط به پروژههای انبوهسازی و مزایا و معایب دو مدل ساخت در کشور است و در نهایت نقطه تمرکز خود را روی بحث بسیار چالشی مدیریت زمین قرار دادیم و به یکی از پر دامنهترین بحثهای این روزهای عرصه سیاستگذاری مسکن و شهرسازی ایران پرداختیم، جدال دو رویکرد توسعه افقی و عمودی.
فیلم در نهایت با طرح پرسشی کلیدی و درج بخشی از پیام حساب صد امام خمینی (ره) که تنها 9 روز بعد از قانونی شدن جمهوری اسلامی ایران در فروردین 1358 صادر شده به پایان میبرد، اینکه چرا بعد از گذشت 45 سال از انقلاب کماکان مشکل زمین و مسکن در ایران حل نشده است. فارس: کار شما قرار است ادامهدار باشد؟ و چرا در این مدت صداوسیما اثر شما را پخش نکرده است؟ بله این مستند قرار است ادامهدار باشد و در قسمتهای بعدی به سوالات کلانتر و مهمتری بپردازیم که جای کار و بحث بیشتری دارد.متاسفانه شبکههای مختلف صدا و سیما هم به بهانهای مختلف که بیشتر محافظه کاریست این کار را تا الان پخش نکردهاند و پس از امتناع صدا و سیما از پخش این مستند جهت روشنگری و فعال شدن گروههای خود جوش مردمی در مقطع حساس تعیین جهتگیری وزارت راه و شهرسازی مستند ارث مادری به صورت رایگان در اختیار عموم قرار گرفته است تا دید بازتری در اختیار جامعه و مسئولین برای انتخاب سیاستهای کلان ابر بحران مسکن در ایران در دسترس قرار گیرد و هدف ما هم درواقع روشنگری در این عرصه بوده است. #مسکن_مهر#مستند#سینمااخبار هنر و رسانه خبرگزاری فارس را میتوانید از طریق صفحه @ArtsandMedia دنبال کنید. 10:01 - 31 مرداد 1403