افزایش مشاهده مار در شهرها، روایتی از تنگنای طبیعت
افزایش مشاهده مارها در مناطق شهری زنجان در حالی نگرانی برخی شهروندان را برانگیخته که کارشناسان محیطزیست معتقدند مسئله اصلی نه افزایش حضور خزندگان، بلکه کوچکشدن زیستگاههای طبیعی و نزدیکتر شدن مرز میان انسان و حیاتوحش است.
به گزارش خبرگزاری فارس از زنجان، درحالیکه مسئولان آتشنشانی زنجان از انجام میانگین روزانه ۶ عملیات زندهگیری مار در نقاط مختلف زنجان خبر میدهند و نسبت به رعایت نکات ایمنی هشدار میدهند، معاون طبیعی و تنوع زیستی محیطزیست استان زنجان معتقد است مشاهده بیشتر این خزندگان لزوماً به معنای افزایش جمعیت آنها نیست، بلکه توسعه سکونتگاههای انسانی، افزایش حضور مردم در طبیعت و کاهش زیستگاههای طبیعی، مرز میان انسان و حیاتوحش را بیش از گذشته کمرنگ کرده است.در همین راستا، مسئولان آتشنشانی از شهروندان خواستهاند با پاکسازی علفهای هرز و بوتههای بلند، جلوگیری از انباشت چوب، سنگ، آجر و نخاله در اطراف منازل، حذف آبهای راکد و محل تجمع جوندگان و همچنین مسدودکردن شکافها و حفرههای احتمالی، زمینه حضور خزندگان در محیطهای مسکونی را کاهش دهند.همچنین تأکید شده است شهروندان در صورت مشاهده مار، از هرگونه اقدام شخصی برای گرفتن یا کشتن آن خودداری کرده و در صورت نیاز با سامانه ۱۲۵ تماس بگیرند.
در صورت مارگزیدگی چه باید کرد؟ابراهیم خسروشاهی، رئیس اورژانس پیش بیمارستانی و مدیریت حوادث دانشگاه علوم پزشکی زنجان، امروز در گفتوگو با خبرنگار فارس در زنجان، با بیان اینکه گرمتر شدن هوا و افزایش حضور مردم در طبیعت، مزارع و مناطق روستایی احتمال مواجهه با مار را افزایش میدهد، اظهار کرد: کشاورزان، دامداران، کوهنوردان و ساکنان مناطق روستایی باید نسبت به اصول پیشگیری و اقدامات اولیه هنگام مارگزیدگی آگاهی کافی داشته باشند.وی افزود: در صورت مارگزیدگی، مهمترین اقدام حفظ آرامش و تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ است. همچنین فرد آسیبدیده باید تاحدامکان از هرگونه حرکت اضافی خودداری کند، زیرا تحرک میتواند موجب تسریع انتشار سم در بدن شود.رئیس اورژانس پیش بیمارستانی و مدیریت حوادث دانشگاه علوم پزشکی زنجان ادامه داد: بیحرکت نگهداشتن عضو آسیبدیده و دورکردن مصدوم از محل خطر نیز از اقدامات اولیه ضروری به شمار میرود.وی با هشدار نسبت به برخی باورهای نادرست و اقدامات سنتی گفت: بستن اندام با طناب یا تورنیکه، بریدن محل گزش، مکیدن زخم، استفاده از یخ یا مواد شیمیایی و همچنین تلاش برای گرفتن یا کشتن مار، نهتنها کمکی به درمان نمیکند، بلکه میتواند شرایط بیمار را وخیمتر کند.خسروشاهی تأکید کرد: در صورت مشاهده علائمی مانند تورم شدید، تنگی نفس، ضعف شدید، تهوع، اختلال در سطح هوشیاری یا گسترش سریع علائم، انتقال مصدوم به مرکز درمانی باید با فوریت بیشتری انجام شود.
وی همچنین با اشاره به راهکارهای پیشگیری از مارگزیدگی خاطرنشان کرد: شهروندان هنگام حضور در طبیعت و مناطق پرخطر از کفش و پوشش مناسب استفاده کنند، از نزدیکشدن به علفزارها، شکاف سنگها، تودههای هیزم و مکانهای تاریک بدون بررسی قبلی خودداری کرده و در ساعات شب حتماً از چراغقوه استفاده کنند.رئیس اورژانس زنجان از مردم خواست در صورت مواجهه با مار، از هرگونه رفتار هیجانی پرهیز کرده و تنها با حفظ فاصله ایمن شرایط را مدیریت کنند.توسعه بیرویه، تهدیدی جدی برای زیستگاههای طبیعیامجد باقری، معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست استان زنجان، امروز در گفتوگو با خبرنگار فارس در زنجان، با اشاره به افزایش جمعیت و گسترش فعالیتهای انسانی اظهار داشت: توسعه شهرها، روستاها، راههای ارتباطی، اراضی کشاورزی و صنایع مختلف موجب کوچکتر شدن زیستگاههای طبیعی شده و گونههای جانوری را روزبهروز در تنگنای بیشتری قرار میدهد.باقری تصریح کرد: در برخی موارد این روند توسعه، گونههای جانوری را تا مرز انقراض پیش میبرد. امروز بسیاری از زیستگاهها به جزایری منفصل تبدیل شدهاند و امکان جابهجایی و تردد بین زیستگاهها برای حیاتوحش از بین رفته است.
قطع ارتباط زیستگاهها، تهدیدی برای بقای گونههامعاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست استان زنجان با اشاره به وضعیت آهوی شمال غرب کشور گفت: درگذشته این گونه در گسترهای پیوسته از محدوده زنجان و آذربایجان شرقی تا استان اصفهان زیست میکرد، اما اکنون به دلیل توسعه شهرها، روستاها، کشاورزی و راههای ارتباطی، زیستگاههای آن محدود شده و حیات این گونه با تهدید مواجه است.وی ادامه داد: قطع ارتباط میان زیستگاهها، تنوع ژنتیکی گونهها را کاهش میدهد و در فرایند زادآوری مشکلاتی ایجاد میکند که در بلندمدت میتواند بقای آنها را با خطر جدی روبهرو سازد.
جادهها، قتلگاه خاموش حیاتوحشباقری تصادفات جادهای را یکی از عوامل مهم مرگومیر حیاتوحش عنوان کرد و گفت: هر ساله موارد متعددی از تلفشدن گونههای جانوری بر اثر برخورد با خودروها در استان زنجان ثبت میشود. آهو، قوچ و میش، گرگ، کفتار و گراز از جمله گونههایی هستند که قربانی تصادفات جادهای میشوند.وی افزود: خزندگان از مظلومترین گونههای جانوری هستند. به دلیل سرعت پایین حرکت، بهویژه در فصل گرم سال هنگام عبور از جادهها، بیش از سایر جانوران در معرض خطر قرار دارند و متأسفانه بسیاری از آنها بر اثر عبور وسایل نقلیه تلف میشوند.باقری با بیان اینکه برخلاف پرندگان یا پستانداران، خزندگان آسیبدیده کمتر شانس نجات پیدا میکنند، اظهار کرد: مارها پس از آسیبدیدگی اغلب به شکافها و حفرهها پناه میبرند و همان جا از بین میروند، به همین دلیل کمتر دیده میشوند و آسیبپذیری بیشتری دارند.
آیا زیرساختهای توسعه، حیاتوحش را نادیده گرفتهاند؟وی با اشاره به اقدامات انجام شده برای حفاظت از گونههای جانوری گفت: در برخی زیستگاههای مهم تابلوهای هشداردهنده نصب شده است، اما این اقدامات کافی نیست و تا رسیدن به شرایط مطلوب فاصله زیادی داریم.معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست استان زنجان افزود: در بسیاری از کشورهای دنیا برای عبور ایمن حیاتوحش، پلها و تونلهای اختصاصی احداث میشود تا جانوران بتوانند بدون خطر میان زیستگاههای مختلف جابهجا شوند، اما چنین زیرساختهایی در کشور ما بسیار محدود است.باقری تأکید کرد: گاهی در اجرای پروژههای عمرانی و جادهای، مسیرهای عبور حیاتوحش و الزامات زیستمحیطی آنچنان که باید موردتوجه قرار نمیگیرد و همین موضوع خسارتهای جبرانناپذیری به تنوع زیستی وارد میکند.
مارهای دیدهشده در زنجان، افعی زنجانی نیستندمعاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست استان زنجان با اشاره به اهمیت افعی زنجانی بهعنوان یکی از گونههای شاخص کشور گفت: خوشبختانه اصلیترین زیستگاه این گونه ارزشمند در ارتفاعات شمالی استان زنجان قرار دارد و نتایج مطالعات انجامشده نشان میدهد وضعیت جمعیتی آن چندان مطلوب نیست.باقری اظهار کرد: پژوهشهای انجامشده توسط دانشگاههای معتبر کشور نشان میدهد برآورد جمعیت افعی زنجانی در زیستگاههای کوهستانی مانند طارم و زنجان از شرایط مطلوبی برخوردار نیست. به همین دلیل، پس از برگزاری یک کارگاه آموزشی درباره این گونه در سال گذشته، مقرر شده است اداره کل حفاظت محیطزیست استان با همکاری یکی از دانشگاههای برتر کشور، مطالعات جامعتری را درباره وضعیت این گونه شاخص انجام دهد.وی با تأکید بر اهمیت تمامی گونههای جانوری در حفظ تعادل اکوسیستم افزود: هیچگونهای در طبیعت بیتأثیر نیست و حضور هر گونه جانوری نقش مهمی در پایداری محیطزیست دارد.باقری درباره گزارشهای مردمی از مشاهده مارها در مناطق مختلف استان گفت: موارد مشاهدهشده در سکونتگاهها و مناطق شهری عمدتاً مربوط به مارهای غیرسمی و گاهی مار آتشی بوده است و تاکنون گزارشهای بسیار محدودی از مشاهده افعی زنجانی در این مناطق دریافت شده است.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست استان زنجان یکی از دلایل افزایش مشاهده مارها را افزایش حضور مردم در طبیعت دانست و افزود: شهروندان هنگام حضور در طبیعت باید نکات ایمنی را رعایت کنند. توصیه میشود هنگام ترک محل استقرار، وسایل خود را بررسی کرده و از باز گذاشتن درهای خودرو و صندوقعقب خودداری کنند، زیرا احتمال ورود جانورانی مانند مار به بخشهای مختلف خودرو و مخفیشدن آنها وجود دارد.وی ادامه داد: در بسیاری از موارد، مارها پس از انتقال ناخواسته توسط خودروها و فراهمشدن شرایط مناسب از خودرو خارج میشوند و شهروندان با آتشنشانی یا محیطزیست تماس میگیرند تا نسبت به زندهگیری آنها اقدام شود.باقری با اشاره به تماسهای مردمی درباره مشاهده مار در حاشیه زنجانرود و سایر مناطق طبیعی استان گفت: مشاهده گونههای جانوری در طبیعت جای نگرانی ندارد، بلکه نشانه غنای زیستی و سلامت نسبی اکوسیستم منطقه است. وجود اینگونهها نشان میدهد طبیعت استان با وجود فشارهای مختلف همچنان توانسته بخشی از ظرفیتهای طبیعی خود را حفظ کند.وی همچنین با اشاره به فصل زادآوری حیاتوحش افزود: در روزهای پایانی فصل زادآوری گونههایی مانند آهو، قوچ و میش و کل و بز قرار داریم و از شهروندان درخواست میشود در صورت مشاهده نوزادان حیاتوحش از نزدیکشدن و دستزدن به آنها خودداری کنند، زیرا اینگونهها بدون دخالت انسان قادر به ادامه حیات هستند.
معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیطزیست استان زنجان خاطرنشان کرد: هماکنون فصل لانهسازی پرندگان نیز در جریان است و از مردم انتظار میرود از تخریب لانهها و دستزدن به تخم پرندگان پرهیز کنند، زیرا بسیاری از گونهها نسبت به تماس انسان بسیار حساس هستند و در صورت دستکاری لانه یا تخمها، والدین دیگر به آنها بازنمیگردند که این موضوع میتواند بقای جوجهها را با خطر جدی مواجه کند.#محیط_زیست#تنوع_زیستی#طبیعت#گونههای_جانوری#فصل_زادآوری_حیات_وحش#حیات_وحش 08:29 - 7 ژوئن 2026