تکه‌های چوبی که می‌توانند آینده کودک را تغییر دهند
یک تیم خلاق مستقر در پارک علم و فناوری خراسان رضوی، با ساخت «بازی‌های علمی» به دنبال آن است که تکه‌های کوچک چوب را به ابزاری برای ساختن آینده‌ای بزرگ‌تر برای کودکان تبدیل کند.
گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس؛ گاهی یک ایده، نه از دل یک جلسه کاری و نه پشت میزهای پر از نقشه و برنامه، بلکه از یک لحظه ساده در زندگی روزمره متولد می‌شود؛ لحظه‌ای که شاید در نگاه اول چندان مهم به نظر نرسد اما برای کسی که با دقت بیشتری به اطرافش نگاه می‌کند، می‌تواند آغاز یک مسیر تازه باشد؛ برای مهرداد همدانی، مدیرعامل یک مجموعه تولیدکننده بازی‌های علمی چوبی، این لحظه زمانی رقم خورد که دختر کوچکش مشغول بازی بود؛ بازی‌ای کودکانه که ذهن پدر را درگیر پرسشی جدی درباره سلامت کودکان کرد.همدانی از دور متوجه شد دخترش یکی از قطعات چوبی برج هیجان را به سمت دهان برده است. همین اتفاق کافی بود تا نزدیک‌تر برود، جنس اسباب‌بازی را بررسی کند و با واقعیتی روبه‌رو شود که بعدها مسیر کاری‌اش را تغییر داد؛ محصولی که کودک با آن بازی می‌کرد، از ام‌دی‌اف ساخته شده بود.او درباره آن روز به فارس می‌گوید: «وقتی متوجه شدم این بازی از ام‌دی‌اف تولید شده، ذهنم درگیر شد. می‌دانستم درباره ترکیبات و مواد به‌کاررفته در این نوع محصولات برای کودکان نگرانی‌هایی وجود دارد و همین مسئله باعث شد بیشتر تحقیق کنم، بازار را بررسی کنم و ببینم در این حوزه چه خلأی وجود دارد.»
شاید برای بسیاری، این اتفاق در حد یک نگرانی گذرا باقی می‌ماند؛ نگرانی‌ای که با کنار گذاشتن یک اسباب‌بازی یا خرید محصولی دیگر تمام می‌شد. اما برای همدانی، ماجرا به همین‌جا ختم نشد. او به این فکر کرد که کودکان بسیاری در سراسر کشور، هر روز ساعت‌های زیادی را با اسباب‌بازی‌هایی می‌گذرانند که خانواده‌ها با اعتماد به تولیدکننده و فروشنده در اختیارشان قرار می‌دهند. آیا می‌شد محصولی ساخت که در کنار سرگرم کردن کودک، به سلامت او، رشد ذهنی‌اش و یادگیری مهارت‌های ضروری زندگی نیز کمک کند؟این پرسش، کم‌کم از یک دغدغه شخصی فراتر رفت و به ایده‌ای برای فعالیت حرفه‌ای تبدیل شد. سال ۱۳۹۷، نقطه آغاز شکل‌گیری این ایده بود؛ ایده‌ای که قرار بود بازی را نه فقط وسیله‌ای برای سرگرمی، بلکه فرصتی برای رشد، آموزش و پیشگیری از برخی مشکلات دوران کودکی بداند.
از اسباب‌بازی تا بازی‌های علمی
به گفته همدانی نگاه این مجموعه این است که محصول قرار نیست تنها کودک را سرگرم کند یا ساعاتی از روز او را پر کند؛ قرار است بخشی از مسیر رشد او باشد. همین نگاه علمی، مبنای طراحی و تولید محصولاتی شده که همدانی از آن‌ها با عنوان «بازی‌های علمی» یاد می‌کند.اگرچه بخش مهمی از محصولات این مجموعه با هدف کمک به یادگیری و رشد کودکان طراحی شده‌اند، برخی از این بازی‌ها برای بزرگسالان نیز کاربرد دارند و می‌توانند فرصتی برای تقویت مهارت‌ها و به چالش کشیدن ذهن فراهم کنند.
۳۶ MB
یک بازی علمی یا واکسنی برای کودک؟
او در توضیح رویکرد مجموعه می‌گوید: «ما اسباب‌بازی تولید نمی‌کنیم؛ در واقع، بازی‌های علمی تولید می‌کنیم. شاید برایتان جالب باشد که ما از محصولاتمان به‌عنوان واکسن یاد می‌کنیم. شاید بپرسید واکسن چه ارتباطی با بازی چوبی دارد؟ باور ما این است که بسیاری از مشکلات و اختلالاتی که در بزرگسالی با آن‌ها مواجه می‌شویم، ریشه‌هایی در دوران کودکی دارند. ما تلاش می‌کنیم با محصولاتمان هم در پیشگیری از این مشکلات نقش داشته باشیم، هم در صورت بروز برخی اختلالات به بهبود آن‌ها کمک کنیم و هم از فرصت ارزشمند بازی برای آموزش استفاده کنیم.»این نگاه، بازی را به فضایی فراتر از سرگرمی تبدیل می‌کند؛ فضایی که کودک در آن می‌تواند تجربه کند، بیاموزد، مهارت‌هایش را پرورش دهد و بدون آنکه زیر فشار آموزش مستقیم قرار بگیرد، قدم‌به‌قدم رشد کند. در واقع، آنچه اهمیت دارد، تنها نتیجه بازی نیست؛ بلکه مسیری است که کودک هنگام بازی طی می‌کند؛ مسیری که می‌تواند فرصتی برای شناخت توانایی‌ها، تقویت مهارت‌ها و یادگیری باشد.البته چنین رویکردی، مسئولیت تولیدکننده را نیز سنگین‌تر می‌کند. وقتی مخاطب اصلی یک محصول کودک است، کیفیت مواد اولیه و توجه به سلامت او دیگر یک امتیاز تبلیغاتی نیست؛ بخشی از مسئولیت اخلاقی و اجتماعی تولیدکننده است.به همین دلیل همدانی تأکید می‌کند که محصولاتشان از چوب طبیعی ساخته می‌شوند و دوری از ام‌دی‌اف، صرفا یک انتخاب فنی یا تجاری نیست؛ بلکه خط قرمزی است که آن را به رسالت اجتماعی خود پیوند می‌دهند. این حساسیت تا جایی پیش رفته که مجموعه، هشدارها و پیام‌های آگاهی‌بخش درباره ام‌دی‌اف را نیز روی بخش عمده‌ای از جعبه‌های محصولات خود چاپ کرده است تا خانواده‌ها هنگام خرید، با آگاهی بیشتری تصمیم بگیرند.
پارک علم و فناوری مشهد؛ بستری برای رشد یک ایده خلاقانه
حرکت در مسیر تولید بازی‌های علمی، این مجموعه را به فضایی فراتر از تولید و فروش یک محصول رسانده است. همدانی توضیح می‌دهد که فعالیت علمی و حساسیت در طراحی محصولات، زمینه حضور مجموعه را در پارک علم و فناوری خراسان رضوی در مشهد فراهم کرده است؛ حضوری که به گفته او، برای مجموعه افتخارآمیز است و جایگاه متفاوت آن را در میان فعالان این حوزه نشان می‌دهد.او در این باره می‌گوید که مجموعه‌شان نخستین مجموعه فرهنگی مستقر در این پارک بوده و این موضوع را از افتخارات خود می‌داند.حضور در چنین فضایی، از یک جهت اهمیت دارد؛ تولید محصولی برای کودکان، زمانی می‌تواند به یک جریان پایدار و اثرگذار تبدیل شود که پشت آن، شناخت، پژوهش و نگاهی فراتر از فروش روزمره قرار داشته باشد. بازی، اگر قرار است در رشد کودک نقش داشته باشد، باید با شناختی دقیق‌تر از نیازهای او طراحی شود؛ همان نقطه‌ای که مرز میان یک وسیله سرگرمی و یک ابزار آموزشی هدفمند را مشخص می‌کند.از طرفی حضور به عنوان صنعت خلاق در رویداد مانوین برای این مجموعه، فرصتی برای معرفی دستاوردها، ارتباط با دیگر فعالان این عرصه و نشان دادن ظرفیت‌هایی که در صنعت بازی و محصولات فرهنگی کودک وجود دارد.اما حضور در نمایشگاه‌ها و رویدادها، تنها بخشی از مسیر است. برای مجموعه‌ای که سودای گسترش بازار و حضور در عرصه بین‌المللی را دارد، پرسش مهم‌تر این است که چگونه می‌توان محصولی را که با حساسیت و نگاه علمی تولید شده، به دست خانواده‌های بیشتری رساند؟
بازار اسباب‌بازی به وسعت پتروشیمی
صنعت اسباب‌بازی و بازی‌های آموزشی، در نگاه نخست ممکن است صنعتی محدود و وابسته به سرگرمی کودکان به نظر برسد اما ارقام و گستردگی بازار جهانی، تصویری متفاوت ارائه می‌کنند. همدانی با اشاره به گردش مالی بیش از ۱۰۲ میلیارد دلاری این صنعت، تأکید می‌کند که این رقم مربوط به آمار سه سال پیش است و بازار در سال‌های اخیر گسترش یافته است.به گفته او گستردگی این بازار به‌اندازه‌ای است که می‌توان آن را با صنایع بزرگی مانند پتروشیمی مقایسه کرد. با این حال، از نگاه همدانی، بزرگی بازار به‌تنهایی تضمین‌کننده موفقیت نیست. پیش از آنکه یک صنعت بتواند به ظرفیت اقتصادی خود دست پیدا کند، باید فرهنگ استفاده از محصولات آن در جامعه شکل بگیرد.در حوزه بازی‌های آموزشی، این مسئله اهمیتی دوچندان دارد. هنوز هم ممکن است بازی در نگاه برخی خانواده‌ها، فعالیتی فرعی و کم‌اهمیت تلقی شود؛ چیزی برای پر کردن اوقات فراغت کودک، نه فرصتی برای یادگیری و رشد. تغییر این نگاه، به زمان، استمرار و آگاهی‌بخشی نیاز دارد؛ فرایندی که نمی‌توان آن را با اجبار یا توصیه‌های مقطعی به نتیجه رساند.
همدانی معتقد است که بازی یکی از بهترین راه‌ها برای شکل‌گیری چنین فرهنگی است. او توضیح می‌دهد: «فرهنگ‌سازی از سنین پایه آغاز می‌شود و فرایندی زمان‌بر است که به تمرکز، پیگیری و ممارست نیاز دارد. چه فرصتی بهتر از بازی و لذت بردن؟ نه با زور و اجبار و تحمیل نظر خودمان، بلکه به‌گونه‌ای که کودک خودش با میل و علاقه در مسیر رشد و تعالی قدم بردارد.»شاید همین نکته، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بازی را نشان دهد؛ کودک برای یادگیری، همیشه به کلاس درس و دستورالعمل نیاز ندارد, گاهی یک قطعه چوبی، یک سازه کوچک یا مسئله‌ای که باید با آزمون‌وخطا حل شود، می‌تواند فرصتی فراهم کند تا او در جریان تجربه‌ای لذت‌بخش، مهارتی تازه بیاموزد. این همان ظرفیتی است که تولیدکنندگان بازی‌های علمی می‌توانند در مسیر آموزش و فرهنگ‌سازی از آن بهره بگیرند.
از بازارهای خارجی تا موانع صادرات
فعالیت این مجموعه به بازار داخلی محدود نمانده است. محصولات آن در نمایشگاه‌هایی در کشورهای مختلف از جمله روسیه، امارات، ارمنستان، عراق و بلژیک معرفی شده‌اند و به گفته مدیرعامل مجموعه، بخشی از محصولات نیز به آلمان راه یافته‌اند تا در مسیر بررسی استانداردهای بین‌المللی قرار بگیرند.این تجربه‌ها، از نگاه همدانی، نشان می‌دهد که بازارهای خارجی ظرفیت مناسبی برای محصولات این مجموعه دارند. با این حال، رسیدن به بازارهای بین‌المللی، به‌ویژه برای کسب‌وکارهای کوچک و خلاق، تنها به کیفیت محصول و استقبال مشتری وابسته نیست. مسیر صادرات به مجموعه‌ای از زیرساخت‌ها، حمایت‌های اجرایی، شبکه‌های توزیع و سازوکارهای تجاری نیاز دارد؛ عواملی که نبود یا ضعف آن‌ها می‌تواند هزینه حضور در بازارهای خارجی را افزایش دهد.همدانی با اشاره به این مشکلات، از تجربه چین به‌عنوان نمونه‌ای از حمایت هدفمند از صادرکنندگان یاد می‌کند و در توضیح این موضوع می‌گوید: «ما در کشوری زندگی می‌کنیم که برای صادرات با موانع متعددی روبه‌رو هستیم؛ از زیرساخت‌هایی که باید فراهم شود تا حمایت‌های اصولی و حرفه‌ای که این صنعت به آن نیاز دارد. در مقابل در کشوری مثل چین، برای توسعه بازار و ایجاد شبکه‌های تجاری در کشورهای دیگر، تسهیلاتی در نظر گرفته می‌شود. وقتی دولت بخشی از هزینه ایجاد دفتر بازرگانی یا حمل‌ونقل را تقبل می‌کند و برای فروش محصولات هم شرایط مناسب‌تری فراهم می‌شود، طبیعتا مسیر حضور در بازارهای خارجی هموارتر خواهد شد.»
از نگاه او مسئله تنها حمایت مالی از یک تولیدکننده نیست؛ بلکه ایجاد زنجیره‌ای از امکانات است که به محصول اجازه می‌دهد از مرحله تولید عبور کند و به دست مصرف‌کننده در بازار هدف برسد. محصولی که با صرف زمان و هزینه طراحی شده، اگر نتواند به شبکه توزیع مناسب دسترسی پیدا کند یا هزینه‌های صادراتی آن بیش از توان تولیدکننده باشد، بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی خود را از دست خواهد داد.این موضوع برای کسب‌وکارهای فعال در حوزه محصولات فرهنگی و آموزشی اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه چنین مجموعه‌هایی علاوه بر مسائل معمول تولید و فروش، باید برای معرفی مفهوم بازی آموزشی، جلب اعتماد خانواده‌ها و ایجاد بازار مصرف نیز تلاش کنند.------------------------------------------------------به منظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.#صنایع_خلاق#مانوین#بازی_های_علمی#صنعت_اسباب_بازی
15:44 - 29 مهر 1405