این داروها عوارض شیمی‌درمانی را ندارند
فناوری پیشرفته هسته‌ای با تولید رادیودارو می‌تواند سرطان را درمان کند و تفاوت‌های بسیاری با شیمی‌درمانی در نحوه درمان و عارضه‌های ایجادشده دارند.
گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس؛ در مبارزه با سرطان، پزشکان همواره به دنبال روش‌هایی بودند که به سلول‌های سالم آسیب نزنند. روش‌های قدیمی مانند شیمی‌درمانی، مانند یک حمله گسترده عمل می‌کردند که به همه سلول‌های سریع‌رشد (چه سالم و چه سرطانی) آسیب می‌زدند و عوارض جانبی سنگینی داشتند.این مسئله، نیاز به یک روش هوشمندتر و دقیق‌تر را ایجاد کرد؛ روشی که بتواند فقط سلول‌های سرطانی را هدف قرار دهد. پاسخ به این نیاز، تولید رادیوداروها بود.همان طور که از اسم رادیودارو مشخص است، یعنی داروهای رادیواکتیو. این رادیو داروها عمدتا از دو جزء تشکیل شده‌اند؛ البته رادیوداروی تک جزئی هم داریم اما اغلب دو جزئی هستند. سید پژمان شیرمردی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای و معاون سابق سازمان انرژی اتمی در توضیح اجزای رادیو دارو می‌گوید: «رادیودارو تشکیل شده از یک پایه دارویی یا شیمیایی که در اصل پایه بیولوژیکی آنها است. یکی هم ماده رادیواکتیو که به آن رادیوایزوتوپ میگوییم. این رادیوایزوتوپ وقتی به این پایه شیمیایی بچسبد، می‌شود رادیودارو. حالا این رادیودارو وقتی آماده شد ما می‌‍خواهیم به بدن انسان برای تشخیص یا درمان بیماری تزریق می‌کنیم. اگر به دنبال درمان هستیم، به دنبال رادیو ایزوتوپی هستیم که بیشتر ساطع کننده پرتوهای بتا یا آلفا است زیرا پرتو آلفا یا بتا، یک ذره جرم دار و سنگین است. وقتی این دارو وارد بدن می‌شود، در جریان خون گردش می‌کند و عمدتاً در محل تومور تجمع می‌کند. سپس با ساطع شدن ذرات پرانرژی آلفا یا بتا از رادیوایزوتوپ، این ذراتِ سنگین و باردار با برخورد به سلول‌های سرطانی، باعث تخریب DNA آنها شده و سلول را از بین می‌برند.»
نکته جالب توجه این است که رادیوداروها انتخابی هستند؛ یعنی آنها که در درمان سرطان کاربرد دارند، دقیقا روی سلول‌های سرطانی تأثیر می‌گذارند و جای دیگر بدن جمع نمی‌شوند. دلیلش این است که روی سطح بسیاری از سلول‌های سرطانی، گیرنده‌های خاصی وجود دارد که در سلول‌های سالم یا خیلی کم هستند یا نیستند. پس درمان با این روش باعث می‌شود آسیب به بافت‌های سالم بدن کمتر می‌شود.
از درمان گسترده تا درمان هوشمند؛ چرا عوارض رادیودارو کمتر است؟
در ادامه باید به این نکته بپردازیم که چرا شیمی‌درمانی به سایر بافت‌ها آسیب می‌زند؟ دلیل اصلی این است که داروهای شیمی‌درمانی معمولا به‌صورت حجم زیادی وارد جریان خون می‌شوند و به‌طور گسترده در بدن پخش می‌شوند. از آنجایی که این داروها عموما سلول‌های در حال تقسیم سریع را هدف می‌گیرند، نه‌تنها به سلول‌های سرطانی، بلکه به بافت‌های سالم و پرتقسیم بدن مانند مغز استخوان، ریشه موها و پوشش داخلی دستگاه گوارش نیز آسیب می‌رسانند.اینجاست که اهمیت فناوری ساخت رادیوداروها آشکار می‌شود. در این روش ماده پرتوزا (رادیوایزوتوپ) به یک «حامل» یا «پایه» هوشمند متصل می‌شود. این حامل مانند یک سیستم ناوبری عمل کرده و دارو را دقیقا به سلول‌های سرطانی می‌رساند. در حال حاضر این روش برای بسیاری از سرطان‌ها به‌کار می‌رود. به گفته شیرمردی یک نمونه بارز و موفق آن، استفاده از رادیوداروها برای درمان سرطان پروستات پیشرفته و متاستازهای ناشی از آن است که نتایج امیدوارکننده‌ای داشته است.
شیمی‌درمانی، رادیودارو یا هردو؟
حالا این سئوال برای افراد پیش می‌آید که آیا با وجود رادیودارو شیمی‌درمانی هم انجام می‌شود؟ باید گفت در مواردی که تومور بسیار پیشرفته و گسترده باشد، معمولا پزشک ابتدا یک دوره شیمی‌درمانی تجویز می‌کند. بنابراین تصمیم‌گیری درباره انجام یا عدم انجام شیمی‌درمانی کاملا به تشخیص پزشک و پیشرفت بیماری وابسته است. به طور کلی رادیوداروهای درمانی میتوانند یک بیماری پیشرفته و کنترل‌نشده را تحت کنترل درآورده و روند درمان را به‌تدریج و به شکل مؤثرتری پیش ببرند. اما باید توجه داشت که فعلا رادیوداروها قادر به درمان همه انواع سرطان‌ها نیستند.
کیفیت، دقت و قیمت؛ سه مزیت رادیوداروهای ایرانی
ما هم در تولید رادیو داروهای تشخیصی و هم رادیو داروهای درمانی (یا تسکینی) جزو کشورهای تولیدکننده عمده هستیم و نیازهای داخلی خودمان را تأمین می‌کنیم. به عنوان مثال امروز بخش مهمی از مراکز پزشکی هسته‌ای ما از کیت با این فناوری، برای تشخیص سکته‌های قلبی استفاده می‌شود. ما امروز جزو تولیدکننده های رادیو دارو در دنیا هستیم. کیفیت رادیو داروها هم خوب است. بیش از ۷۰ نوع رادیودارو ساختیم که خیلی از این‌ها دارد استفاده می‌شود و صادرات هم انجام دادیم و قیمت آن هم نسبت به نمونه های خارجی قاعدتا چون تولید داخل است، ارزان تر است.از لحاظ کیفیت هم رادیوداروهای ایرانی دقت بالایی دارند. برای تشخیص تومورهای سرطانی و تشخیص خیلی از بیماریها ما از تکنسیوم 99m استفاده می‌کنیم. این تکنسیوم 99m به پایه‌های شیمیایی و مولکول‌های مختلف که وصل می‌شود، می‌تواند برای کلیه، کبد، مغز و قلب استفاده شود. دقت بالایی را ما در تصویر برداری داریم زیرا کیفیت ماده اولیه ما خوب است. در فرایند درمان یا تسکین دردها هم همچنین. استفاده از این پایه شیمیایی یا پایه بیولوژیکی در این فرایند و دقت ساخت آن باعث شده که به صورت انتخابی تومور را شناسایی کرده و روی آن قرار بگیرد و به راحتی فرایند تسکین و درمان را انجام دهد.#رادیودارو#سرطان#تومور#فناوری_هسته_ای 14:20 - 19 ژانویه 2026
