هویت ایرانی در میرزا کوچک خان هویدا بود
نهضت جنگل در میانه زور آزمایی دو نیروی قدرتمند خارجی قرار داشت. میرزا کوچک خان جنگلی با دو ارتش نیروهای سرخ و انگلیس مبارزه میکرد و از طرف دیگر فشارها دولت مرکزی کار را سختتر کرده بود.
در سالگرد شهادت سرباز وطن، میرزا کوچک خان جنگلی، گفتگویی با دکتر محمود رنجبر، رئیس پژوهشکده گیلانشناسی داشتیم. رنجبر، استاد دانشگاه گیلان در معرفی میرزا کوچک گفت: «میرزا یونس استادسرایی ملقب به کوچکخان، از جوانان آگاه و همنوا با مجاهدان نهضت مشروطه بود که برای استقلال و آزادی ایران تلاش کرد. بر اساس اسناد باقیمانده از نهضت جنگل و خاطرات نزدیکانش، او در جریان انقلاب مشروطه و فتح تهران تجاربی ارزشمند داشته و اعتقاد داشت دولت بیکفایت قاجار توان اداره کشور در عرصه بینالمللی و داخلی را ندارد. بنابراین حاکمیت ملی، استقلال و عدالت اجتماعی در ایران رو به نابودی است. میرزا پس از درک خطاهای برخی اعضای مشروطه پس از فتح تهران، چنانچه در نامههای او به سایر رهبران ملی آمده است، تصمیم گرفت با تشکیل "نهضت جنگل" به مقابله با جریان نفوذ و اشغال خارجی و بیثباتی داخلی بپردازد.»عدالتخواهی و پایگاه اجتماعی نهضت جنگل«میرزا کوچکخان زمانی سخن از عدالت و رفع تبعیض میگفت که ساختار سنتی ارباب-رعیتی ظالمانه بر روستاییان حاکم بود. آمار و گزارشهای کنسولگریهای خارجی حاضر در گیلان در آن زمان (مانند گزارشهای بریتانیا) گواهی میدهد که در دوران مشروطه، سهم برزگران از محصول بسیار ناچیز بود و بار اصلی مالیات بر دوش آنان قرار داشت. عدالتخواهی میرزا و یارانش، امیدی در دل مردم گیلان ایجاد کرد و طبق فهرست ثبتنام هواداران نهضت که در آرشیو ملی ایران موجود است، باعث شد تا کشاورزان، پیشهوران و بسیاری از علما و روشنفکران از او حمایت کنند. این حمایت مردمی، نیروی محرکه اصلی قیام جنگل بود.»
مقابله با تهدیدات خارجی و حفظ تمامیت ارضیدکتر رنجبر ادامه داد: «در جنگ جهانی اول، ایران به طور غیرمستقیم در اشغال نیروهای خارجی قرار داشت. عهدنامه ۱۹۰۷ و ۱۹۱۵ سن پترزبورگ که ایران را بین روسیه و انگلیس تقسیم میکرد، خطر تجزیه کشور را بیش از پیش نشان میداد. نهضت جنگل با شعار اخراج نیروهای بیگانه آغاز شد. مطابق با اسناد لشکرکشیهای ارتش سرخ که در آرشیو تاریخ سیاسی وزارت خارجه موجود است، میرزا با ایجاد حکومتی در گیلان، عملاً مانع از آن شد که این منطقه به طور کامل تحت سیطره بیگانگان قرار گیرد.»نهضت جنگل و جمهوری گیلانرئیس پژوهشکده گیلانشناسی افزود: «عمر کنش نهضت جنگل از سال ۱۲۹۳ تا ۱۳۰۰ هجری شمسی بود. این نهضت دارای تشکیلات منسجم و مرامنامه مصوب ۱۲۹۹ بود که اهدافی چون استقلال ایران و برقراری جمهوری را رسماً اعلام کرد. شمارههای باقیمانده از روزنامه جنگل نشان میدهد این نهضت چگونه ایدههای حکومتداری را تبلیغ میکرد. میرزا تا آخرین نفس بر آرمانهایش پایدار ماند، مطابق تحقیقات تاریخنگارانی مانند ابراهیم فخرایی، اختلافات داخلی و نفوذیها، چالشهای بزرگی برای نهضت ایجاد کرد.»
فشارهای داخلی و خارجی برای شکست نهضتدانشیار دانشگاه گیلان درباره مبارزات میرزا گفت: «نهضت جنگل در میانه زورآزمایی دو نیروی قدرتمند خارجی قرار داشت. قرارداد ۱۹۲۱ ایران و شوروی که در اسناد رسمی مجلس شورای ملی ثبت شده است، نقطه عطفی بود که با عقد آن، پشتیبانی نظامی نیروهای انقلابی شوروی از نهضت قطع شد و فشار حکومت مرکزی افزایش یافت. این عوامل، همراه با مشکلات اقتصادی، در سال ۱۲۹۹ به تضعیف نهضت انجامید.»پایان راه سردار جنگل«میرزا با وجود فشار از سه جبهه، از مبارزه عقبنشینی نکرد. بر اساس گزارش رسمی ژنرال فضلالله زاهدی از فرماندهان قوای دولتی که در روزنامه اطلاعات آن زمان منتشر شد، به میرزا برای تسلیم شدن وعده پست داده شده بود، اما او نپذیرفت. وی. سرانجام در زمستان سرد ۱۳۰۰، با معدودی از یاران وفادارش در کوهستانهای ماسوله به خلخال برای تجدید قوا و طلب یاری از شاهسونها به سمت ارتفاعات گیلوان حرکت کرد. در این منطقه برخی همراهان نیز از او جدا شدند. میرزا به همراه گائوک آلمانی از یاران وفادار همچنین مترجم خود در"گردنه گیلوان" روز جمعه ۱۱ آذر ۱۳۰۰، بر اثر سرمای شدید جان باختند. پس از مرگ مظلومانه وی، سر او از بدن جدا و برای اثبات پایان قیام، ابتدا در رشت و سپس در تهران به نمایش گذاشته شد. پیکر او را نیز در همان محل رها کردند. بعدها بقایای جسدش به رشت انتقال یافت و در محلی به نام "سلیمانداراب" به خاک سپرده شد. بعدها سر او را نیز از قبرستان حسن آباد به آرامگاه او در رشت منتقل کردند.»#میرزا_کوچک_خان #مقاومت #سردار_جنگل #گیلان 10:54 - 11 آذر 1404