نقش زنان در گذار از بحران جنگ به بازسازی پساجنگ
فائقه جاویدان عضو گروه علمی مطالعات اسلامی زنان جامعه الزهرا سلاماللهعلیها، پژوهشگر پژوهشگاه مطالعات اسلامی و عضو انجمن مطالعات روشنا دانشگاه باقرالعلوم، یادداشتی با عنوان «نقش زنان در گذار از بحران جنگ به بازسازی پساجنگ» در ویژه نامه نخبگانی "دفاع رمضان، بعثت مردم" منتشر کرد.
در دوران درگیریهای نظامی و روزهای حاکم بر شرایط جنگی، ادبیات عمومی و رسانهای عمدتاً بر محور مفاهیمی چون اتحاد ملی، همبستگی اجتماعی و تابآوری در برابر بحران میچرخد. اگرچه این مفاهیم برای حفظ بقای نظام در لحظات بحرانی حیاتی هستند، اما بررسی ها نشان میدهد که چالش اصلی و سرنوشتساز، نه در خودِ میدان جنگ، بلکه در «دوران گذار به پساجنگ» نهفته است. مدیریت دوران پساجنگ مستلزم عبور از نگاهِ صرفاً دفاعی به یک نگاه ساختاری است که بتواند دستاوردهای دوران جنگ را به ثبات پایدار تبدیل کند.یکی از کلیدیترین چالشهای دوران پساجنگ، مسئله «تثبیت و تسری تفکر انقلابی» در تمامی ساختارهای حکمرانی است. تجربیات سالیان اخیر نشان داده است که روحیه انقلابی که در بدنه نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران نهادینه شده، توانسته است این نظام را در برابر فشارهای جهانی به یک ابرقدرت منطقهای بدل کند. با این حال، وجود شکاف میان «روحیه انقلابی در حوزه دفاعی» و «رویکردهای مدیریتشده در حوزه اقتصادی»، یکی از آسیبهای جدی است.تجربیات حاکی از آن است که تداوم الگوهای اقتصاد لیبرالیستی و فاصله گرفتن از الگوی اقتصاد اسلامی-انقلابی (که همواره مورد تأکید امام شهید بوده است)، منجر به بروز بحرانهای معیشتی و در نتیجه، تنشهای اجتماعی (نظیر وقایع دیماه ۱۴۰۴) شده است. بنابراین، بازسازی پساجنگ مستلزم جایگزینی پارادایمهای اقتصادی اسلامی_انقلابی بر اقتصادهای غربی است تا از بروز ناامنیهای اجتماعی ناشی از فشارهای اقتصادی جلوگیری شود.
در این میان، نقش زنان فراتر از حمایتهای سنتی، در بطن این تحول عظیم قرار دارد. برای تحقق یک گذار موفق، باید از امروز برای نقشآفرینی زنان در شکلگیری یک «سبک زندگی نوین و انقلابی» برنامهریزی کرد. این امر مستلزم مقابله با نفوذ الگوهای مصرفگرایی و فرهنگ اینستاگرامی است که موجب ترویج تجملگرایی و تضعیف بنیانهای اقتصادی خانواده میشود.ضرورت بازنگری در شاخصهای مصرفی، از جمله حذف الگوهای هزینهبر در مراسمهای ازدواج و مقابله با فرهنگ زندگی لاکچری، نه تنها یک ضرورت اخلاقی، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای پایداری اقتصادی جامعه است. ترویج مفهوم زندگی آسان همرا ه با تعهد میتواند به عنوان یک سپر دفاعی در برابر نفوذ فرهنگی دشمن عمل کند.یکی از ابعاد حساس در تحلیلهای پساجنگ، توجه به مساله جمعیت است. مشاهدات میدانی در طول سال اخیر نشان داد که دشمن با نگاهی استراتژیک، تولید مثل را در محور مقاومت هدف قرار داده است؛ از حملات هدفمند به مراکز درمانی و بخشهای ناباروری تا بمباران زایشگاهها و هدف قرار دادن زیرساختهای آموزشی در مناطق حساس (مانند میناب و لبنان).
این اقدامات نشاندهنده درک دشمن از رابطه مستقیم میان میزان جمعیت و قدرت نظامی-سیاسی است. لذا، آگاهسازی زنان نسبت به وظیفه خطیر فرزندآوری، نه صرفاً به عنوان یک امر بیولوژیک، بلکه به عنوان یک مسئولیت ملی و جهادی در راستای حفظ بقای ملت، از اولویتهای اصلی دوران پساجنگ است.در نهایت، موفقیت در گذار از جنگ به پساجنگ، در گرو حفظ و ارتقای «روحیه کنشگری زنانه» است. زنان باید با الهام از الگوهای چهار دهه گذشته، نقش خود را به یک نقشِ کنشگر در عرصههای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی ارتقا دهند. تقویت این روحیه و ایجاد بسترهای انگیزشی برای زنان، تضمینکننده این خواهد بود که دستاوردهای دوران جنگ، به زیرساختهای مستحکم یک جامعه پویا و خودکفا در دوران پساجنگ تبدیل گردد.
11:05 - 20 اردیبهشت 1405
