نظریه «جهاد کبیر» رهبرشهید: دکترین مقاومت و دفاع
زهره شریعت ناصری عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی و رئیس پژوهشگاه مطالعات اسلامی جامعه الزهرا(س)، یادداشتی با عنوان «نظریه "جهاد کبیر" رهبرشهید: دکترین مقاومت و دفاع» در ویژه نامه نخبگانی "دفاع رمضان، بعثت مردم" منتشر کرد.
اصطلاح «جهاد کبیر» به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در گفتمان سیاسی-انقلابی رهبرشهید، اعلی الله مقامهالشریف، ریشه در آیه «وَ جاهِدْهُمْ بِهِ جِهاداً كَبِیراً»(فرقان:52) دارد. این نظریه، فراتر از کنشهای نظامی، به دنبال ارائه چارچوبی برای مقاومت همهجانبه در برابر سلطهگری و استراتژی پدافندی و کنشی است که هدف آن حفظ «استقلالِ همهجانبه» است. تبیین مفهومی جهاد کبیردر ادبیات قرآنی، جهاد به معنای «تلاش در جهت مقابله با دشمن» است. قید «کبیر» در این اصطلاح، بیانگر اهمیت، دشواری و گستردگی تلاش در این میدان است.این اصطلاح تمایز قابل توجهی با جهاد اصغر دارد. اگر جهاد اصغر را متمرکز بر میدان نبرد نظامی و سخت بدانیم، «جهاد کبیر» میدان مبارزهای است که ماهیت «نرم» دارد. در واقع، این نوع جهاد، راهبردی است برای حفظ استقلال و «عدم تبعیت» (نفی سلطه) از دشمن در تمامی عرصههای سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی.بنابراین شاید بتوان گفت با وجود شدت و سختی این نوع جهاد (به خاطر وزن تفعیل) آمادگی و مقدمه ای برای جهاد اصغر است یا اینکه از آن ممانعت می کند. محور اصلی این جهاد، مقاومت در برابر فشارها و وسوسههای دشمن برای کشاندن جامعه به سمت الگوهای مطلوبِ آنهاست.
این جهاد وظیفه ای همگانی است که بر پایه «بصیرت» و «شناخت دشمن» شکل میگیرد؛ زیرا بدون درک دقیق از نقشههای نفوذ و جنگ نرم، امکان ایستادگی فعال وجود ندارد. رهبرشهید انقلاب، جهاد کبیر را حافظ قوت نظام اسلامی و اقتدار آن میدانند و بیان میدارند: «دشمنان انقلاب میخواهند کاری کنند که نظام اسلامی از عناصری که در درون او است و مایه اقتدار اوست، تهی وخالی بشود.وقتی ضعیف شد، وقتی عناصر قدرت در او نبود، وقتی اقتدار نبود، دیگر از بین بردنش و کشاندنش به این سَمت و به آن سَمت، کار مشکلی برای ابرقدرتها نخواهد بود؛ میخواهند او را وادار کنند به تبعیّت».در مساله جهاد کبیر همه آحاد عهدهدار این نوع جهادند نه صرفا نظامیان یا مسئولان نظام.شهروندان با زیربار نرفتن فرهنگ دشمن و حفظ هویت فرهنگی و ارزشهای دینی، ایستادگی اقتصادی در مقابل تحریمها و فشارها و آموزش و ترویج آگاهیهای سیاسی و اجتماعی نیز جهاد کبیر را به ظهور می رسانند.زیربنای نظری و مبانی تحلیلینظریه جهاد کبیر بر پایههای فکری، فقهی و استراتژیک متعددی استوار است که ساختار آن را از یک شعار فراتر برده و به دکترین مقاومت تبدیل کرده است.رهبرشهید،این نظریه را در تقابل با «پروژه نفوذ» مطرح ساخته و چنانچه پیداست مقدمه نفوذ، ایجاد رابطه است.روابطی که کشورهای سلطه جو در صدد آن هستند، نفوذ در تمام ابعاد یا دست کم ابعاد رئیسه کشورِ هدف (غالبا مسلمان) و مختل کردن روحیه ای است که نظام اسلامی حائز آن است.به طور کلی هدف از ایجاد رابطه سلطه آمیز، ارتقای امنیت کشورِ سلطه گر و بقای حاکمان سلطه پذیر در رأس قدرت است. این امر از طریق تغییر روحیه و باور افراد صورت می پذیرد.
بنابراین، کشورهایی که در معرض روابط سلطه آمیز قرار می گیرند چند مشخصه بارز دارند:1.کشورهایی که از لحاظ استراتژیک مهم تلقی می شوند. 2.کشورهایی که در مسیر راه های استراتژیک حمل و نقل بین المللی خصوصا راه های دریایی قرار دارند.3.کشورهایی که بخش عمده ای از مواد خام و مواد اولیه تولیدات صنعتی، معادن و انرژی را در اختیار دارند. 4.کشورهایی که از لحاظ ایدئولوژیک برجسته اند.چنین کشورهایی صاحب مکتب و اندیشه اند به گونه ای که می توانند بر فرهنگ و اندیشه جوامع دیگر موثر باشند.جمهوری اسلامی ایران، تمام شاخصه های مذکور را داراست.از این رو کشورهای سلطه جو، مطالبه کننده رابطه با این کشور در قالب های مد نظر خود هستند.الف) مبانی قرآنی و فقهیرهبرشهید به عنوان رهبر جامعه مسلمین ضمن شناسایی دقیق تهدید، متناسب با مقتضیات زمانه و ماهیت تهدید در بیانات متعدد، بدان پرداخته است.ایشان پس از تبیین «نفوذ» که ماهیتی نرم دارد، راهبرد دفاعی- قرآنی با ماهیتی نرم و خنثی کننده موسوم به «جهاد کبیر» را معرفی کرده است؛ زیرا بدون جهاد کبیر و تکیه بر هویت دینی و انقلابی خود نمیتوان به عزت و اقتدار دفاعی و توسعه مطلوب دست یافت.دشمن در عرصههای فرهنگی، سیاسی و اقتصادی به دنبال نفوذ و تحمیل الگو و سبک زندگی خاص خود است که با الگوی ارزشی و اسلامی امت اسلام در تعارض است و مقابله با این الگوها جز با روحیه جهادی برگرفته از مدل جهاد قرآنی «جهاد کبیر» امکان ندارد.در تعابیر قرآنی جهاد کبیر، یعنی عدم همراهی و اطاعت از کفار. «این تبعیّت نکردن آنقدر مهم است که خدای متعال پیغمبر را مکرّر به آن توصیه می کند:
یا اَیُّهَا النَّبِیُّ اتَّقِ اللهَ وَ لا تُطِعِ الکافِرینَ( احزاب: 1)کفار قطعا در این راه فشارهایی چون تهدید و تطمیع به وجود می آورند از همین رو باید تقوا به خرج داد و راه مقابله با این فشار، توکل بر خداوند است« وَ تَوَکَّل عَلَی اللهِ وَ کَفی بِاللهِ وَکیلا»(احزاب:3). توکّل معنایش این نیست که کار را رها کنید بنشینید تا خدا بیاید عوض شما کار را انجام بدهد؛ توکّل این است که شما راه بیفتید، عرق بریزید، تلاش کنید، آنوقت یقین داشته باشید که خدای متعال شما را کمک خواهد کرد. (برگرفته از بیانات در دانشگاه افسرى و تربیت پاسدار امام حسین علیهالسلام ؛ 1395/03/03)یکی از قواعد زیربنایی جهاد کبیر قاعده «نفی سبیل» است. این نظریه بر پایه اصل قرآنی «وَلَنْ یجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلاً» (نساء:۱۴۱) بنا شده است. جهاد کبیر، مکانیزمی برای تحقق عملی نفی هرگونه سلطه (سیاسی، فرهنگی، اقتصادی یا ایدئولوژیک) بر جامعه اسلامی است.ب) مبانی جامعهشناختی و تمدنیدر دنیای امروز، تهاجم فرهنگی ابزاری برای سلب هویت و تغییر اراده ملتهاست. جهاد کبیر پاسخی به این تهاجم تلقی می شود، یعنی تلاش برای حفظ هویت دینی و ملی در برابر امواج فرهنگ بیگانه. زیربنای این نگاه، این فرض است که هویت فرهنگی، سنگبنای استقلال سیاسی و مقاومت ملی است.ج) مبانی استراتژیک و امنیتی (جنگ نرم)جهاد کبیر پاسخی است به چالشهای امنیتی نوین همچون «جنگ نرم»، «نفوذ» و «جنگهای ترکیبی». در این عرصهها، دشمن به جای اسلحه، از رسانه، فرهنگ و اقتصاد برای تغییر محاسبات مسئولان و تضعیف اراده مردم استفاده میکند.
جهاد کبیر رویکردی پدافندی-کنشی برای ناکام گذاشتن این نقشهها از طریق «عدم همراهی» با خواستههای نامشروع دشمن است.جهاد کبیر با تاکید بر عدم تبعیت و هوشیاری بُعدی از امنیت نرم را هدف می گیرد.در این بعد، از شکل گیری سلطه شناختی و روانی جلوگیری می شود؛ زیرا اگر ذهن جامعه تسخیر شود ساختار سیاسی یا اقتصادی نیز به تدریج تابع می گردد. از همین روست که کنترل فضای ذهنی و ادراکی مبنای امنیتی جهاد کبیر است.از سویی جهاد کبیر بر استقلال اراده و تصمیم تاکید دارد.یعنی جامعه یا نظام، تصمیم های خود را نه بر پایه فشار یا تطمیع بیرونی، بلکه بر اساس مصالح و مبانی خود اتخاذ می کند.این سطح از استقلال، اساس امنیت ملی و «بازدارندگی غیرنظامی» است.وقتی دشمن بداند جامعه در برابر فشار، تطمیع، تحریف یا تهدید، تاب می آورد و همراهی نمی کند از ادامه فشارِ بی ثمر منصرف می شود.در علوم دفاعی و امنیتی دو نوع مقاومت مطرح است: مقاومت انفعالی و مقاومت فعال.جهاد کبیر به نوع دوم نزدیک تر است.یعنی جامعه فقط در برابر تهدید، پدافند نمی کند، بلکه در تولید معنا، روایت، فرهنگ و استقلال فکری فعال است.این رویکرد، تهدید را به فرصت تبدیل کرده و از تسخیر فضای فکری جلوگیری میکند.د) پیوند جهاد کبیر با اقتصاد مقاومتی در منظومه فکری جهاد کبیر، اقتصاد مقاومتی نقشی تعیینکننده دارد. تقویت تولید داخلی و خودکفایی، نه فقط یک هدف اقتصادی، بلکه ابزاری برای کاهش آسیبپذیری و جلوگیری از استفاده دشمن از «اهرم فشار اقتصادی» برای تغییر مواضع سیاسی کشور است.
اقتصاد مقاومتی با تقویت توان داخلی و کاهش وابستگی به بیرون عملا همان هدف را در ساحت اقتصادی دنبال می کند.از این رو اقتصاد مقاومتی را می توان بعد اقتصادی همان منطق مقاومت و استقلال طلبی جهاد کبیر دانست؛ زیرا مقاومت بدون «تابآوریِ اقتصادی» دوام ندارد.بنابراین توان تولید داخلی، توان تابآوری در برابر تحریم و استقلال در رنجیره تامین های راهبردی پشتوانه های مقاومت در برابر فشارهای سیاسی هستند.
جمع بندی
نظریه «جهاد کبیر» استراتژی جامع برای مواجهه با دشمن در عصر حاضر است. این نظریه با ترکیب تفسیر فقهی از نفی سلطه، درک تهدیدات نوین در حوزه جنگ نرم و تأکید بر هویت و استقلال ملی، چارچوبی ارائه میدهد که در آن، حفظ «استقلالِ همهجانبه» از طریق مقاومت هوشمندانه و عدم تبعیت از دشمن، اولویت اصلی محسوب میشود. این جهاد به دلیل پیچیدگیهای فضای نبردِ نرم و لزوم پایداریِ دائمی، «کبیر» (بزرگ) خوانده شده است. جهاد کبیر در سطوح مختلفِ جامعه جاری است.از لحاظ سیاسی یعنی ایستادگی در برابر دیکتههای قدرتهای سلطهگر و حفظ استقلال در تصمیمگیریهای کلان، به لحاظ اقتصادی تلاش برای تقویت زیرساختها و رسیدن به خوداتکایی به نحوی که دشمن نتواند جامعه را از طریق وابستگی، به تسلیم وادارد و از بعد فرهنگی حفظ باورها، ارزشها و سبک زندگی ملی در برابر هجمههایی که هدفشان منفعل کردن جامعه است.#ویژه_نامه_دفاع_رمضان_بعث_مردم#دفاع_رمضان#جامعه_الزهرا
16:37 - 27 فروردین 1405
59٫5k بازدید
