این خبر حذف شده است.
خون این دختر نوجوان مردم را علیه کاپیتولاسیون متحد کرد
60 سال پیش در چنین روزی یک تصادف در کرمانشاه که منجر به مرگ یک دختر نوجوان توسط یک فرد آمریکایی شد، موجی اعتراضی علیه کاپیتولاسیون شکل داد.
به گزارش خبرگزاری فارس از کرمانشاه، شصت سال پیش، در روز 12 اسفند ۱۳۴۳، در کرمانشاه حادثهای رخ داد که بهسرعت به یک بحران سیاسی میان دولت وقت ایران و آمریکا تبدیل شد.در این روز، یک دختر نوجوان کرمانشاهی به نام «ایران سلیمی» در هنگام عبور از خیابان، توسط خودرویی متعلق به سفارت آمریکا زیر گرفته شد و جان خود را از دست داد.این حادثه، که ابتدا بهعنوان یک تصادف عادی قلمداد میشد، بهسرعت تبدیل به یک بهانه برای اعتراض عمومی گسترده در کرمانشاه شد و مردم شهر در مقابل ساختمان دادگستری تجمع کردند و خواستار محاکمه راننده آمریکایی شدند.
۵ MB
حادثه کرمانشاه و آغاز اعتراضات علیه کاپیتولاسیون
راننده، که فردی به نام «چارلز الگری»، یک نظامی آمریکایی بود، در حال رانندگی تحت تأثیر مشروبات الکلی بود و پس از تصادف، توسط مردم دستگیر شد. ایران سلیمی که بهشدت مجروح شده بود، به بیمارستان منتقل شد، اما متأسفانه روز بیستم اسفندماه بر اثر شدت جراحات جان سپرد. این اتفاق سبب شد که خشم مردم کرمانشاه در سطح وسیعی گسترش یابد و تظاهراتی ضد آمریکایی در شهر به راه بیوفتد.در واکنش به این اعتراضات، سفارت آمریکا بلافاصله اقدام به ارسال یادداشتی به وزارت خارجه ایران کرد و اعلام داشت که راننده آمریکایی تحت مصونیت سیاسی قرار دارد. بر اساس «کاپیتولاسیون»، که در دوران نخستوزیری حسنعلی منصور در سال ۱۳۴۳ به تصویب رسید، کارکنان سفارتهای خارجی در ایران از هرگونه محاکمه و تعقیب قضائی مصون بودند. طبق این توافق، حتی اگر یک آمریکایی در ایران مرتکب جرمی میشد، ایران حق نداشت او را محاکمه کند.سفارت آمریکا با استناد به این مصونیت، به شدت به این اتفاق در کرمانشاه واکنش نشان داد و از بازداشت و محاکمه «چارلز الگری» جلوگیری کرد و خواستار انتقال او به دادگاههای نظامی آمریکایی شد.ابتدا ایران تصمیم گرفت که او را به ترکیه منتقل کند، اما با مخالفتهای شدید از سوی مقامات ترکیه مواجه شد. در نهایت، رژیم شاه ایران در برابر فشارهای آمریکا تسلیم شد و این نظامی آمریکایی را بهطور مخفیانه از زندان آزاد کرده و به سفارت آمریکا در تهران منتقل کردند.
کتاب «سند بردگی» نوشته اعظم مرادحاصلی خامنه، که به شرح وقایع مربوط به این حادثه پرداخته است، یکی از منابع معتبر در ثبت این حادثه تلخ است. این کتاب بهطور ویژه به یادداشتهایی اشاره میکند که در بیمارستان کرمانشاه پس از مرگ ایران سلیمی نوشته شده و بهطور ضمنی به چگونگی گمشدن این حادثه در تاریخ پرداخته است. محمد بلوری، روزنامهنگار پیشکسوت و دبیر وقت سرویس حوادث روزنامه کیهان که از نزدیک وقایع آن روزها را دنبال کرده، به التهاب کرمانشاه پس از این حادثه اشاره کرده و میگوید: «آن روزها کرمانشاه به یک شهر ملتهب تبدیل شده بود. مردم دیگر تنها برای مرگ یک دختر نوجوان عزادار نبودند، بلکه خشمشان از تحقیر ملی و ناتوانی کشور در اجرای عدالت بود. رژیم پهلوی، که باید مدافع حقوق شهروندانش میبود، با تسلیم در برابر آمریکا، این جنایت را لاپوشانی کرد.
اردشیر کشاورز، مورخ و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ کرمانشاه در گفتوگو با خبرنگار فارس در خصوص کاپیتولاسیون توضیح داد: در واقع قرارداد کاپیتولاسیون ریشهای تحت عنوان «حق قضاوت کنسولی» دارد و آغاز آن به دوران سلطنت ناصرالدین شاه باز میگردد. وی اظهار کرد: در آن زمان، انگلیسیها توطئه کردند تا هرات را از ایران جدا کنند و در همین راستا نماینده ایران در کنفرانسی که در پاریس تشکیل شده بود، یعنی «امین الدوله»، مجبور به امضای معاهدهای شد که حقوق زیادی را به انگلیسیها واگذار میکرد.
این پژوهشگر تصریح کرد: این معاهده، که تحت عنوان «معاهده پاریس» شناخته میشود، به اتباع خارجی به ویژه اروپاییان، اجازه میداد که از مصونیت قضایی برخوردار باشند. به عبارت دیگر، هیچیک از اتباع خارجی در ایران نمیتوانستند در دادگاههای ایرانی محاکمه شوند و تنها در دادگاههای کنسولی خودشان تحت پیگرد قرار میگرفتند.کشاورز در ادامه، یادآور شد: پس از انقلاب مشروطه، این سیستم در ایران تداوم پیدا کرد و با روی کار آمدن رضا شاه، حتی دولتی به نام «کارگزاران امور خارجه» در استانهایی مانند کرمانشاه ایجاد شد تا مسائل و حقوق اتباع خارجی را حل و فصل کند. کرمانشاه، که موقعیت مرزی و حساس اقتصادی و سیاسی داشت، شاهد حضور وکیلهای دولتی انگلیسیها و کارگزاران امور خارجه بود که در حل و فصل مسائل قضایی بین اتباع خارجی و ایرانیها نقش داشتند.
وی همچنین به دوران پهلوی دوم اشاره کرد و گفت: این قرارداد همچنان برقرار بود و حتی در یادداشتهای اسدالله علم، وزیر وقت، آمده است که محمدرضا شاه میگوید، پدرم دو اشتباه بزرگ کرده است: یکی واگذاری حق کشتیرانی شط العرب به انگلیسیها و دیگری ادامه دادن به اجرای کاپیتولاسیون.
اعتراض امام خمینی (ره) به کاپیتولاسیون
این مورخ بر اهمیت این نکته تأکید کرد و افزود: کاپیتولاسیون از یک سو برای مردم ایران تحقیرآمیز بود و از سوی دیگر سبب افزایش نفرت عمومی نسبت به سلطه خارجی و اعتراض به این قانون بود.وی ادامه داد: یکی از نقاط برجسته این مخالفتها، اعتراض حضرت امام خمینی (ره) به این قانون بود. امام خمینی (ره) در سال ۱۳۴۳ به شدت به این لایحه اعتراض کردند، چون آن را به عنوان یک قرارداد ناعادلانه که حق حاکمیت ایران را زیر سوال میبرد، میدانستند.این پژوهشگر تاریخ افزود: امام خمینی (ره) در نطقی مهم در راستای انتقاد به شدت از بیعدالتیها و تفاوتهای حقوقی میان ایرانیان و خارجیها فرمودند: «اگر یک آشپز آمریکایی یک ایرانی را زیر بگیرد، هیچ بازخواستی برای او وجود ندارد، اما اگر یک مقام دولتی ایرانی حتی به یک گروهبان آمریکایی بیاحترامی کند، شدیدترین مجازاتها در انتظار او خواهد بود». امام خمینی (ره) این وضعیت را بهعنوان تفوق اجتماعی و حقوقی آمریکاییها در ایران ارزیابی کرد و آن را به چالش کشید.
۳ MB
کشاورز گفت: ارتشبدهای ایرانی؛ افرادی که آخرین درجات نظامی در ارتش شاهنشاهی بودند، میبایست به گروهبانهای آمریکایی احترام میگذاشتند. اگر این عناوین، یعنی مقامهای ارتشبدی که به گروهبانهای آمریکایی کرنش میکردند، به عنوان یک عامل تحریککننده در نظر گرفته شود، نمیتوان انکار کرد که خشم را مردم برمیانگیخت.وی اضافه کرد: در کنار این مسائل، کرمانشاه، بهعنوان یکی از استانهای مهم ایران، در این دوران نقشی ویژه داشت. آمریکاییها در این منطقه حضور گستردهای داشتند و فعالیتهای فرهنگی، مذهبی و اجتماعیشان تحت حمایت دولت وقت ایران بود. یکی از شخصیتهای مهم آمریکایی که در این منطقه فعال بود، کشیش فرانس مورلی بود. او به همراه دیگر آمریکاییها، اقدام به تأسیس یتیمخانهها، پرورشگاهها و بیمارستانها در کرمانشاه کرد. این فعالیتها، هرچند ظاهری مثبت داشت، اما برخی از این مراکز، در کنار خدمات اجتماعیشان، تلاشهایی برای تغییر مذهب افراد بیسرپرست داشتند.این پژوهشگر تاریخ با بیان اینکه مسائل و تحولات سیاسی مرتبط با کاپیتولاسیون و اعتراضات به آن در نهایت منجر به پیام تاریخی ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ شد، افزود: با پیروزی انقلاب اسلامی، یکی از نخستین اقدامات انجام شده لغو این قرارداد ننگین بود. در تاریخ 23 اردیبهشت 1358، شورای انقلاب اسلامی به تصویب قانونی پرداخت که بر اساس آن قرارداد کاپیتولاسیون برای همیشه لغو شد مصونیت اتباع خارجی در ایران از میان برداشته شد.
امروز روزی است که خون یک دختر نوجوان، پرده از حقیقت تلخ کاپیتولاسیون برداشت و مردم را به خیابانها کشاند.
برای دسترسی سریع به خبر استان کرمانشاه، اخبار خود را از اینجا بخوانید.#کاپیتولاسیون#ایرانـسلیمی#تصادف#راننده#آمریکایی#تظاهرات#امامـخمینی#معاهدهـپاریس#سندـبردگی#بیـعدالتی
16:46 - 12 اسفند 1403