تبیین جایگاه انسان در آثار سعدی
انسان در نظر سعدی، جایگاه والایی دارد و ابیات مختلف در مواعظ او موید این موضوع است. به اعتقاد شیخ اجل، برتر بودن انسان نسبت به سایر موجودات، به سبب خِرد اوست و چنین هستیوری نباید با خوردن و خوابیدن، شأن خویش را تنزل دهد.
به گزارش خبرگزاری فارس از اردبیل، اول اردیبهشت در تقویم کشورمان به عنوان روز بزرگداشت سعدی نامگذاری شده است. نظر به جایگاه این شاعر توانا در ادبیات کلاسیک ایران و به منظور آشنایی بیشتر با اندیشه و آثار وی، با یکی از پژوهشگران و مدرسان زبان و ادبیات فارسی، گفتوگویی ترتیب دادیم که نتیجه آن از نظر کاربران ارجمند میگذرد:
جایگاه سعدی در ادب فارسی
محمدرضا نوذریان با بیان اینکه شیخ مصلحالدین شیرازی متخلص به سعدی، بیتردید یکی از ارکان ادب فارسی است و با گذشت حدود ۷ قرن، همچنان از جایگاهی بلند در عالم ادبیات، برخوردار است. گفت: گلستان و بوستان، دو اثر بهیادماندنی شیخ اجل هستند که مکمل هم به شمار میروند و نظیرشان در ادبیات فارسی، بسیار اندک است.این پژوهشگر ادبی توضیح داد: گلستان، نثر مسجعی در سیاق مقامات دارد و توانمندی شیخ در قصهگویی، در لابهلای آن که به ابعاد زندگی میپردازد نمایان میشود.نوذریان به معرفی اجمالی کتاب بوستان هم پرداخت و تبیین کرد: این اثر، مثنوی حدودا چهار هزار بیتی در بحر متقارب، گرچه در قالب و وزن شعر حماسی سروده شده، عمدتا هدف تربیتی دارد و چونان گلستان که باب نخستش، تحت عنوان «در سیرت شاهان»، مجموعهای از اندرزها خطاب به پادشاه و درباریانش است بوستان هم با اندرزهای انوشیروان و دیگر شاهان کهن آغازیدن میگیرد و شیخ در هر دو اثر، پیوسته اُمرا را به دادگستری فرا میخواند و البته در پایان بوستان، به زبان سالخوردهای، سخن رانده و حس نزدیکی به مرگ، با تاسفی ناشی از سپری شدن زندگی در فراموشی خدا در آن ملموس است.
ویژگیهای سبکی و محتوایی آثار سعدی
این نویسنده با اشاره به این که سعدی، نکات فرهنگی عصرش را پس از آمیختن با تجارب خود، به گونهای دلاویز به نظم یا نثر کشیده و شاید به همین دلیل است برخی عبارات و تعابیرش، در پس قرنها هنوز هم بر زبانهاست و حتی به ضربالمثلهایی اثرگذار تبدیل شدهاند، تصریح کرد: خود شیخ نیز گاهی، مثلا در حکایتی از باب سوم بوستان با بیت «نگفتند حرفی زبانآوران / که سعدی نگوید مثالی بر آن» بر این مهم، تاکید دارد.وی ادامه داد: در سخنان شیخ اجل، شخصیتها اغلب، رودرروی هم مطرح میشوند مانند پادشاه با درویش حکیم، فقیر با غنی، جوان با پیر و... و نکته حائز اهمیت دیگر، این که او در آثارش به ندرت از کتابی نقل قول آورده، گویی به غنای آثار خود دلگرم بوده و این پشتوانه، اعتماد به نفس وی را تقویت و منجر به آن شده حتی سلاطین را مورد نصیحت قرار دهد.
بنیانهای فکری سعدی
نوذریان در پاسخ به این پرسش که بنیان فکری شیخ را چه باورهایی تشکیل دادهاند، بیان کرد: سخن درباره این شاعر ارزنده، بسیار است اما جا دارد مختصرا اشاره کنیم سعدیپژوهان، درخصوص ابعاد فکری او نظرات مفصل و گاه، متفاوتی دارند لیکن میتوان گفت آثار سعدی، گاهی صبغه غنایی قوی و گاهی ماهیت تعلیمی و اندرز دارند.این نویسنده اظهار کرد: شیخ به دور از گوشهنشینی بلند مدت، زندگی اجتماعی پویایی داشته و با سیری در آثار او، روشن میشود شخصیت ادبیاش بر مبنای فرهنگ دینی، شکل گرفته بوده و آن همه آیات قرآنی، احادیث نبوی و مطالب آموزنده دیگر که بازگویی کرده، مینمایانند وی به اهمیت جایگاه انسانی متوجه بوده و باور داشته، آنچه انسان دارد همه ازآنِ خداست والبته، طاعت خداوند موجب قربت و به شکر اندرش مزید نعمت است.
جایگاه انسان در اندیشه سعدی
نوذریان تشریح کرد: انسان در نظر سعدی، جایگاه والایی دارد و ابیاتی چون «بنی آدم اعضای یکدیگرند / که در آفرینش ز یک گوهرند» در حکایت دهم گلستان یا بیت «تن آدمی شریف است به جان آدمیت / نه همین لباس زیباست نشان آدمیت» در مواعظ او موید این موضوع است.به اعتقاد شیخ، برتر بودن انسان نسبت به سایر موجودات، به سبب خِرد اوست و چنین هستیوری نباید با خوردن و خوابیدن، شأن خویش را تنزل دهد لذا در باب نخست بوستان هم چنین میسراید:بِه است از دد انســــان صاحبخرد / نه انسان که در مردم افتد چو ددچو انسان نداند به جز خورد و خواب / کدامش فضیلــت بــود بر دواب؟او در همین کتاب، ریختن خون انسان را حتی در میدان نبرد و در قبال دست یافتن به سلطنت، جایز نمیداند:به مردی که ملک سراسر زمیـــن / نیرزد که خونــی چکد بر زمیـنو توصیه میکند حتیالامکان از شیوههای نرم برای چنان اهدافی استفاده شود لذا به نظر میرسد نظام فکری سعدی در خصوص تنظیم روابط افراد با شرایط زمانه، توکل و تمکین در برابر اراده الهی، احسان و قناعت را در فراروی مخاطب قرار میدهد و میخواهد انسانها با مدارا و کنترل قوه عصیان، به نوعی انعطافپذیری برسند و حتی به قیمت کنار آمدن با ستم، از مصیبتها محفوظ بمانند لذا باز در باب اول بوستان چنین توصیه میکند:عــدو زنــده سرگشتـه پیرامونت / به از خـون او کشتـــه در گردنتو در بیتی از همین باب این گونه، لب به سخن میگشاید که:اگر پیل زوری وگر شیــر چنگ / به نزدیک من صلح بهرت که جنگ
اما گاهی نیز، مثلا در حکایتی از باب نهم همان کتاب، تاکید میکند: «بترس از خدا و مترس از امیر» و بر این اساس، برخی معتقدند شیخ، در مواردی مثل موضعگیری درباره جور، دچار تناقضگویی شده است.
نگاه تربیتی و فرهنگی سعدی
نوذریان گفت: الگوی تربیتی شیخ، انسان را به بهرهمند شدن از موهبتهای آن جهانی هم سوق میدهد زیرا عنایات الهی را با ابیاتی نظیر «تو قائم به خود نیستی یک قدم / ز غیبت مدد میرسد دم به دم»، گوشزد میکند.این پژوهشگر ادبی در پایان سخنان خود با اشاره به این که زبان فارسی در طول قرنها اندیشه و فرهنگ دیرپای ایرانی را در سرزمینهای مختلف رواج داده و عنصری موثر در پیوند دادن مردم ما با بسیاری از جوامع بوده ادامه داد: در این خصوص میتوان به مناطقی چون آسیای صغیر اشاره کرد زیرا زبان فارسی سالیان طولانی در آن مناطق جاری و ساری بوده و نتایج این جریان، همچنان در زندگی مردمان آن دیار نمایان است، موضوعی که آثار شیخ مصلحالدین هم در تحقق آن تاثیر داشته زیرا برخی اشارات سعدی، نظیر «ذکر جمیل سعدی که در افواه عالم افتاده است و صیت سخنش که در بسیط زمین رفته... » در دیباچه گلستان، مینمایاند او خود نیز دریافته بوده جوامع مختلفی، از آثار وی استقبال میکنند.اخبار استان اردبیل را از اینجا دنبال کنید.#سعدی #روز_سعدی #گلستان_سعدی #بوستان_سعدی #کلیات_سعدی #محمدرضا_نوذریان
10:56 - 1 اردیبهشت 1405
0 بازدید
