آیتالله رشاد: نباید مفهوم خونخواهی از ادبیات جامعه حذف شود
آیتالله علیاکبر رشاد، با تأکید بر اینکه نباید مفهوم خونخواهی از ادبیات جامعه حذف شود، گفت: «ثارالله» در فرهنگ شیعه صرفاً به معنای انتقام یا قصاص نیست، بلکه مفهومی عمیق، تمدنی و تاریخساز است که تا تحقق کامل آرمانهای الهی استمرار دارد و تلاش برای کمرنگ کردن این مفهوم، خاموش کردن روح خیزش و مقاومت در جامعه است.
به گزارش گروه حوزه و دانشگاه خبرگزاری فارس، آیتالله علیاکبر رشاد، استاد درس خارج حوزه علمیه، در نشست «همایش بینالمللی تحقق وعده انتقام» با تبیین مبانی قرآنی، روایی و فقهی مفهوم «ثارالله»، تأکید کرد که نباید خونخواهی اولیای الهی را به معنای صرف قصاص یا انتقام متعارف تقلیل داد. وی با بررسی پیشینه تاریخی واژه «ثار» و تحول معنایی آن در ادبیات شیعی، خونخواهی را نه یک واکنش مقطعی، بلکه نهضتی تمدنی، تاریخساز و استمراریافته تا تحقق کامل وعده الهی دانست و بر ضرورت صیانت از این مفهوم در گفتمان دینی و انقلابی تأکید کرد.
آیتالله رشاد همچنین با گرامیداشت یاد «رهبر شهید» و ادای احترام به رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای، برای ایشان آرزوی سلامتی، توفیق و دوام عزت کرد و گفت: پذیرش مسئولیت هدایت جامعه در شرایط دشوار کنونی، نشانه شجاعت، توکل، توانمندی و احساس تکلیف شرعی است و همه باید افزون بر دعا، در عمل نیز یاریگر ایشان باشند. «ثار» در جاهلیت، سنتی قبیلهای بوداستاد درس خارج حوزه علمیه با اشاره به پیشینه تاریخی واژه «ثار» اظهار داشت: در فرهنگ جاهلی، اگر فردی از یک قبیله کشته میشد، اعضای آن قبیله برای خونخواهی، الزاماً قاتل را هدف قرار نمیدادند، بلکه ممکن بود افراد متعددی از قبیله مقابل را به قتل برسانند؛ حتی گاهی در برابر کشته شدن یک نفر، دهها نفر کشته میشدند و هیچ حد و مرزی برای این اقدام وجود نداشت.وی افزود: این رفتار بر پایه کینهجویی و تشفی خاطر شکل گرفته بود و حتی حق یا ناحق بودن قتل اولیه نیز در آن نقشی نداشت. مردان قبیله نیز تا پیش از گرفتن انتقام، برای خود محدودیتهایی مانند نخوردن غذا، استفاده نکردن از عطر و ترک آسایش قائل میشدند. قصاص، ادامه سنت جاهلی نیستآیتالله رشاد با رد این دیدگاه که اسلام همان سنت جاهلی را اصلاح و به قصاص تبدیل کرده است، تصریح کرد: حکم قصاص پیش از اسلام نیز در شریعتهای الهی، از جمله شریعت حضرت ابراهیم(ع)، وجود داشته و اسلام آن را از جاهلیت وام نگرفته است.
وی تأکید کرد که واژه «ثار» پس از ورود به ادبیات قدسی و بهویژه فرهنگ شیعی، دچار تحول معنایی شد و از مفهوم صرف خونخواهی فاصله گرفت. «ثارالله»؛ مفهومی فراتر از خونخواهی متعارفرئیس پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به دیدگاههای مختلف درباره تعبیر «ثارالله» گفت: درباره این ترکیب، احتمالات گوناگونی از سوی علما مطرح شده است؛ از جمله اینکه خداوند خونخواه آن خون مقدس است، یا اینکه این تعبیر از باب اضافه تشریفی، همانند «بیتالله»، به کار رفته است.وی همچنین احتمال دیگری را مطرح کرد و گفت: از منظر عرفانی نیز میتوان گفت اولیای الهی به مرتبه «فنا فیالله» رسیدهاند و از همین رو، همه وجود آنان، از جمله خونشان، به خداوند منسوب میشود.به گفته آیتالله رشاد، واژه «ثار» در ادبیات دینی به تدریج بار معنایی گستردهای یافته و به مفاهیمی همچون خروش، قیام، نهضت، جنبش و حرکت تاریخساز نزدیک شده است. «طلب ثار» در زیارت عاشورا، صرفاً انتقام نیستوی با استناد به فراز «وأن یرزقنی طلب ثارک مع إمام منصور من أهل بیت محمد(ص)» در زیارت عاشورا اظهار کرد: اگر مقصود از «ثار» صرفاً قصاص قاتلان بود، این موضوع پس از عاشورا تا حد زیادی تحقق یافته است؛ بسیاری از عاملان جنایت کربلا مجازات شدند، بنابراین نمیتوان خونخواهی امام حسین(ع) را تنها به کشتن قاتلان ایشان تقلیل داد.آیتالله رشاد تصریح کرد: هنگامی که در روایات و زیارتها سخن از «ثارالله» به میان میآید، مقصود نهضتی مستمر است که تا عصر ظهور و حتی بنا بر برخی روایات تا رجعت استمرار خواهد داشت.
قتل امام جامعه با قتل افراد عادی قابل مقایسه نیستوی در ادامه با طرح یک بحث فقهی گفت: همه قتلها از نظر فقهی یکسان نیستند و در صدور حکم، عواملی مانند قصد، انگیزه، جایگاه مقتول، شرایط وقوع قتل، ابزار، آگاهی قاتل و دیگر عناصر مؤثرند.آیتالله رشاد افزود: قتل امام جامعه را نمیتوان به یک قتل عادی تقلیل داد؛ زیرا با شهادت امام، تنها یک فرد از میان نمیرود، بلکه مکتب آسیب میبیند، امت داغدار میشود و جامعه، رهبر و پدر معنوی خود را از دست میدهد.وی با اشاره به تعبیر قرآن درباره حضرت ابراهیم(ع) که او را «امت» معرفی میکند، گفت: همانگونه که درباره شهید آیتالله بهشتی گفته شد «یک ملت بود»، امام جامعه نیز حقیقتی فراتر از یک فرد است. خونخواهی امام با اجرای قصاص پایان نمییابداستاد درس خارج حوزه علمیه تأکید کرد: اجرای قصاص نسبت به عامل مستقیم قتل، حکم قطعی فقه است، اما مسئله «ثارالله» با قصاص پایان نمییابد.وی گفت: خونخواهی امام، یک جریان تاریخی و تمدنی است و تا زمانی که آرمانهای او تحقق نیابد، این نهضت ادامه خواهد داشت. از این رو، ثارالله را باید موتور محرک تاریخ دانست؛ خونی که به دلیل عظمت و آثارش، به خداوند نسبت داده شده است. نباید مفهوم خونخواهی از ادبیات جامعه حذف شودآیتالله رشاد در بخش پایانی سخنان خود با انتقاد از برخی دیدگاهها اظهار داشت: به نظر میرسد جریانی در تلاش است تا مفهوم خونخواهی، ثأر و انتقام را از ادبیات جامعه حذف یا کمرنگ کند.
وی افزود: نگرانی این جریان، صرفاً مجازات آمران و عاملان یک جنایت نیست، بلکه بیم آن دارند که این خون، منشأ یک خیزش تاریخی و ماندگار شود و جامعه این مسیر را تا تحقق کامل اهداف آن ادامه دهد.وی در پایان با اشاره به عبارت مشهور «کل یوم عاشورا و کل أرض کربلا» خاطرنشان کرد: هرچند این جمله روایت نیست، اما مضمون بلندی دارد و میتواند بیانگر استمرار جبهه حق و باطل و تداوم مسئولیت تاریخی مؤمنان در دفاع از آرمانهای عاشورا باشد.پایان پیام/
11:04 - 28 تیر 1405