رمزگشایی از پیام‌های رهبر معظم انقلاب؛ مردم، محور همه معادلات
رییس دانشگاه قم با واکاوی پیام‌های اخیر رهبر معظم انقلاب، جایگاه مردم را مهم‌ترین محور منظومه فکری ایشان دانست و با تحلیل ابعاد مختلف این پیام‌ها، به تبیین نقش مردم در حکمرانی اسلامی، سیاست‌گذاری کلان، وحدت ملی و مواجهه جمهوری اسلامی با تحولات داخلی و بین‌المللی پرداخت.
در پی انتشار مجموعه‌ای از پیام‌های رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، به‌ویژه آخرین پیام ایشان درباره تفاهم‌نامه میان ایران و آمریکا، موضوع جایگاه مردم، نسبت دولت و ملت، حدود اختیارات مسئولان و مبانی تصمیم‌گیری در سیاست خارجی، بیش از گذشته مورد توجه محافل سیاسی و رسانه‌ای قرار گرفته است. در همین راستا، حجت‌الاسلام‌والمسلمین احمد حسین شریفی،رییس دانشگاه قم، در گفت‌وگویی تفصیلی، با تحلیل محتوای این پیام‌ها، به تبیین مهم‌ترین ابعاد اندیشه سیاسی رهبر معظم انقلاب درباره نقش مردم، حکمرانی اسلامی، مذاکره و الزامات حفظ منافع ملی پرداخته است.متن گفت و گو به شرح ذیل است: فارس: جایگاه مردم در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب چیست؟حجت الاسلام شریفی: به اعتقاد بنده، اگر مجموعه پیام‌های عمومی رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای، را مورد مطالعه قرار دهیم، به‌روشنی درمی‌یابیم که محوری‌ترین و پربسامدترین مفهوم در این پیام‌ها، «مردم» است. در هشت یا نه پیام عمومی که طی ماه‌های اخیر از سوی ایشان صادر شده، مردم نه صرفاً مخاطب پیام‌ها، بلکه محور اندیشه سیاسی و اجتماعی ایشان هستند.این پیام‌ها نشان می‌دهد که رهبر معظم انقلاب، همانند امام راحل و رهبر شهید انقلاب، مردم را اصلی‌ترین سرمایه نظام اسلامی می‌دانند. در نگاه ایشان، رابطه رهبری و مردم، صرفاً یک رابطه حقوقی یا سیاسی نیست، بلکه رابطه‌ای مبتنی بر ولایت، محبت، اعتماد و دلدادگی متقابل است. همان‌گونه که مردم نسبت به ولیّ خود عشق و وفاداری دارند، ولیّ جامعه نیز باید با نهایت تواضع، دلسوزی و مهربانی نسبت به مردم رفتار کند.
در همین چارچوب است که ایشان در نخستین پیام خود پس از انتخاب به رهبری، با تعبیر «این خادم شما، سید مجتبی حسینی خامنه‌ای» با مردم سخن می‌گویند و در آخرین پیام نیز از عبارت «ما، یعنی شما ملت سرافراز و این خادم ناچیز» استفاده می‌کنند. این ادبیات، صرفاً یک تعارف لفظی نیست، بلکه بازتاب‌دهنده نوع نگاه ایشان به جایگاه مردم در نظام اسلامی است.از سوی دیگر، رهبر معظم انقلاب با استناد به آیات قرآن کریم، رابطه امام جامعه و مردم را رابطه‌ای مبتنی بر رحمت الهی معرفی می‌کنند؛ همان حقیقتی که قرآن می‌فرماید: «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ». این نگاه، در تمام پیام‌های ایشان قابل مشاهده است و نشان می‌دهد که مردم در منظومه فکری رهبر انقلاب، نه ابزار تحقق حکومت، بلکه صاحبان اصلی این حرکت الهی و اجتماعی هستند.فارس: چرا در پیام‌های رهبر انقلاب، واژه «مردم» بیش از هر مفهوم دیگری تکرار شده است؟حجت السلام شریفی: علت این مسئله آن است که در اندیشه رهبر معظم انقلاب، مردم صرفاً مخاطبان حکومت نیستند؛ بلکه نقش‌آفرینان اصلی تحقق اهداف انقلاب اسلامی به شمار می‌آیند. اگر مجموعه پیام‌های ایشان را مرور کنیم، خواهیم دید که تقریباً در همه آن‌ها، مردم به عنوان عنصر تعیین‌کننده در پیروزی‌ها، عبور از بحران‌ها و آینده کشور معرفی شده‌اند.یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها، نخستین پیام ایشان است که با استناد به آیه شریفه «مَا نَنْسَخْ مِنْ آیَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا»، ملت ایران را نعمتی الهی و جایگزین آن فقدان بزرگ معرفی می‌کنند. ایشان تصریح می‌کنند که در روزهای فقدان رهبر، این مردم بودند که با حضور، بصیرت و انسجام خود، کشور را مدیریت کردند و دشمنان را مأیوس ساختند.
همچنین در پیام‌های دیگر، مردم به عنوان «ضامن حفظ نظام»، «رکن حکمرانی اسلامی» و «پشتوانه کارآمدی حکومت» معرفی می‌شوند. رهبر معظم انقلاب تأکید می‌کنند که اگر قدرت مردم در صحنه ظاهر نشود، نه رهبری و نه هیچ‌یک از دستگاه‌های حکومتی نمی‌توانند به وظایف خود به‌درستی عمل کنند.از این منظر، تکرار واژه «مردم» یک تکرار ادبی نیست؛ بلکه بیانگر یک مبنای فکری است. ایشان معتقدند که اقتدار جمهوری اسلامی، پیش از آنکه به ابزارهای سخت متکی باشد، بر ایمان، حضور، بصیرت و مشارکت مردم استوار است و همین باور، علت برجسته شدن مفهوم مردم در همه پیام‌های ایشان است.فارس: ادبیات رهبر انقلاب در تواضع نسبت به مردم چه ویژگی‌هایی دارد؟حجت السلام شریفی: یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های پیام‌های رهبر معظم انقلاب، ادبیات متواضعانه و سرشار از احترام ایشان نسبت به مردم است. در این پیام‌ها، هیچ‌گاه از موضع برتری یا فاصله با مردم سخن گفته نمی‌شود، بلکه همواره خود را «خادم» مردم معرفی می‌کنند.برای نمونه، در نخستین پیام خود می‌فرمایند: «این خادم شما، سید مجتبی حسینی خامنه‌ای...» و در آخرین پیام نیز تعبیر «ما، یعنی شما ملت سرافراز و این خادم ناچیز» را به کار می‌برند. این نوع بیان، نشان‌دهنده نگاه عمیق ایشان به جایگاه مردم و باور به خدمتگزاری در نظام اسلامی است.
نمونه دیگری از این روحیه را می‌توان در بخشی از نخستین پیام ایشان مشاهده کرد؛ جایی که توضیح می‌دهند پیش از انتخاب به رهبری، با هیئتی ناشناس در تاکسی‌های تهران در کنار مردم حضور می‌یافتند، سخنان آنان را می‌شنیدند و حتی تصریح می‌کنند که از مردم «بسیار آموخته‌اند» و همچنان خود را نیازمند یادگیری از آنان می‌دانند. این سخنان، نمونه‌ای کم‌نظیر از فروتنی یک رهبر سیاسی در برابر مردم است.البته این تواضع، تنها در برابر مردم معنا پیدا می‌کند. در برابر دشمنان، ادبیات رهبر معظم انقلاب بر پایه عزت، اقتدار، صلابت و مقاومت استوار است. از همین رو، می‌توان گفت یکی از ویژگی‌های مهم منظومه فکری ایشان، جمع میان نهایت فروتنی در برابر ملت و نهایت استحکام و اقتدار در برابر دشمنان است؛ رویکردی که ریشه در آموزه‌های قرآنی و سیره نبوی دارد و در سراسر پیام‌های ایشان قابل مشاهده است.
فارس: چرا رهبر معظم انقلاب مردم را «آیه الهی» و «رکن حکمرانی اسلامی» معرفی می‌کنند؟حجت السلام شریفی: رهبر معظم انقلاب در نخستین پیام خود، یکی از عمیق‌ترین تبیین‌ها را درباره جایگاه مردم در نظام اسلامی ارائه می‌کنند. ایشان پیام خود را با آیه شریفه «مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا» آغاز می‌کنند و در ادامه، با تفسیری بدیع، ملت ایران را مصداق آن «آیه الهی» می‌دانند که خداوند پس از فقدان رهبر شهید به این ملت عطا کرده است.ایشان معتقدند در آن روزهای دشوار که کشور در فقدان رهبر قرار داشت، این مردم بودند که با بصیرت، حضور و انسجام مثال‌زدنی خود، کشور را اداره کردند، آرامش را حفظ نمودند، دشمن را مأیوس ساختند و دوستان انقلاب را امیدوار کردند. از همین منظر، مردم صرفاً همراه نظام نیستند، بلکه خود یکی از بزرگ‌ترین نشانه‌های قدرت و عنایت الهی به جمهوری اسلامی محسوب می‌شوند.در ادامه همین نگاه، رهبر معظم انقلاب مردم را «رکن حکمرانی اسلامی» معرفی می‌کنند و تصریح می‌فرمایند: «اگر قدرت شما در صحنه ظاهر نشود، نه رهبری و نه هیچ‌یک از دستگاه‌هایی که شأن واقعی آن‌ها خدمت به مردم است، کارایی لازم را نخواهند داشت.»این جمله، یک مبنای اساسی در اندیشه سیاسی ایشان را آشکار می‌کند؛ اینکه کارآمدی حکومت اسلامی بدون حضور مردم معنا ندارد. از نگاه ایشان، مردم صرفاً رأی‌دهندگان یا مخاطبان تصمیمات حکومت نیستند، بلکه بازیگران اصلی تحقق اهداف نظام اسلامی‌اند. این همان اندیشه‌ای است که امام راحل و رهبر شهید انقلاب نیز همواره بر آن تأکید داشتند و آن را شرط تحقق تمدن نوین اسلامی می‌دانستند.
فارس: نقش مردم در حفظ نظام و ناکام گذاشتن نقشه‌های دشمن از نگاه رهبر معظم انقلاب چیست؟حجت السلام شریفی: در منظومه فکری رهبر معظم انقلاب، مردم مهم‌ترین عامل حفظ نظام اسلامی و شکست راهبردهای دشمن به شمار می‌روند. ایشان در نخستین پیام خود، مردم را «ضامن حفظ نظام» معرفی می‌کنند و تصریح می‌فرمایند که مردم بصیر و هوشمند، خود از ارکان رهبری نظام اسلامی هستند.این نگاه در پیام نوروزی ایشان نیز به‌روشنی دیده می‌شود. رهبر معظم انقلاب با تحلیل جنگ تحمیلی سوم، تأکید می‌کنند که دشمن با این تصور وارد میدان شد که با ترور فرماندهان ارشد و ایجاد شوک در ساختار مدیریتی کشور، می‌تواند ملت ایران را دچار ترس، یأس و آشفتگی کند و زمینه فروپاشی نظام را فراهم آورد.اما محاسبات دشمن به‌کلی اشتباه از آب درآمد؛ زیرا ملت ایران نه‌تنها دچار عقب‌نشینی نشد، بلکه با حضور گسترده، انسجام اجتماعی و روحیه جهادی، تمام معادلات دشمن را بر هم زد. ایشان این حضور مردمی را عامل اصلی شکست راهبرد دشمن می‌دانند و معتقدند که دشمن بیش از هر چیز، در شناخت ملت ایران دچار خطای محاسباتی شده است.بر همین اساس، رهبر معظم انقلاب تأکید دارند که اقتدار جمهوری اسلامی، پیش از آنکه بر تجهیزات نظامی استوار باشد، بر سرمایه عظیم مردمی تکیه دارد. هر زمان که مردم در صحنه حضور داشته باشند، هیچ توطئه‌ای قادر نخواهد بود امنیت، استقلال و عزت کشور را تهدید کند.
فارس: پیام اخیر رهبر معظم انقلاب درباره تفاهم‌نامه ایران و آمریکا چه تصویری از جایگاه مردم در سیاست‌گذاری کلان ارائه می‌دهد؟حجت الاسلام شریفی: به باور بنده، یکی از مهم‌ترین نکات پیام اخیر رهبر معظم انقلاب، ارتقای جایگاه مردم از سطح همراهی و حمایت، به جایگاه نظارت بر سیاست‌های کلان کشور است.ایشان در این پیام، پس از اشاره به تفاهم‌نامه میان رؤسای جمهور ایران و آمریکا، خطاب به مردم می‌فرمایند: «از این لحظه، ما، یعنی شما ملت سرافراز و این خادم ناچیز، منتظر تحقق شروط گفته‌شده خواهیم بود.»این تعبیر، صرفاً یک جمله ادبی نیست؛ بلکه حامل یک پیام سیاسی مهم است. رهبر معظم انقلاب ملت را در کنار رهبری، ناظر بر اجرای تعهدات و پاسداری از حقوق ملی قرار می‌دهند. به بیان دیگر، مسئولیت صیانت از عزت، استقلال و منافع کشور، تنها بر عهده دولت یا سایر مسئولان نیست؛ بلکه مردم نیز به‌عنوان صاحبان اصلی کشور، در این فرآیند نقش نظارتی و مطالبه‌گرانه دارند.البته این نظارت، به هیچ‌وجه به معنای ایجاد دوگانگی میان دولت و ملت یا تضعیف دولت نیست. برعکس، رهبر معظم انقلاب با این بیان، بزرگ‌ترین پشتوانه مردمی را در اختیار دولت و تیم مذاکره‌کننده قرار می‌دهند تا آنان با اتکا به حمایت ملت، در برابر زیاده‌خواهی‌های طرف مقابل با اقتدار از حقوق ایران دفاع کنند.از این منظر، پیام اخیر را باید پیامی در جهت تقویت انسجام ملی دانست؛ پیامی که دولت، ملت و رهبری را در یک جبهه واحد برای صیانت از منافع ملی تعریف می‌کند و بر مسئولیت مشترک همه ارکان کشور در دفاع از حقوق ملت ایران تأکید دارد.
فارس: آیا قرار دادن مردم در جایگاه ناظر بر اجرای تفاهم‌نامه، به معنای فشار بر دولت است یا حمایت از آن؟حجت الاسلام شریفی: به اعتقاد بنده، برداشت صحیح از پیام رهبر معظم انقلاب این است که این رویکرد، نه به معنای ایجاد فشار بر دولت و نه به معنای شکل‌گیری دوگانگی میان دولت و ملت است؛ بلکه دقیقاً در جهت تقویت دولت و افزایش پشتوانه ملی آن تفسیر می‌شود.رهبر معظم انقلاب در پیام خود، پس از اشاره به تفاهم‌نامه، می‌فرمایند: «از این لحظه، ما، یعنی شما ملت سرافراز و این خادم ناچیز، منتظر تحقق شروط گفته‌شده خواهیم بود.» در این بیان، رهبری خود را در کنار مردم قرار می‌دهند و هر دو را در جایگاه ناظر بر تحقق تعهدات می‌نشانند. این نظارت، نظارتی برای صیانت از حقوق ملت است، نه برای تضعیف مسئولان.به باور من، ترجمان سیاسی این پیام آن است که رئیس‌جمهور و تیم مذاکره‌کننده باید بدانند پشت سر آنان، ملتی بزرگ، رشید، بصیر و مطالبه‌گر ایستاده است. این پشتوانه مردمی، قدرت چانه‌زنی آنان را در عرصه بین‌المللی افزایش می‌دهد و اجازه نمی‌دهد طرف مقابل تصور کند که تیم مذاکره‌کننده از حمایت داخلی برخوردار نیست.بنابراین، این پیام را باید تقویت‌کننده انسجام ملی دانست. رهبر معظم انقلاب با این بیان، دولت، ملت و رهبری را در یک جبهه واحد تعریف می‌کنند؛ جبهه‌ای که هدف آن دفاع از عزت، استقلال و حقوق ملت ایران است. از همین منظر نیز بود که پس از انتشار این پیام، رئیس‌جمهور، رئیس مجلس و دیگر مسئولان از این حمایت و پشتیبانی قدردانی کردند.
فارس: منظور رهبر معظم انقلاب از عبارت «بنده علی‌الاصول نظر دیگری داشتم» چیست؟حجت الاسلام شریفی: به نظر بنده، این جمله یکی از مهم‌ترین و عمیق‌ترین بخش‌های پیام اخیر رهبر معظم انقلاب است و نباید آن را صرفاً یک اظهار نظر مقطعی یا شخصی تلقی کرد.تعبیر «علی‌الاصول» ناظر به یک مبنای فکری و تمدنی است. یعنی بر اساس اصول اندیشه سیاسی اسلام، تجربه تاریخی انقلاب اسلامی و شناختی که از ماهیت تقابل جمهوری اسلامی با نظام سلطه وجود دارد، رهبر معظم انقلاب نسبت به اصل این نوع مواجهه، نگاه متفاوتی داشته‌اند.در واقع، از نگاه امام راحل، رهبر شهید انقلاب و رهبر معظم انقلاب، اختلاف جمهوری اسلامی با آمریکا، اختلافی صرفاً سیاسی یا تاکتیکی نیست که با یک توافق یا مذاکره پایان یابد؛ بلکه اختلافی ریشه‌دار در مبانی فکری، فرهنگی، تمدنی و هویتی است. این دو گفتمان، دو نگاه متفاوت به انسان، جامعه، سیاست، عدالت، استقلال و مناسبات جهانی دارند.از این منظر، وقتی ایشان می‌فرمایند «علی‌الاصول نظر دیگری داشتم»، مقصود این است که بر اساس این مبانی اصولی و تمدنی، رویکرد مطلوب، مسیر دیگری بوده است؛ اما در ادامه، با توجه به تعهداتی که رئیس‌جمهور و اعضای شورای عالی امنیت ملی نسبت به حفظ حقوق ملت ایران پذیرفته‌اند، اجازه ادامه این مسیر را صادر کرده‌اند.بنابراین، این عبارت را نباید نشانه تردید یا تغییر مبنا دانست؛ بلکه باید آن را تأکیدی بر حفظ اصول در کنار اتخاذ تصمیم متناسب با شرایط و مصالح کشور تلقی کرد.
فارس: چرا رهبر معظم انقلاب با وجود این نگاه، اجازه ادامه روند تفاهم‌نامه را صادر کردند؟حجت الاسلام شریفی: به باور بنده، پاسخ این سؤال را باید در ادامه همان پیام جست‌وجو کرد. رهبر معظم انقلاب پس از بیان اینکه «علی‌الاصول نظر دیگری داشتم»، تصریح می‌کنند که رئیس‌جمهور محترم، به عنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی، نسبت به پاسداری از حقوق ملت ایران تعهد داده است.این بدان معناست که مبنای صدور این اذن، اعتماد به تعهد مسئولان در دفاع از منافع ملی بوده است. رئیس‌جمهور اعلام کرده است که از حقوق ملت، عزت کشور و جبهه مقاومت عقب‌نشینی نخواهد کرد و در برابر زیاده‌خواهی‌های طرف مقابل خواهد ایستاد. رهبر معظم انقلاب نیز بر همین اساس، اجازه ادامه این مسیر را صادر کرده‌اند.البته این اذن، یک اذن مطلق و بدون قید و شرط نیست. هم‌زمان، مردم را به عنوان ناظران اجرای تعهدات معرفی می‌کنند و خطوط کلی و قرمز نظام را نیز مورد تأکید قرار می‌دهند. بنابراین، اجازه ادامه روند تفاهم‌نامه، در چارچوب حفظ عزت، استقلال و حقوق ملت ایران معنا پیدا می‌کند.از همین رو، می‌توان گفت که رهبر معظم انقلاب از موضع اقتدار با این موضوع مواجه شده‌اند، نه از موضع انفعال یا اجبار. در منظومه فکری ایشان، هیچ‌گونه تحمیل یا فشار بر جایگاه ولایت معنا ندارد و تصمیمات بر اساس مصالح عالی کشور، منافع ملت و حفظ اقتدار جمهوری اسلامی اتخاذ می‌شود.در نتیجه، این اذن را باید تلفیقی از پایبندی به اصول و اعتماد به مسئولیت‌پذیری مسئولان دانست؛ مشروط بر آنکه همه تعهدات در چارچوب خطوط قرمز نظام و با حفظ حقوق ملت ایران به اجرا درآید.
فارس: حدود و ثغور اختیارات تیم مذاکره‌کننده از منظر رهبر معظم انقلاب چیست؟حجت الاسلام شریفی: به اعتقاد بنده، آنچه از مجموعه پیام اخیر رهبر معظم انقلاب برداشت می‌شود، این است که ایشان برای تیم مذاکره‌کننده، هم اختیار قائل هستند و هم چارچوب تعیین می‌کنند. به عبارت دیگر، اصل مذاکره یا اجرای تفاهم‌نامه را به مسئولان ذی‌ربط واگذار کرده‌اند، اما این اختیار را مطلق و بدون ضابطه نمی‌دانند.رهبر معظم انقلاب تصریح می‌کنند که رئیس‌جمهور به عنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی، تعهد داده است از حقوق ملت ایران صیانت کند و در برابر زیاده‌خواهی‌های طرف مقابل عقب‌نشینی نکند. همین تعهد، مبنای اعطای اذن برای ادامه این مسیر شده است.در عین حال، ایشان خطوط قرمز را نیز به‌روشنی ترسیم می‌کنند. از منظر رهبر معظم انقلاب، هیچ توافق یا تفاهمی نباید به قیمت خدشه‌دار شدن عزت، استقلال، امنیت و حقوق ملت ایران تمام شود. همچنین تأکید دارند که طرف مقابل باید به تعهدات خود پایبند باشد و در صورت عهدشکنی، جمهوری اسلامی نیز متناسب با آن تصمیم مقتضی را اتخاذ خواهد کرد.بنابراین، اختیار تیم مذاکره‌کننده در چارچوب سیاست‌های کلان نظام تعریف می‌شود؛ سیاست‌هایی که محور اصلی آن، حفظ منافع ملی، عزت ملت ایران و جلوگیری از هرگونه زیاده‌خواهی دشمن است.
فارس: وظیفه مسئولان در قبال رهنمودهای رهبر معظم انقلاب چیست؟حجت الاسلام شریفی: به نظر بنده، یکی از مهم‌ترین نکاتی که در این پیام مورد تأکید قرار گرفته، مسئولیت‌پذیری همه مسئولان در برابر سیاست‌های کلان نظام است. رهبر معظم انقلاب، ضمن حمایت از دولت و تأکید بر وحدت ملی، انتظار دارند همه مسئولان در چارچوب رهنمودهای رهبری و مصالح عالی کشور حرکت کنند.در نگاه ایشان، مسئولیت‌های اجرایی، تقنینی و قضایی، همگی امانتی در اختیار مسئولان است و این امانت باید در مسیر دفاع از حقوق ملت به کار گرفته شود. از همین رو، رئیس‌جمهور، مجلس، دستگاه دیپلماسی و سایر نهادهای مسئول، موظف‌اند در اجرای تعهدات، خطوط قرمز نظام و منافع ملت را به‌طور کامل رعایت کنند.از منظر فقه سیاسی نیز، رهنمودهای رهبر انقلاب برای مسئولانی که در ساختار جمهوری اسلامی مسئولیت دارند، حجت شرعی و قانونی محسوب می‌شود. به همین دلیل، انتظار طبیعی آن است که همه مسئولان، در تصمیم‌گیری‌ها و اقدامات خود، این چارچوب را ملاک عمل قرار دهند و از هر اقدامی که موجب تضعیف انسجام ملی یا خدشه به منافع کشور شود، پرهیز کنند.البته این تبعیت، به معنای تعطیل شدن مسئولیت‌های قانونی دستگاه‌ها نیست، بلکه به معنای حرکت هماهنگ همه ارکان نظام در مسیر تحقق اهداف کلان جمهوری اسلامی است.
فارس: وظیفه مردم پس از صدور این پیام چیست و این پیام چه افقی را پیش روی کشور ترسیم می‌کند؟حجت الاسلام شریفی: به باور بنده، پیام اخیر رهبر معظم انقلاب، صرفاً خطاب به مسئولان نیست؛ بلکه مسئولیتی مشخص نیز بر عهده مردم قرار می‌دهد. ایشان ملت ایران را در جایگاه ناظر بر اجرای تعهدات، پاسدار عزت ملی و پشتوانه دولت و نظام معرفی می‌کنند.بر این اساس، وظیفه مردم آن است که با حفظ وحدت، انسجام و هوشیاری، ضمن حمایت از مسئولانی که در مسیر دفاع از حقوق ملت حرکت می‌کنند، مطالبه‌گر اجرای کامل تعهدات و صیانت از منافع ملی نیز باشند. این مطالبه‌گری، باید در چارچوب قانون، اخلاق و حفظ وحدت ملی صورت گیرد؛ زیرا انسجام داخلی، مهم‌ترین سرمایه جمهوری اسلامی در مواجهه با تهدیدهای خارجی است.از سوی دیگر، این پیام افقی روشن را نیز ترسیم می‌کند؛ افقی که در آن، رهبری، دولت و ملت، نه در مقابل یکدیگر، بلکه در کنار یکدیگر قرار دارند. رهبر معظم انقلاب با قرار دادن مردم در متن تصمیمات کلان، بر این نکته تأکید می‌کنند که آینده کشور تنها با مشارکت، حضور و مسئولیت‌پذیری همگانی ساخته خواهد شد.در مجموع، این پیام را می‌توان دعوتی به حفظ وحدت ملی، افزایش سرمایه اجتماعی، تقویت پشتوانه مردمی دولت و مراقبت همگانی از عزت، استقلال و حقوق ملت ایران دانست؛ مسیری که از نگاه رهبر معظم انقلاب، ضامن استمرار اقتدار و پیشرفت جمهوری اسلامی خواهد بود.پایان پیام/
10:15 - 30 ژوئن 2026