نخستین حوزه علمیه تهران با سابقه بیش از ۳۰۰ سال
حوزه علمیه حکیم هاشم تهرانی که تاریخ وقف‌نامه آن به سال ۱۱۰۳ قمری بازمی‌گردد، به‌عنوان اولین مدرسه علمیه تهران شناخته می‌شود.
حجت‌الاسلام مهدی رنجبریان مدیر حوزه علمیه حکیم هاشم تهرانی در گفت‌وگو با خبرنگار گروه حوزه و دانشگاه خبرگزاری فارس گفت: مدرسه علمیه حکیم هاشم تهرانی در زمانی بنا شده است که تهران هنوز پایتخت قاجارها نشده بود و شکل معاصر شهر شکل نگرفته بود. بر اساس تاریخ وقف‌نامه، این مدرسه متعلق به دوره صفویه و مشخصاً دوران شاه سلیمان صفوی است.وی افزود: این مجموعه تاریخی علاوه بر بخش آموزشی، شامل مسجد و کتابخانه بوده و به همین دلیل هم مدرسه، هم مسجد و هم کتابخانه محسوب می‌شود. امروزه تنها بخش کوچکی از مسجد باقی مانده و مدرسه نیز جزو نخستین مدارس تهران به‌شمار می‌رود، هرچند نخستین مسجد تهران نبوده است، زیرا پیش از آن چند مسجد دیگر نیز وجود داشته که بخش اعظم آن‌ها از بین رفته است.
حجت‌الاسلام رنجبریان با اشاره به شخصیت حکیم هاشم تهرانی بیان کرد: ایشان در اصل طبیب بوده و با علوم حوزوی نیز آشنا بوده است، و عمده آثارشان در حوزه طب سنتی ایرانی است که برخی از آن‌ها هنوز موجود می‌باشد.وی همچنین تاریخچه بازسازی مدرسه را تشریح کرد و گفت: این مدرسه در طول تاریخ سه بار بازسازی شده است؛ نخست توسط مادر فتحعلی شاه که در برخی منابع به نام «مدرسه مادرشاه» شناخته می‌شود، سپس در دوره ناصرالدین شاه و بار دیگر در دوره مظفرالدین شاه. پس از این بازسازی‌ها، مدرسه تا حدود ۵۰ تا ۶۰ سال پیش به‌عنوان مدرسه علمیه فعال بود و سپس به تدریج متروکه شد. تا حدود ۲۰ تا ۳۰ سال پیش، مدرسه کاملاً رها شده و به تلی از خاک تبدیل شده بود. بازسازی مجدد آن حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیش توسط نوادگان حکیم هاشم تهرانی، از جمله آقای محمد جواد حکیم هاشمی، و با رعایت طراحی اولیه و ارزش‌های تاریخی انجام شد.
مدیر حوزه علمیه در ادامه خاطرنشان کرد: از سال ۱۴۰۰، فضای حوزوی مدرسه دوباره احیا شده و میزبان بسیاری از علمای برجسته تهران بوده است. وی به شخصیت‌های شاخص مدرسه اشاره کرد و افزود: «مرحوم ملا محمدجعفر اصغرآبادی پیش‌تر در قزوین بوده و با دعوت فتحعلی شاه به تهران آمده و مرکز تدریس او همین مدرسه بوده است. بسیاری از علمای بزرگ تهران، مانند مرحوم ملا محمد اندررمانی، شاگرد او بوده‌اند. همچنین، مرحوم شیخ انصاری نیز مدتی در این مدرسه اقامت داشته‌اند و مدرسه به نام ایشان نیز شهرت یافته است.»وی در پایان به دیگر شخصیت برجسته مدرسه اشاره کرد و گفت: «مرحوم حاج آقا بزرگ ثابجی، از عرفای اهل معنا و علمای تهران، علوم حکمت و عرفان نظری را در این مدرسه تدریس می‌کرده است و نقش مهمی در نشر علوم حوزوی و تربیت شاگردان برجسته داشته است.»
پایان پیام/#اولین_حوزه_علمیه_تهران
11:51 - 28 مهر 1404