قاب خالی سینما از تنهاترین سردار خاندان رسول الله
تنهاترین سردار از خاندان رسول الله، امام حسن مجتبی (ع)، قهرمانی مظلوم است که تاریخ او را میستاید اما سینما هنوز تصویرش را نساخته است البته سریال «تنهاترین سردار» تنها تلاشی محدود برای نمایش این امام بود.
خبرگزاری فارس ـ سینما: در تاریخ تلویزیون ایران، سریال «تنهاترین سردار» به کارگردانی مهدی فخیمزاده، تنها تلاش جدی برای بازنمایی بخشی از زندگی امام حسن مجتبی (ع) به شمار میرود. این سریال در دهه هفتاد ساخته و پخش شد و بسیاری از مخاطبان مذهبی در زمان خود با اشتیاق آن را دنبال کردند. با این حال، مرور امروز نشان میدهد که «تنهاترین سردار» نتوانست همان جایگاهی را در حافظه تصویری مردم پیدا کند که مثلاً سریال «مختارنامه» برای قیام مختار ثقفی یا «امام علی» داوود میرباقری برای شخصیت امیرالمؤمنین (ع) به دست آورد.البته باید گفته شود که سریال «تنهاترین سردار» و «امام علی(ع)» هردو در دهه 70 ساخته شدند و در یک سال هم پخش شدند اما سریال امام علی در ابعاد مختلف عمق تاثیرگذاری بیشتری در خاطره جمعی داشته اما تنهاترین سردار اینطور نبوده است.مهمترین علت را میتوان نبود طراحی دقیق شخصیتها باعث شد این اثر در ذهن نسلهای بعد کمرنگ شود. به بیان سادهتر، وقتی امروز مخاطب نام «مختار» یا «امام علی(ع)» را میشنود، فوراً به یاد تصویر فرامرز قریبیان در نقش مختار میافتد یا مالک اشتر در «امام علی(ع)»، اما درباره امام حسن (ع) چنین تصویر ذهنی پررنگی وجود ندارد.این خلأ نه فقط یک مسئله هنری، بلکه یک خلأ فرهنگی است. چرا که امام حسن (ع) شخصیتی است که در حساسترین برهه تاریخی جهان اسلام زندگی کرد و اگر تصویری روشن و ماندگار از او ساخته نشود، بخش مهمی از حافظه تاریخی مسلمانان بیدفاع خواهد ماند.
اهمیت روایت بازه زمانی امام حسن (ع)زندگی امام حسن (ع) نقطه عطفی در تاریخ اسلام است. او فرزند علی (ع) و فاطمه (س)، بزرگترین نوه پیامبر اسلام (ص) و نخستین امام پس از شهادت پدر بود. اما آنچه دوران او را از دیگر مقاطع تاریخی متمایز میسازد، تصمیم تاریخیاش برای صلح با معاویه است؛ صلحی که به ظاهر، دستاورد سیاسی را از امام گرفت اما در واقع، یک تصمیم استراتژیک برای حفظ اصل اسلام بود.این بازه زمانی، سرشار از کشمکشهای دراماتیک است: یارانی که عهد شکستند و به دشمن پیوستند، سپاهیانی که خسته و ناامید خیمه امام را غارت کردند، جاسوسانی که حتی در خانه امام نفوذ کردند، و در نهایت غربتی که امام حسن (ع) را به «مظلومترین سردار تاریخ» بدل ساخت. این بخش از تاریخ اسلام از یک سو واجد ظرفیتهای روایی عظیم برای سینماست و از سوی دیگر، یک نیاز جدی فرهنگی است؛ چرا که بسیاری از مسلمانان امام حسن (ع) را بیشتر با عنوان «کریم اهل بیت» و سخاوت بیپایانش میشناسند، اما از نقش سیاسی و تاریخی او در برابر معاویه کمتر آگاهی دارند.البته باید این را هم توجه داشت که دوره امامت ایشان در زمانی است که اسلام و حکومت اسلامی به 40 سالگی رسیده است و حالا یک دست بودن جامعه از بین رفته است.بازنمایی این دوره میتواند هم در سطح آگاهی تاریخی مؤثر باشد و هم در سطح الهام اجتماعی. در روزگاری که صلح امام حسن(ع) لقلقه زبان برخی ها شده است. روایت تصمیم امام حسن (ع) میتواند معنای دیگری از شجاعت را معرفی کند؛ شجاعتی که در دل مظلومیت تعریف میشود.
ضرورت یک اتفاق سینمایی؛ تجربهای شبیه مصطفی عقادبا مرور تاریخ سینمای جهان اسلام، یک نام بیش از همه به ذهن میرسد: مصطفی عقاد، کارگردان فقید سوریهای که فیلم «الرساله» (محمد رسولالله) را در دهه ۱۹۷۰ ساخت. اثری که با گذشت نزدیک به پنجاه سال، همچنان پرچمدار سینمای دینی در جهان اسلام است. عقاد توانست با بهرهگیری از امکانات بینالمللی و روایت هوشمندانه، داستان آغاز اسلام را به زبان سینما برای جهان بیان کند؛ فیلمی که هنوز هم بارها از تلویزیون کشورهای اسلامی پخش میشود و هیچ اثر مشابهی نتوانسته جایگزینش شود.سینمای ایران نیز میتواند برای بازنمایی زندگی امام حسن (ع) دست به چنین جسارت و ابتکاری بزند. در شرایطی که نسل امروز بیش از گذشته به تصویر نیاز دارد، تولید یک فیلم تاریخی ـ حماسی با استانداردهای جهانی میتواند هم تصویر امام حسن را در ذهن مخاطب تثبیت کند و هم الگویی تازه برای سینمای دینی رقم بزند. اگر «مختارنامه» توانست در سطح ملی و بین المللی یک خاطره جمعی خلق کند، یک فیلم سینمایی با مقیاس و کیفیت بینالمللی میتواند این اتفاق را در سطح امت اسلامی رقم بزند.چنین پروژهای میتواند درست مانند اثر مصطفی عقاد، برای دههها ماندگار باشد. این فیلم نه تنها تاریخ را روایت خواهد کرد، بلکه به مخاطب امروز نشان میدهد چگونه امام حسن (ع) در میانه بحرانهای سیاسی و اجتماعی، راهی متفاوت برگزید و با مظلومیت، اما با عزت، پرچم اسلام را حفظ کرد.
در یک جمله، امروز بیش از هر زمان دیگری جای خالی یک اتفاق بزرگ سینمایی درباره امام حسن (ع) احساس میشود. اگر سریال «تنهاترین سردار» تنها تلاشی محدود برای بازنمایی آن دوران بود، اکنون زمان آن رسیده که سینما به میدان بیاید و تصویری روشن، ماندگار و جهانی از دومین امام شیعیان خلق کند؛ تصویری که نسلهای بعد با شنیدن نام امام حسن مجتبی (ع)، در ذهن خود زنده کنند.#امام_حسن#سینما 16:15 - 31 مرداد 1404