نگاهی به قلعهگنج از دوران پهلوی تا جمهوری اسلامی
شهرستان قلعهگنج در جنوبیترین بخش استان کرمان واقع شده و با شهرستانهای منوجان، رودبار جنوب و استان هرمزگان هممرز است. نام قلعهگنج ریشه در تاریخ کهن منطقه دارد، همه قلعه گنج را به مردم مهمان نواز و با اصالت و با فرهنگش در این منطقه می شناسند. اقلیم گرم و خشک، کمبود منابع آبی، فاصله از مراکز شهری و نبود زیرساختها، در طول تاریخ از مهمترین عواملی بوده که بر توسعهی این منطقه تأثیر گذاشته است.
قلعهگنج در دوران پهلوی
در دورهی پهلوی، بهویژه پیش از اصلاحات ارضی دهه ۱۳۴۰، ساختار اجتماعی قلعهگنج بر پایهی نظام طایفهای و ایلیاتی استوار بود. قدرت محلی در دست خانها و بزرگان طایفه بود و بخش عمدهی مردم در شرایط اقتصادی دشوار زندگی میکردند. کشاورزی سنتی و دامداری معیشتی اصلیترین فعالیت اقتصادی مردم محسوب میشد. سیستم آبیاری سنتی، کمبود امکانات درمانی و آموزشی و نبود راههای ارتباطی مناسب باعث شده بود قلعهگنج از جریان رشد و نوسازی ملی جا بماند.در این دوران، دولت مرکزی توجه اندکی به جنوب کرمان داشت. جادههای خاکی و فقدان ادارات دولتی نشانگر انزوای تاریخی منطقه بود. همچنین برقرسانی و خدمات شهری تنها در حد محدودی از مراکز روستایی نزدیک به منوجان دیده میشد. این وضعیت، ساختار اقتصادی و اجتماعی قلعهگنج را تا زمان پیروزی انقلاب اسلامی تقریباً بدون تغییر نگه داشت.
تحولات قلعهگنج پس از انقلاب اسلامی
با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، سیاست تمرکززدایی و توجه به مناطق محروم در دستور کار دولتهای پس از انقلاب قرار گرفت. در دهههای ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰، روند برقرسانی، جادهسازی و توسعهی شبکههای آب آشامیدنی روستایی در قلعهگنج آغاز شد. تشکیل نهادهایی مانند جهاد سازندگی نقش مهمی در بازسازی مناطق دورافتاده داشت.در دههی ۱۳۹۰، با اجرای سیاستهای توسعهی پایدار و اقتصاد مقاومتی، قلعهگنج بهعنوان منطقه نمونه اقتصاد مقاومتی کشور از سوی بنیاد مستضعفان معرفی شد. این طرح شامل ایجاد تعاونیهای محلی، حمایت از اشتغال روستایی زنان، ترویج صنایع دستی بومی، احداث واحدهای کوچک دامپروری و آموزش مهارتهای فنی و کشاورزی نوین بود. این اقدام باعث حرکت آهسته اما پیوستهی منطقه بهسمت خودکفایی اقتصادی شد.نقش بنیاد مستضعفان و سیاستهای محلی توسعه
طرح «اقتصاد مقاومتی قلعهگنج» که از سال ۱۳۹۵ آغاز شد، به الگویی برای توسعهی بومی کشور بدل شده است. طی این طرح بیش از هزار شغل پایدار ایجاد و زیرساختهای آموزشی و خدماتی تقویت شد. راهاندازی صندوقهای خرد روستایی با محوریت زنان، نمونهای از تغییرات اجتماعی چشمگیر در این منطقه است که نقش زنان را در اقتصاد خانوار و جامعه تقویت کرده است.افزون بر این، بنیاد مستضعفان اقدام به ساخت مدارس، درمانگاهها و مسکنهای روستایی کرد. توسعهی جاده قلعهگنج–بندرعباس و برقرسانی به روستاهای دورافتاده نیز بخشی از برنامههای این نهاد بوده است. با وجود این، کارشناسان توسعهی محلی معتقدند که استمرار این پروژهها نیازمند هماهنگی میان دولت، بخش خصوصی و نهادهای مردمی است.
قلعهگنج امروز، دیگر آن منطقهی منزوی و محروم دهههای گذشته نیست. هرچند هنوز فاصلهی چشمگیری تا وضعیت مطلوب دارد، اما تغییر نگاه ملی به توسعهی مناطق محروم و حضور نهادهای مردمی، افق روشنی را پیشروی این شهرستان قرار داده است.سرمایهگذاری پایدار در حوزهی کشاورزی نوین، گردشگری بومی، انرژی خورشیدی و آموزش نسل جوان میتواند محور آیندهی توسعهی این منطقه را شکل دهد. قلعهگنج نمونهای عینی از این حقیقت است که توسعه، با وجود همهی دشواریها، وقتی با مشارکت مردم و تداوم حمایت نهادی همراه شود، میتواند محرومیت تاریخی را به فرصت مردمی تبدیل کند.
11:46 - 19 بهمن 1404
