فرار از جولانی، پیوستن به داعش؛ موج جداییها امنیت سوریه را به لرزه درآورد
در پی سرکوب داعش توسط تحریرالشام در حلب و حملات انتقامجویانه این گروه در المیادین، شماری از نیروهای امنیت عمومی دولت جولانی از جدایی خود خبر داده و به صفوف «#دولت_اسلامی» پیوستهاند. این تحولات، زنگ خطر جدیدی برای ثبات شکننده سوریه به صدا درآورده است. در چرخشی غیرمنتظره که معادلات امنیتی در سوریه را پیچیدهتر کرده، یکی از اعضای ارشد امنیت عمومی دولت تحت رهبری ابومحمد جولانی، جدایی خود از این گروه را اعلام کرد و به گروه تروریستی «دولت اسلامی» (#داعش) پیوست.این خبر که ابتدا از طریق منابع آگاه به رسانهها درز کرد، بهسرعت با موجی از اعلام جداییهای مشابه توسط دیگر اعضای این نهاد در شبکههای اجتماعی همراه شد. بسیاری از این افراد با انتشار پستهایی در پلتفرمهای اینستاگرام، فیسبوک و تلگرام، از تصمیم خود برای ترک تحریرالشام و پیوستن به داعش پرده برداشتند.این تحولات در پی عملیات گسترده تحریرالشام علیه مواضع داعش در شهر حلب و متعاقب آن، حملات تلافیجویانه داعش در منطقه المیادین در شرق سوریه رخ داده است.منابع محلی گزارش دادهاند که عملیات تحریرالشام در حلب، که با هدف تضعیف هستههای مخفی داعش در این شهر استراتژیک انجام شد، به کشته شدن چندین عضو این گروه و دستگیری دهها نفر دیگر منجر شد. اما این سرکوب، آتش خشم داعش را شعلهور کرد و این گروه در پاسخ، حملاتی را در المیادین ترتیب داد که به کشته شدن چندین غیرنظامی و تخریب زیرساختهای محلی انجامید. این درگیریهای خونین، به نظر میرسد زمینهساز نارضایتی در میان برخی اعضای امنیت عمومی تحریرالشام شده و به تصمیم آنها برای پیوستن به داعش دامن زده است.این موج جداییها را نمیتوان صرفاً بهعنوان یک واکنش احساسی به درگیریهای اخیر تحلیل کرد؛ بلکه باید آن را در بستر تحولات تاریخی و اختلافات ایدئولوژیک میان تحریرالشام و داعش بررسی نمود. ابومحمد جولانی، رهبر تحریرالشام، از زمان جدایی جبهه النصره از داعش در سال ۲۰۱۳، راهبردی متفاوت از این گروه در پیش گرفت.جولانی با قطع ارتباط با القاعده در سال ۲۰۱۶ و تغییر نام گروه خود به تحریرالشام، تلاش کرد چهرهای عملگرایانه و معتدلتر از خود به نمایش بگذارد. این در حالی بود که داعش با اعلام خلافت خودخوانده در سال ۲۰۱۴، رویکردی بهمراتب افراطیتر و جهانیتر را دنبال کرد.«اختلافات میان این دو گروه، تنها به مسائل ایدئولوژیک محدود نمیشود. رقابت بر سر کنترل منابع مالی، قلمرو و نفوذ در مناطق تحت کنترل، بهویژه در ادلب و حلب، همواره یکی از عوامل اصلی تنش بوده است.»تحریرالشام با ایجاد «دولت نجات سوریه» و ارائه خدمات عمومی مانند آموزش و بهداشت، تلاش کرده خود را بهعنوان یک نهاد حکومتی مشروع جلوه دهد. اما این اقدامات با انتقادات گستردهای از سوی گروههای حقوق بشری مواجه شده که تحریرالشام را به کشتار وسیع علویان، سرکوب اعتراضات و نقض حقوق بشر متهم میکنند.
جدایی اعضای امنیت عمومی تحریرالشام و پیوستن به داعش میتواند نتیجه چندین عامل باشد:نارضایتی داخلی: گزارشها حاکی از آن است که برخی اعضای تحریرالشام از سیاستهای جولانی، بهویژه تمرکز او بر مسائل محلی و دوری از جهاد جهانی، ناراضی هستند. این افراد، که عمدتاً از بدنه تندروی گروه هستند، داعش را به دلیل ادامه مبارزه با «کفار» و پایبندی به ایدئولوژی خلافت، گزینهای جذابتر میبینند.فشارهای نظامی: سرکوب اخیر داعش در حلب، که به تضعیف ساختار این گروه در شمال سوریه منجر شد، احتمالاً برخی از اعضای تحریرالشام را به این نتیجه رسانده که داعش، بهرغم شکستهای اخیر، همچنان قدرتی مقاوم و الهامبخش است.جنگ روانی داعش: حملات انتقامجویانه داعش در المیادین نشاندهنده توانایی این گروه در انجام عملیاتهای غافلگیرکننده است. انتشار تصاویر و ویدئوهای این حملات در شبکههای اجتماعی، بهویژه تلگرام، که پایگاه اصلی تبلیغات داعش است، میتواند بهعنوان ابزاری برای جذب نیروهای ناراضی عمل کرده باشد.این تحولات، پیامدهای گستردهای برای امنیت سوریه و منطقه دارد:تشدید درگیریها: پیوستن نیروهای آموزشدیده تحریرالشام به داعش میتواند توانایی عملیاتی این گروه را تقویت کند و به افزایش حملات تروریستی در مناطق تحت کنترل تحریرالشام یا حتی فراتر از آن منجر شود.بیثباتی در شمال سوریه: ادلب و حلب، که تحت کنترل تحریرالشام هستند، ممکن است به میدان نبرد جدیدی میان این دو گروه تبدیل شوند، امری که زندگی غیرنظامیان را بیش از پیش تهدید میکند.چالشهای بینالمللی: حضور داعش، حتی بهصورت هستههای کوچک، همچنان نگرانیهای جدی برای منطقه و جامعه جهانی ایجاد میکند.
ایالات متحده و شخص ترامپ، رهبر تحریرالشام ابومحمد جولانی را ستود در سفر منطقهای خود به غرب آسیا به جولانی وعدههای از جنس حمایت اقتصادی داد.شبکههای اجتماعی نقشی کلیدی در اعلام جداییها و تبلیغ ایدئولوژی داعش ایفا کردهاند. پلتفرمهایی مانند اینستاگرام و فیسبوک، که به دلیل دسترسی گسترده در سوریه محبوب هستند، به ابزاری برای انتشار بیانیههای جدایی و جذب نیرو تبدیل شدهاند.داعش از زمان تأسیس خود در سال ۲۰۱۴، از رسانههای اجتماعی برای جنگ روانی و جذب نیرو استفاده کرده است. گزارشها نشان میدهد که این گروه در سالهای ۲۰۱۵-۲۰۱۶، روزانه تا ۲۰۰ محتوای چندرسانهای در پلتفرمهای مختلف منتشر میکرد.این موج جداییها میتواند نشانهای از ضعف داخلی تحریرالشام باشد. جولانی، که تلاش کرده خود را بهعنوان یک رهبر عملگرا، سکولار و میانهرو معرفی کند، اکنون با چالش حفظ وحدت گروه خود روبهروست. اگر این روند ادامه یابد، تحریرالشام ممکن است با کاهش نفوذ خود در برابر رقبایی مانند داعش یا حتی نیروهای کرد (قسد) مواجه شود.از سوی دیگر، داعش، که پس از شکست خلافت خود در سال ۲۰۱۹ بهصورت گروهی زیرزمینی عمل میکند، میتواند از این فرصت برای بازسازی خود استفاده کند. این درگیریها آنجایی تاملبرانگیز میشود که ارتش رژیم صهیونسیتی، جنوب سوریه را بطور کامل به اشغال خود در آورده.یکی از اعضای جدا شده، که هویتش به دلایل امنیتی فاش نشده، در پستی اینستاگرامی نوشته است: «ما برای جهاد جهانی جنگیدیم، اما جولانی ما را به کارگزاران محلی تبدیل کرد.» این جمله، بهخوبی عمق شکاف ایدئولوژیک در تحریرالشام را نشان میدهد.
در حلب، جایی که بوی باروت و ویرانی هنوز در هوا پراکنده است، نیروهای تحریرالشام با تجهیزات سنگین در خیابانها گشت میزنند، اما در سایهها، هستههای داعش در حال سازماندهی مجدد هستند.جاشوا لندیس، کارشناس مسائل سوریه، میگوید: «جولانی در تلاش است خود را بهعنوان یک سیاستمدار معرفی کند، اما این جداییها نشان میدهد که او هنوز با روح تکفیری گروهش درگیر است.»تحریرالشام در سال ۲۰۱۷ با ادغام چندین گروه مسلح در ادلب تأسیس شد و کنترل این استان را در دست دارد.داعش در سال ۲۰۱۴ خلافت خودخوانده را اعلام کرد و تا سال ۲۰۱۹ بخش عمده قلمرو خود را از دست داد.ایالات متحده برای دستگیری جولانی ۱۰ میلیون دلار جایزه تعیین کرده بود که در حاشیهی سفر منطقهای ترامپ، علیرغم کشتار وحشیانه علویان توسط شورشیان مسلح گروه تکفیری تحریرالشام، این رویه و رویکرد به محاق رفت تا دنیا بار دیگر به نظاره بنشیند که نقض حقوق بشر برای آمریکا، اهرمی است برای فشار آوردن برمخالفین واشنگتن.موج جدایی اعضای امنیت عمومی تحریرالشام و پیوستن به داعش، نهتنها نشانهای از شکنندگی اتحاد در میان گروههای جهادی است، بلکه زنگ خطری برای ثبات شکننده سوریه به شمار میرود. جولانی، که به توصیه آنکارا و غرب در تلاش است خود را از گذشته تکفیری خود جدا کند، اکنون با آزمونی بزرگ روبهروست: حفظ کنترل بر گروهی که ریشههایش همچنان در ایدئولوژی افراطی نهفته است. #سیاست #داعش #جولانی #تحریرالشام #سوریه #شورشیان_تکفیری #آنکارا #حلب #ادلب 23:46 - 29 اردیبهشت 1404