سنگ عصاری هنوز در این شهر میچرخد
عصارخانه «بیطرف» شهرضا به همان سبک و سیاق قبل دستنخورده باقیمانده و قدمت آن بیش از ۱۸۰ سال است. این عصارخانه در طول سال به مدت یک ماه یعنی در آذرماه فعالیت دارد.
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، شاید عصاری از انگشتشمار پیشههایی است که نباید از دگرگون شدن شیوه انجام آن افسوس خورد. ستمی که از کار عصاری به چهارپایانی میرفت که روزها را با چشمانی بسته در فضایی نیمه تاریک، دایرهوار دورِ سنگ عصاری میچرخیدند، بیش از آن آزاردهنده بود که بتوان تصور کرد.عصاری از یک سو کوشش انسان بود برای برخورداری بیشتر از دادههای طبیعت؛ و از سوی دیگر رنج پیوسته حیواناتی که به سختی و جان کندنی پیوسته باید سنگ سنگین عصاری را میچرخاندند. با این همه، عصاری از پیشههای بسیار کهنی است که در ایران رواج بسیار داشت و اکنون به شیوههایی دیگر انجام میشود.در گذشته از عصاری روغنی به دست میآمد که از آن به جای شمع بهره میبُردندعصاری همان روغنکِشی است. فرایندی است که در آن چربی دانههایی مانند کنجد، کرچک، مازو و نمونههای دیگر گرفته میشد. روغنگیری از این دانهها برای استفاده خوراکی، سوخت و دارو بود. حتی در گذشته از عصاری روغنی به دست میآمد که از آن به جای شمع بهره میبُردند. شمع گرانبها بود و همه مردم توان استفاده از آن را نداشتند. از اینرو با روش عصاری روغن دانههایی مانند کرچک و برزک گرفته میشد و آن روغن را در چراغها میریختند تا خانه و کاشانه خود را روشن کنند.در عصاری از دو سنگ استفاده می شد که یکی از آنها ثابت بود. استوانهای چوبین را در زمین میگذاشتند که بالای استوانه به شکل قیف بود. به پایین تیر رشتهای چرمین میبستند و آن را به گردن حیوانی میانداختند که دور دو استوانه سنگی میچرخید و استوانه بالایی را به چرخش وامیداشت. از این راه، دانههایی که در میان دو سنگ بود چنان به هم فشرده میشد که روغن آن به دست میآمد.
اصفهان، پایتخت صفویان، مرکز عصارخانهها و تولید روغن کشور بود بدین گونه همه کار را چهارپا، که اسب، الاغ، شتر یا حتی گاو بود، انجام میداد. در حالی که چشمان او را بسته بودند تا از این گردش مدام دور سنگ عصاری، دچار سرگیجه نشود. از آغاز پیشه عصاری آگاهی چندانی در دست نیست. به درستی دانسته نیست که در ایران از چه دورهای کارگاههای عصاری پدید آمد. اما نشانههای تاریخی بسیاری از دوره صفویه در دست است که گواه رونق این صنعت در ایران است. کارگاههای عصاری و بازارهای روغن در آن زمان به فراوانی وجود داشتند و اصفهان، پایتخت صفویان، مرکز عصارخانهها و تولید روغن کشور بود. در ایران چند سازه، با نام عصارخانه ثبت ملی شدهاند. باید این نکته را یادآور شد که ایرانیان در ساخت کارگاههای عصاری هنرمندی بسیاری به کار بردهاند و این سازهها از دید معماری ارزش بسیار دارند. کارگاههای عصاری نمونهای از هوشمندی پیشینیان به شمار میرود خوشبختانه پیشه عصاری اکنون به روش گذشتگان انجام نمیشود و برق جانشین نیروی جانوران شده است. از اینرو، دگرگونی شیوه روغنگیری دستِ کم این سود را دارد که انسانها دست از بهرهکشی از جانوران برداشتهاند. اما کارگاههای عصاری نمونهای از هوشمندی پیشینیان به شمار میرود و از این دید باید ارزش آنها را شناخت. عصارخانه بیطرف شهرضا
۲ MB
استخراج روغن به سبک قاجاری در «عصارخانه بیطرف» شهرضا«عصارخانه بیطرف» شهرضا با مساحت تقریبی ۷۰۰ مترمربع و زیربنای ۵۰۰ متر مربع، یکی از آثار مهم تاریخی و گردشگری شهر شهرضا است که در خیابان حکیم اسداله قرار دارد. این عصارخانه مربوط به دوره قاجار است. سقف ساختمان به صورت طاق چشمه است و ارتفاع طاق تا کف ساختمان حدود ۱۲ متر ارتفاع دارد. این اثر در تاریخ ۲۷ آبان ۱۳۸۶ با شماره ثبت ۲۰۲۸۶ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این عصارخانه به همان سبک و سیاق قبل دستنخورده باقیمانده است و قدمت آن بیش از ۱۸۰ سال است. این عصارخانه در طول سال به مدت یک ماه یعنی در آذرماه فعالیت دارد.#عصارخانه #روغنگیری #قاجار #صفویه #عصارخانهبیطرف
10:15 - 22 خرداد 1404
