مغزی که با هشدار رهبر شهید در ایران نفس کشید
۸ سال از هشدار تاریخی رهبر شهید انقلاب درباره سلطهگری قدرتها با علوم شناختی میگذرد؛ امروز ایران با مغزی که با نورونهای زنده نفس میکشد، در جمع پنج کشور برتر جهان در فناوری «هوش ارگانوئیدی» جای گرفته است.
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| علوم شناختی بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین حوزههای علمی قرن حاضر، از سالها پیش مورد توجه راهبردی رهبر شهید قرار گرفته بود. ایشان در بهمنماه ۱۳۹۷ در دیدار با مسئولان و محققان ستاد توسعه علوم شناختی، با بیان اینکه دانش و فناوریهای شناختی در همه ابعاد زندگی انسان کاربرد دارد، نسبت به سوءاستفاده قدرتهای سلطهگر از این علوم هشدار دادند.این نگاه راهبردی، مسیر توسعه علوم شناختی را در ایران از تحقیقات پایه تا تولید محصولات تجاری هموار کرد. بر اساس گزارش پایگاه استنادی جهان اسلام (ISC)، ایران در حوزه علوم شناختی در جمع کشورهای اسلامی صدرنشین است و با ۳۲ مدرک علمی، رتبه اول را در میان کشورهای اسلامی دارد.«قدرتهای سلطهگر همانگونه که روزی با زور سلاح به دنبال تسلط بر کشورها بودند، امروز میتوانند از علوم و فناوریهای شناختی نیز بهعنوان ابزاری برای اعمال نفوذ و سلطه بر ملتها استفاده کنند.» (مقام معظم رهبری - دیدار با مسئولان و محققان ستاد توسعه علوم شناختی، بهمن ۱۳۹۷)جایگاه علمی ایران در علوم شناختی، فراتر از دستاورد مغز مصنوعی است. بر اساس دادههای پایگاه Web of Science در بازه پنجساله ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، ایران با ۳۲ مدرک علمی، رتبه اول را در میان کشورهای اسلامی در حوزه علوم شناختی به خود اختصاص داده است و ترکیه با ۲۳ مدرک و عربستان سعودی با ۲۲ مدرک در رتبههای بعدی قرار دارند.
از صدرنشینی ایران در جهان اسلام تا جایگاه ۱۷ جهانیعطااله پورعباسی، دبیر ستاد توسعه علوم شناختی، در اظهارات خود در خرداد ۱۴۰۵، با اشاره به تأکیدات رهبر شهید بر اهمیت این حوزه، آن را یکی از ارکان مهم رفاه اجتماعی، امنیت ملی و اقتدار علمی برشمرد و از جایگاه علمی ایران در این حوزه سخن گفت.در سطح جهانی نیز ایران در حوزه علوم اعصاب (Neuroscience) رتبه ۱۸ جهان را در اختیار دارد؛ در حوزه علوم اعصاب شناختی (Cognitive Neuroscience)، ایران رتبه ۱۵ جهان را کسب کرده که بالاترین رتبه جهانی کشور در شاخههای مختلف علوم شناختی است. دانشگاه تهران نیز در رتبهبندی بینالمللی Edu Rank در سال ۲۰۲۴، در حوزه علوم شناختی در صدر دانشگاههای برتر جهان اسلام قرار گرفته و از دانشگاههایی مانند دانشگاه ملک سعود عربستان پیشی گرفته است. این آمار نشان میدهد که علوم شناختی در ایران، از یک سو در سطح منطقه پیشتاز است و از سوی دیگر در عرصه جهانی، جایگاهی رو به رشد دارد.ایران و «هوش ارگانوئیدی» در فناوری با عنوان «هوش ارگانوئیدی» (Organoid Intelligence) یا «پردازش زیستی» از سلولهای عصبی زنده انسانی برای تشکیل شبکههای عصبی یادگیرنده استفاده میکند که قابلیت سیناپسسازی و یادگیری مشابه مغز انسان را دارند.بر اساس اعلام عطاءالله پورعباسی، دبیر ستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی، ایران به دانش فنی کشت سلولهای عصبی خارج از بدن دست یافته و یک شرکت دانشبنیان موفق به تولید نمونه آزمایشگاهی این فناوری شده است. این فناوری دو تحول بنیادین ایجاد میکند: نخست اینکه سرعت پردازش به شدت افزایش مییابد و دوم اینکه مصرف انرژی تا یک میلیون بار نسبت به تراشههای سیلیکونی معمولی کاهش پیدا میکند.
هشداری که مسیر علوم شناختی ایران را متحول کردنکته مهمتر آنکه رهبر شهید سالها پیش، پیش از آنکه علوم شناختی به یک گفتمان جهانی تبدیل شود، نسبت به ابعاد راهبردی و تهدیدآمیز این دانش هشدار دادند. ایشان در دیدار با محققان ستاد توسعه علوم شناختی در بهمن ۱۳۹۷، با اشاره به کاربردهای گسترده علوم شناختی در همه عرصههای زندگی، نسبت به سوءاستفاده قدرتهای سلطهگر از این علوم به عنوان ابزاری نوین برای اعمال نفوذ بر ملتها هشدار دادند و تأکید کردند که هر ملتی که در این دانشهای جدید عقب بماند، سرنوشتی جز عقبماندگی، ذلت و استعمار نخواهد داشت.ایشان همچنین نسبت به خطر ایجاد ساختارهایی مشابه آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای هوش مصنوعی و علوم شناختی هشدار دادند که کشورهای پیشرو با استفاده از آنها، کشورهای عقبمانده را از دسترسی به لایههای عمیق این فناوریها محروم خواهند کرد.این هشدار راهبردی، امروز که ایران با مغزی که با نورونهای زنده نفس میکشد در جمع پنج کشور برتر جهان جای گرفته، به یک حقیقت ملموس تبدیل شده است.
قلههای جدید در سایه نگاه رهبر شهیدحوزه علوم شناختی و فناوری مغز مصنوعی در ایران امروز در نقطهای ایستاده که هم افتخارآمیز است و هم نیازمند توجه مضاعف. از یک سو، تولید نمونه آزمایشگاهی «مغز مصنوعی» با نورونهای زنده و قرار گرفتن در جمع پنج کشور برتر جهان، نشان از عزم جدی کشور برای فتح قلههای این فناوری دارد. نگاه راهبردی و هشدارهای بهموقع رهبر شهید، مسیر این پیشرفت را هموار کرد. از سوی دیگر، فاصله تا تجاریسازی و ورود به بازار، و همچنین نیاز به سرمایهگذاری بیشتر در زیرساختهای پژوهشی و توسعه همکاریهای بینالمللی، از چالشهای پیش روی این حوزه است. همچنین تأکید بر لزوم انتشار یافتهها در مجلات علمی معتبر و ارائه جزئیات فنی برای اثبات کامل این دستاورد، از نکاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. رهبر شهید خود در این باره هشدار دادهاند که «اگر ما امروز در زمینه علوم شناختی و فناوریهای شناختی تلاش نکنیم، کار نکنیم، حرکت جدی نکنیم، پنجاه سال دیگر خواهیم شد صدم؛ یعنی دنیا از ما جلو میافتد و میرود».
ایران در جمع ۵ کشور برترعلوم شناختی و فناوری مغز مصنوعی، افق تازهای از قدرت علمی و فناورانه است که رهبر شهید با نگاه آیندهنگرانه و هشدارهای بهموقع خود، مسیر آن را ترسیم کردند.برای تحقق این چشمانداز و تبدیل ایران به یکی از قدرتهای برتر این حوزه، سرمایهگذاری کلان در پژوهش و توسعه، تربیت نیروی انسانی متخصص، تسریع در فرآیند تجاریسازی، توسعه همکاریهای بینالمللی، و بومیسازی کامل زنجیره تأمین، از راهکارهای اساسی این مسیر هستند. ادامه این مسیر با همان ارادهای که رهبر شهید داشتند، ایران را در جمع کشورهای پیشرو و صاحبفناوری این حوزه تثبیت خواهد کرد.او بود که به ما آموخت «میتوانیم»؛ او بود که از دل تحریمها، عزت را بیرون کشید و به ما آموخت که «ما میتوانیم» یک شعار نیست، یک راه است.
08:08 - 14 تیر 1405
0 بازدید
