باب المندب بازی را تغییر میدهد
مهدی نیک بین | کارشناس ارشد مسائل بینالمللبابالمندب یکی از مهمترین گذرگاههای دریایی جهان است که دریای سرخ را به خلیج عدن و در ادامه به اقیانوس هند متصل میکند. این آبراه، حلقه اتصال مسیر دریایی آسیا و اروپا از طریق کانال سوئز است و هرگونه اختلال در آن، آثار خود را در کوتاهترین زمان بر بازار انرژی، تجارت جهانی، زنجیره تأمین و هزینه حملونقل نشان میدهد.
برآوردهای معتبر نشان میدهد که پیش از تشدید تنشهای دریای سرخ، روزانه حدود ۵ تا ۶ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی، معادل نزدیک به ۹ درصد نفت حملشده با نفتکشها، از این مسیر عبور میکرد. همچنین سالانه حدود ۲۱ هزار کشتی از این گذرگاه عبور میکنند و بخش قابل توجهی از تجارت دریایی میان آسیا و اروپا به امنیت این مسیر وابسته است. از همین رو، بابالمندب تنها یک تنگه دریایی نیست؛ شاخصی برای سنجش ثبات اقتصاد جهانی و توازن قدرت در غرب آسیا به شمار میرود.
در شرایط کنونی، اهمیت راهبردی این تنگه بیش از پیش آشکار شده است. اجرای محاصره دریایی علیه عربستان از سوی نیروهای یمن و بازگشت نفتکشهای مرتبط با صادرات نفت عربستان، نشان داد که بازیگران مقاومت از ظرفیت اثرگذاری بر امنیت این مسیر حیاتی و محاسبات اقتصادی و تجاری مرتبط با آن برخوردارند. بر اساس دادههای بلومبرگ، صادرات نفت از بندر ینبع عربستان به بیش از ۴.۱۹ میلیون بشکه در روز رسیده بود؛ مسیری که ریاض برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز بر آن تکیه کرده بود. اکنون همین مسیر نیز در معرض فشار قرار گرفته است. شرکت تحلیل دریایی «کپلر» برآورد کرده است که در صورت اختلال گسترده در بابالمندب، زمان انتقال نفت از ینبع به شرق آسیا از حدود ۲۴ روز به بیش از ۵۰ روز افزایش مییابد و هزینه حمل دریایی تا چند برابر رشد خواهد کرد. رویترز نیز برآورد کرده است که انسداد کامل این مسیر میتواند عرضه جهانی نفت را تا حدود ۷ درصد کاهش دهد.
این ارقام نشان میدهد که اثرگذاری بر بابالمندب فرا تر از یک اقدام نظامی، ابزاری برای تغییر محاسبات اقتصادی و سیاسی طرف مقابل است. پیامدهای این تحولات تنها به حوزه اقتصاد محدود نمانده و ارزیابیها درباره کارآمدی ترتیبات امنیتی منطقه را نیز تحت تأثیر قرار داده است. در همین راستا، کارآمدی چتر امنیتی آمریکا بیش از گذشته محل تردید قرار گرفته است. در این زمینه، علی الحیل، استاد دانشگاه قطر، معتقد است کشورهای عربی بیش از آنکه تحت حفاظت پایگاههای آمریکا باشند، خود از این پایگاهها محافظت میکنند. این ارزیابی نشان میدهد که صرف استقرار نیرو و تجهیزات خارجی، بهتنهایی تضمینکننده امنیت خطوط حیاتی انرژی نیست.
در نتیجه اگر بابالمندب و تنگه هرمز همزمان با اختلال یا انسداد مواجه شوند، اقتصاد جهانی بار دیگر با کاهش عرضه انرژی، افزایش هزینههای حملونقل و بیمه، اختلال در زنجیره تأمین و رشد تورم روبهرو خواهد شد؛ اما این بار به شکل گسترده و غیر قابل کنترل تر از گذشته. در واقع، همزمانی اختلال در بابالمندب و تنگه هرمز، ظرفیت اثرگذاری بر بازارهای انرژی و تجارت جهانی را بهصورت تصاعدی افزایش میدهد و دامنه پیامدهای اقتصادی آن را بهمراتب فراتر از اختلال در هر یک از این دو آبراه بهتنهایی گسترش میدهد.
09:25 - 31 تیر 1405
