مسیر ایران برای رسیدن به جمع ۱۰ قدرت هوش مصنوعی جهان
محمدسعید سرافراز، دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی، با تشریح وضعیت ایران در رقابت جهانی این فناوری، مسیر دستیابی کشور به جایگاه ۱۰ قدرت برتر هوش مصنوعی جهان را تشریح کرد.
به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری فارس، محمدسعید سرافراز، دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی، در برنامه «صف اول» با گرامیداشت یاد و خاطره رهبر شهید انقلاب اسلامی، ایشان را از معماران اصلی پیشرفت و توسعه فناوری در کشور دانست و اظهار کرد: ایشان در سالهای رهبری خود اهتمام ویژهای به حوزه فناوری داشتند و علاوه بر جهتدهی به این حوزه، با ایجاد یک نظام ذهنی و راهبردی، جامعه را بهصورت گامبهگام در مسیر رشد علمی و فناوری هدایت کردند.رهبر شهید مسیر رشد فناوری کشور را گامبهگام طراحی کردندوی افزود: این مسیر از رشد مقالات علمی آغاز شد و به توسعه شرکتهای دانشبنیان و سپس ورود به لایههای عمیقتر فناوری رسید. در این مسیر با توجه به محدودیتهای کشور، اولویتبندی نیز مورد توجه قرار گرفت؛ چراکه طبیعتاً امکان قرار گرفتن در سطح برتر همه حوزههای فناورانه برای کشور وجود نداشت و به همین دلیل، با نگاه راهبردی و دوراندیشانه، حوزههای مشخصی در اولویت قرار گرفتند.دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی ادامه داد: فناوری سلولهای بنیادی، نانو و در سالهای اخیر هوش مصنوعی، از جمله حوزههایی بودند که مورد تأکید ویژه رهبر شهید قرار داشتند.سرافراز با اشاره به تأکید رهبر شهید بر جایگاه ایران در حوزه هوش مصنوعی گفت: شاید نکته جالب این باشد که ایشان در آبانماه سال ۱۴۰۰ هدفگذاری کردند که ایران باید در میان ۱۰ کشور برتر جهان در حوزه هوش مصنوعی قرار بگیرد.
وی تصریح کرد: آن زمان هنوز بسیاری از ابزارها و دستیارهای هوش مصنوعی که امروز در دسترس عموم مردم قرار دارد، وارد عرصه نشده بود و حتی نسخههای اولیه بسیاری از این ابزارها نیز وجود نداشت؛ با این حال، ایشان با دوراندیشی برای کشور نقطه هدف مشخص کردند. این هدفگذاری نیز دقیق بود؛ چراکه نفرمودند ایران باید جزو سه کشور برتر جهان باشد، زیرا فاصله کشور با سه کشور نخست زیاد بود، بلکه حضور در میان ۱۰ کشور برتر را بهعنوان نقطهای دستیافتنی تعیین کردند.شروع فعالیت هوش مصنوعی از دانشگاههادبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی با اشاره به نقش نخبگان دانشگاهی در آغاز مسیر توسعه هوش مصنوعی در کشور اظهار کرد: در این حوزه نیز مانند بسیاری از فناوریهای دیگر، نخستین گام توسط نخبگان دانشگاهی برداشته شد. دانشگاههای کشور بهموقع وارد این حوزه شدند، دروس مرتبط با هوش مصنوعی ارائه شد، مقالات علمی و پژوهشهای کاربردی شکل گرفت و در نتیجه کشور از یک نقطه اولیه مناسب برای حرکت در این حوزه برخوردار بود.وی افزود: به لطف فضای علمی موجود در کشور و همچنین برخورداری از یک مدل نسبتاً چابک در توسعه فناوری، این نقطه شروع مناسبی شکل گرفت و در ادامه، متناسب با بلوغ جامعه، جهتدهیهای جدیدی نیز صورت گرفت.سرافراز گفت: در ادامه این مسیر تأکید شد که در حوزه هوش مصنوعی نباید صرفاً بهعنوان بهرهبردار فناوری عمل کنیم، بلکه باید به سمت توسعهدهنده شدن حرکت کنیم.
در بهرهبرداری از هوش مصنوعی جلو هستیم اما در توسعهدهندگی عقب ماندهایموی با تشریح وضعیت فعلی کشور در حوزه هوش مصنوعی اظهار کرد: امروز با وجود آنکه کشور از نقطه شروع مناسبی برخوردار بوده و در بخش دانشگاهی، مقالات، پژوهشها و تربیت دانشجو ظرفیتهای خوبی ایجاد شده است، در عمل بخش قابل توجهی از فعالیتها به سمت بهرهبرداری از هوش مصنوعی رفته است.دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی افزود: مردم، شرکتهای خصوصی و شرکتهای دانشبنیان هرکدام متناسب با نیاز خود از این فناوری استفاده میکنند و حتی در بسیاری از موارد مداخله مستقیم ارکان دولت و حاکمیت نیز برای بهرهبرداری از این فناوری ضرورت نداشته است.سرافراز ادامه داد: با وجود پیشرفتهایی که در کشور حاصل شده، سرعت رشد ما متناسب با سرعتی که سایر کشورها در این حوزه حرکت میکنند، نیست.وی در توضیح این مسئله گفت: هوش مصنوعی در میان فناوریهای ساخته بشر، یکی از سریعترین فناوریها از نظر رسیدن به تعداد بالای کاربران است. اگر سرعت فراگیری آن را با تلفن همراه، اینترنت، لامپ، موتورهای الکتریکی و خودرو مقایسه کنیم، میبینیم که هیچکدام از این فناوریها با چنین سرعتی به فراگیری نرسیدهاند.نگاه راهبردی؛ حلقه مفقوده توسعه هوش مصنوعی در کشوردبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی با اشاره به مهمترین مانع موجود در مسیر توسعه این فناوری اظهار کرد: به نظر میرسد یکی از دلایل اصلی اینکه نتوانستهایم با سرعت کشورهای دیگر در حوزه هوش مصنوعی حرکت کنیم، نبود نگاه راهبردی کافی به این حوزه است.
وی افزود: در لایه بهرهبرداری، امور تا حد زیادی در حال پیش رفتن است؛ شرکتهای خصوصی، شرکتهای دانشبنیان و مردم میتوانند از هوش مصنوعی استفاده کنند و کارهای خود را پیش ببرند، اما در لایه مدیران و تصمیمگیران کشور، هوش مصنوعی هنوز آنگونه که باید بهعنوان یک فناوری راهبردی که در حال ایجاد یک بُعد جدید در جهان است، دیده نشده است.سرافراز خاطرنشان کرد: هوش مصنوعی صرفاً یک فناوری در کنار فناوریهای دیگر نیست، بلکه میتوان آن را در چارچوب یک انقلاب صنعتی جدید دید و همین نگاه باید در سطوح تصمیمگیری کشور مورد توجه قرار گیرد.
هوش مصنوعی نسل جدید انقلاب صنعتی استسرافراز در ادامه با تشریح ماهیت تحولآفرین هوش مصنوعی اظهار کرد: در مقطعی از تاریخ، بشر تصمیم گرفت قابلیتهای فیزیکی موجودات زنده را روی ماشینها پیاده کند و نتیجه آن، انقلاب صنعتی و شکلگیری ماشین بخار و کارخانهها بود؛ پس از آن، حملونقل و تولید نیز بهتدریج از وابستگی به توان فیزیکی انسان و حیوانات فاصله گرفت و جهان بهطور اساسی تغییر کرد.وی افزود: از حدود دهه ۱۹۵۰ میلادی، بشر تلاش کرد قابلیتهای ذهنی موجود زنده، بهویژه انسان، را روی ماشینها پیاده کند؛ ماشینهایی که بتوانند مانند انسان فکر کنند، بیندیشند، تحقیق کنند و جستوجو انجام دهند. وقتی این اتفاق محقق شود، همانند انقلاب صنعتی، جهان نیز دچار تغییرات اساسی خواهد شد.دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی ادامه داد: همانطور که پس از انقلاب صنعتی، شیوه سفر، مدل تولید در کارخانهها، کشاورزی و بسیاری از ابعاد زندگی انسان نسبت به دوران قبل کاملاً متفاوت شد، در عصر هوش مصنوعی نیز چنین تحولاتی رخ خواهد داد.هوش مصنوعی باید بهعنوان یک انقلاب صنعتی دیده شودوی تصریح کرد: چالش اصلی از اینجا آغاز میشود که اگر بپذیریم هوش مصنوعی از جنس فناوریهایی است که در قالب انقلابهای صنعتی قبلی شکل گرفتهاند، باید نگاه متفاوتی به آن داشته باشیم.
سرافراز گفت: متناظر با انقلابهای صنعتی گذشته، در کشور نهادها و دستگاههایی برای راهبری حوزههای مختلف شکل گرفتهاند؛ برای مثال، وزارت صنعت، معدن و تجارت متولی بخش صنعت است، وزارت نیرو حوزه برق و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز متولی حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و اینترنت است. بنابراین اگر هوش مصنوعی نسل بعدی انقلاب صنعتی باشد، باید متناسب با این جایگاه، مسئله ساختاری آن نیز مورد توجه قرار گیرد.وی افزود: در سطح جهانی نیز هوش مصنوعی بهعنوان نسل بعدی انقلاب صنعتی مورد توجه قرار گرفته و در نشستهای بینالمللی از جمله نشستهای مرتبط با سازمان ملل، رؤسای جمهور بر این موضوع تأکید داشتهاند. حتی با توجه به اینکه هوش مصنوعی قابلیتهای فناوریهای پیشین را نیز تقویت میکند، میتواند از نظر سرعت و میزان اثرگذاری، تحولی بزرگتر از انقلابهای صنعتی گذشته ایجاد کند.نمیخواهیم صرفاً بهرهبردار هوش مصنوعی باشیمدبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی با تأکید بر ضرورت توجه به جایگاه راهبردی این فناوری اظهار کرد: به همین دلیل، ما نیز باید متناسب با این تحول به مسئله ساختاری هوش مصنوعی بپردازیم و از خود بپرسیم که آیا میخواهیم صرفاً بهرهبردار این فناوری باشیم یا توسعهدهنده آن.وی ادامه داد: اگر تنها بهرهبردار هوش مصنوعی باشیم، وابستگی ما به دیگران بیشتر خواهد شد؛ بنابراین باید به سمت توسعهدهنده شدن حرکت کنیم. در کنار درک عمق راهبردی هوش مصنوعی، نکته مهم دیگر این است که نباید این فناوری را صرفاً در کنار فناوریهایی مانند نانو و سلولهای بنیادی قرار دهیم و به اهمیت آن در حد یک فناوری مهم دیگر نگاه کنیم.
سرافراز خاطرنشان کرد: نکته کلیدی این است که باید بدانیم قرار نیست فقط بهرهبردار هوش مصنوعی باشیم. کشورهایی که صرفاً مصرفکننده فناوریهای ناشی از انقلابهای صنعتی میشوند، بهمرور وابستگی بیشتری پیدا میکنند و در همین چارچوب است که مفهوم «شمال و جنوب فناوری» شکل میگیرد؛ کشورهایی که در جنوب فناوری قرار دارند، فناوری را از کشورهای شمال فناوری وارد میکنند و در نتیجه وابستگی آنها افزایش مییابد.وی افزود: همین دو نکته، یعنی درک عمق راهبردی هوش مصنوعی و ضرورت حرکت از بهرهبرداری به سمت توسعهدهندگی، از مسائل کلیدی این حوزه است و عدم درک کافی آن در بخشی از مسئولان باعث شده است نتوانیم آنگونه که باید و متناسب با ظرفیت کشور، در لایه توسعه هوش مصنوعی پیش برویم.سرافراز تأکید کرد: بهرهبرداری از هوش مصنوعی قطعاً در کشور اتفاق خواهد افتاد و این بهرهبرداری نیز امری صحیح و ضروری است، اما اگر این بهرهبرداری در چارچوب فعلی و بدون توجه به توسعه فناوری انجام شود، میتواند وابستگی کشور را بیش از گذشته افزایش دهد.
باید در زنجیره جهانی هوش مصنوعی برای خودمان سهم ایجاد کنیمسرافراز در ادامه با اشاره به تأکید رهبر شهید در شهریورماه ۱۴۰۳ در دیدار با هیئت دولت اظهار کرد: ایشان تأکید داشتند که به صرف بهرهبردار بودن اکتفا نکنیم و به لایههای عمیق فناوری دست پیدا کنیم. اینجا همان نقطهای است که باید به سمت توسعهدهنده شدن حرکت کنیم و نقاط کلیدی زنجیره فناوری هوش مصنوعی را ابتدا برای نیازهای خودمان توسعه دهیم.وی افزود: از سوی دیگر، با توجه به اینکه جهان جدیدی در حال شکلگیری است، هر فناوری که توسعه پیدا میکند میتواند جایگاه کشورها و حتی موازنه قدرت میان آنها را تغییر دهد. بنابراین باید تلاش کنیم در زنجیره فناوری هوش مصنوعی در جهان نیز سهم داشته باشیم.دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی ادامه داد: هرچه زمان میگذرد، ایجاد این جایگاه دشوارتر میشود، اما باید بتوانیم در زنجیره جهانی هوش مصنوعی برای خودمان سهم ایجاد کنیم و حتی بهگونهای عمل کنیم که کشورهای دیگر در بخشی از این زنجیره به فناوری و توانمندی کشور ما وابسته شوند.فناوری میتواند جایگاه کشورها را در جهان تغییر دهدسرافراز با اشاره به نمونههایی از تغییر جایگاه کشورها در پی تحولات فناوری گفت: زمانی کشور ژاپن در حوزه نمایشگر رتبه نخست را داشت و دو شرکت ژاپنی از تولیدکنندگان برتر نمایشگرهای خانگی بودند، اما با تغییر فناوری، کره جنوبی جایگاه نخست را به دست آورد و آن دو شرکت ژاپنی نیز بهشدت تضعیف شدند و جایگاه خود را در صنعت نمایشگر از دست دادند.
وی تصریح کرد: اثر فناوری این است که میتواند جایگاه کشورها را در زنجیره جهانی تغییر دهد. بنابراین ما نیز باید بتوانیم در دورهای که هوش مصنوعی بهعنوان یک فناوری نوین در حال شکل دادن به آینده جهان است، جایگاه خودمان را در زنجیره توسعه جهانی پیدا کنیم.سرافراز گفت: برای رسیدن به افق ۱۴۱۲ باید مجموعهای از شاخصها را مورد بررسی قرار دهیم؛ از جمله تولید علمی و بومیسازی فناوری، نیروی انسانی، زیرساختها و سایر مؤلفههای مؤثر در توسعه هوش مصنوعی.نیروی انسانی؛ نقطه قوت ایران در هوش مصنوعیوی با تشریح وضعیت کشور در این شاخصها اظهار کرد: ما در حوزه نیروی انسانی، مانند بسیاری از حوزههای دیگر، از ظرفیت و پتانسیل ویژهای برخورداریم. ظرفیت دانشگاهی کشور بسیار بالاست و در حالی که کشورهای منطقه تلاش میکنند جایگاه خود را در حوزه آموزش عالی و فناوریهای پیشرفته تثبیت کنند، ما از دانشگاههای توانمند، استادان برجسته و نیروی انسانی متخصص برخورداریم.دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی افزود: این ظرفیت نیروی انسانی به پژوهشهای خوبی نیز منتهی شده است و از این منظر میتوان نیروی انسانی را یکی از نقاط قوت ویژه کشور در حوزه هوش مصنوعی دانست.محدودیت زیرساختی میتواند به فرصت نوآوری تبدیل شودوی در ادامه به مسئله زیرساختهای هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: در حوزه زیرساخت، جهان وابستگی زیادی به زیرساختهای تولیدی دارد. بهعنوان نمونه، سرمایهگذاری گسترده آمریکا در حوزه ریزتراشه و میکروالکترونیک طی سالهای گذشته باعث شده حتی کشورهای بزرگی مانند چین نیز در بخشهایی از این صنعت وابستگی جدی داشته باشند.
سرافراز ادامه داد: ما نیز طبیعتاً با این وابستگی مواجه هستیم و امروز کشورهای غربی و در رأس آنها آمریکا تلاش میکنند از این وابستگی نهایت استفاده را ببرند و هوش مصنوعی را بهعنوان فناوریای پرهزینه که نیازمند تجهیزات پردازشی بسیار گسترده است، معرفی کنند تا جایگاه خود را در این حوزه تثبیت کنند.وی افزود: اما واقعیت این است که با نوآوریهایی که مبتنی بر همان نقطه قوت کشور، یعنی نیروی انسانی، شکل میگیرد، میتوان وابستگی به زیرساخت را کاهش داد. این وابستگی را شاید نتوان بهطور کامل از بین برد، اما میتوان با توسعه روشها و الگوریتمهای بهینهتر، نیاز به زیرساخت را کاهش داد.دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی تصریح کرد: امروز محدودیت زیرساختی در کشور یک موضوع جدی است، اما همین محدودیت میتواند به فرصتی برای نوآوری تبدیل شود تا بتوانیم با روشها و الگوریتمهایی که به زیرساخت کمتری نیاز دارند، مسیر توسعه هوش مصنوعی را دنبال کنیم.نیاز به سرمایهگذاری حاکمیت در مدلهای پایه هوش مصنوعیسرافراز با اشاره به هزینههای بالای توسعه مدلهای پایه و بنیادین هوش مصنوعی اظهار کرد: امروز آمریکا تلاش میکند توسعه این فناوری را به سمت استفاده گسترده از زیرساخت و منابع پردازشی هدایت کند تا منابع مالی توسعه هوش مصنوعی به سمت شرکتهای متعلق به این کشور در حوزه مدلهای پایه سرازیر شود.
وی افزود: در حوزه مدلهای پایه و الگوریتمهای بنیادین، نیاز به سرمایهگذاری کشور وجود دارد؛ چراکه در این بخش لزوماً بازار و اقتصاد بهتنهایی نمیتواند پاسخگوی نیازهای توسعهای باشد. رقابت در اینجا یک رقابت جهانی است و حتی شرکتهای بزرگ آمریکایی نیز در این حوزه سرمایهگذاریهای گستردهای انجام میدهند و هنوز به مرحله برداشت کامل از این سرمایهگذاریها نرسیدهاند.سرافراز خاطرنشان کرد: این همان مرحلهای از توسعه فناوری است که دولتها و حاکمیتها برای عقب نماندن از رقابت جهانی وارد میدان میشوند و به توسعه فناوریهای راهبردی کمک میکنند.داده، سوخت هوش مصنوعی استوی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت داده در توسعه هوش مصنوعی گفت: در حوزه داده، کشور ظرفیت خوبی دارد. ایران نیز بهموقع وارد فرآیند دیجیتال شدن شده و به همین دلیل داده در بخشهای مختلف تولید میشود، اما هنوز تنظیمگری مناسبی در این حوزه شکل نگرفته است.دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی ادامه داد: خرید و فروش داده به شکل مناسب اتفاق نمیافتد و دادههایی که با رعایت حریم خصوصی، امنیت و سایر ملاحظات لازم میتوانند در اختیار سامانههای هوش مصنوعی قرار بگیرند، هنوز بهدرستی در این چرخه قرار نگرفتهاند.وی افزود: ما اصطلاحاً میگوییم «داده، سوخت هوش مصنوعی است» و این سوخت باید در اختیار این فناوری قرار گیرد تا بهرهوری و ظرفیتهای آن افزایش پیدا کند.سرافراز تأکید کرد: برای این منظور لازم است دادههای دولت در اختیار قرار گیرد و سازوکاری ایجاد شود که دادههای بخش خصوصی و مردم نیز با رعایت ملاحظات قانونی و حریم خصوصی بتواند در خدمت توسعه هوش مصنوعی قرار گیرد.
وی گفت: حتی میتوان به شکلگیری بازارگاه داده و سازوکارهای مشخص برای خرید و فروش امن داده فکر کرد تا بتوانیم زنجیره فناوری هوش مصنوعی را در کشور تکمیل کنیم.
نبود نگاه راهبردی و سرمایهگذاری کافی از موانع توسعه هوش مصنوعی استسرافراز در ادامه با اشاره به مهمترین چالشهای پیش روی کشور در حوزه هوش مصنوعی اظهار کرد: شاید بتوان گفت نخستین چالش یا مانع، نداشتن نگاه راهبردی کافی به این فناوری و سرمایهگذاری نکردن متناسب با اهمیت آن است. باید مشخص کنیم در زنجیره فناوری هوش مصنوعی در کجا قرار داریم و بهجای اینکه صرفاً روی کاربردیسازی تمرکز کنیم، در لایههای عمیق فناوری و بهویژه نقاط کلیدی این زنجیره سرمایهگذاری داشته باشیم.وی افزود: یکی دیگر از مسائل مهم، تعیین یک نهاد و متولی مرکزی برای حوزه هوش مصنوعی است. شکلگیری سازمان ملی هوش مصنوعی نیز در ابتدا از همین دغدغه ناشی شد که کشور نیازمند یک نهاد مرکزی است که مأموریت اصلی آن، جلوگیری از عقبماندگی کشور در این حوزه باشد.سازمان ملی هوش مصنوعی با هدف جلوگیری از عقبماندگی کشور شکل گرفتدبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی درباره روند شکلگیری این سازمان گفت: پس از تأکید رهبر شهید در آبانماه ۱۴۰۰ مبنی بر اینکه ایران باید در میان ۱۰ کشور برتر جهان در حوزه هوش مصنوعی قرار گیرد، متولیان امر از جمله وزارت ارتباطات، معاونت علمی و فناوری و وزارت علوم و سایر دستگاههای مرتبط، تمرکز بیشتری بر این حوزه داشتند.وی ادامه داد: تا نیمه سال ۱۴۰۲، تقریباً دو سال، دستگاههای مختلف تلاش کردند تا در این حوزه ورود کنند. در این مدت، کارشناسان و حتی دولتمردان بررسی و تحلیل کردند که کشور در چه نقطهای قرار دارد، از کجا حرکت خود را آغاز کرده و با روند موجود به کجا خواهد رسید و آیا این روند میتواند تلاشهایی را که در بخش خصوصی، میان پژوهشگران و شرکتهای دانشبنیان انجام میشود، شتاب ببخشد یا خیر.
سرافراز تصریح کرد: جمعبندی این بررسیها این بود که اگرچه فعالیتهای خوبی در کشور در حال انجام است، اما سرعت حرکت ما پایین است و با سرعت مورد نیاز برای رقابت در این حوزه فاصله دارد.کشور به متولی نیاز دارد که «صبح و شامش» توسعه هوش مصنوعی باشدوی افزود: در نهایت این جمعبندی شکل گرفت که کشور به یک متولی مرکزی نیاز دارد که مأموریت اصلی و مستمر آن، توسعه هوش مصنوعی و جلوگیری از عقبماندن کشور در این حوزه باشد؛ بهگونهای که مأموریت مشخص آن این باشد که مسئول توسعه و جلوگیری از عقبماندگی کشور در این فناوری است.دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی گفت: همانطور که در انقلابهای صنعتی قبلی، متناسب با حوزههای جدید، دستگاهها و نهادهای متناظر در کشور شکل گرفتند، در حوزه هوش مصنوعی نیز به یک نهاد متناظر نیاز داشتیم که بهصورت تخصصی این مأموریت را دنبال کند.وی اظهار کرد: این فرایند از اواخر سال ۱۴۰۲ به جمعبندی نهایی رسید و از اوایل سال ۱۴۰۳، سازمان ملی هوش مصنوعی با این مأموریت فعالیت خود را آغاز کرد.امیدواریم سازمان ملی هوش مصنوعی دوباره احیا شودسرافراز با اشاره به وضعیت فعالیت این سازمان در دوره اخیر گفت: متأسفانه سازمان ملی هوش مصنوعی در یک سال تا یک سال و نیم اخیر با تعلیق فعالیت مواجه شده است و امیدواریم با قانونی که اخیراً توسط مجلس تصویب و ابلاغ شده، این سازمان دوباره احیا شود و بتواند مأموریت خود را دنبال کند.وی خاطرنشان کرد: معتقدیم یک نگرش درست در کنار یک نهاد درست و نهادی که توجهات کافی به آن شود، میتواند زمینه شتاببخشی به پیشرفت کشور در حوزه هوش مصنوعی را فراهم کند.
سازمان ملی هوش مصنوعی باید متولی توسعه لایههای عمیق فناوری باشدسرافراز در ادامه با تشریح مأموریت اصلی سازمان ملی هوش مصنوعی اظهار کرد: به نظر من، سازمان باید متولی اصلی توسعه لایههای عمیق هوش مصنوعی باشد؛ یعنی همان بخشی که قرار است در آن کشور به توانمندی برسد، در لایههای حیاتی فناوری وابستگی نداشته باشد و حتی یک گام جلوتر، بتواند در زنجیره توسعه این فناوری برای دیگران نیز وابستگی ایجاد کند.وی افزود: هوش مصنوعی فناوریای نیست که زنجیره آن بسته شده باشد و همه جایگاهها از قبل مشخص شده باشد؛ این فناوری همچنان در حال شکلگیری و توسعه است و به همین دلیل ما میتوانیم در آن سهم داشته باشیم.هوش مصنوعی هنوز فرصت سهمگیری ایران در زنجیره جهانی را دارددبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی ادامه داد: برای مثال، در حوزه فناوری هستهای بیشتر بحث بومیسازی مطرح است، اما هوش مصنوعی به دلیل ماهیت و مرحله توسعه خود، فناوریای نوظهور است و هنوز فرصت برای سهمگیری کشورها در زنجیره آن وجود دارد.وی گفت: ریشههای هوش مصنوعی به دهه ۱۹۵۰ بازمیگردد و این فناوری در طول سالها دورههای مختلف رشد و افول یا همان «زمستانهای هوش مصنوعی» را تجربه کرده است، اما شتاب اصلی این فناوری از حدود سال ۲۰۱۲ آغاز شد و طی ۱۰ تا ۱۲ سال اخیر با سرعت زیادی توسعه پیدا کرده است.سرافراز تصریح کرد: بنابراین هنوز میتوانیم در این زنجیره سهم داشته باشیم و این بخش باید یکی از مأموریتهای اصلی سازمان ملی هوش مصنوعی باشد.
تسهیل و تسریع شکلگیری بازار هوش مصنوعیوی با اشاره به یکی دیگر از مأموریتهای این سازمان اظهار کرد: در حوزه توسعه بازار نیز سازمان باید نقش تسهیلگر داشته باشد. بازار هوش مصنوعی در کشور بهطور طبیعی شکل خواهد گرفت، چراکه این فناوری موجب افزایش بهرهوری میشود و در نهایت بازار به سمت استفاده از آن حرکت خواهد کرد.سرافراز افزود: با این حال، باید تلاش کنیم این بازار سریعتر و متمرکزتر شکل بگیرد و نیازهای موجود در کشور بهصورت منسجم جمعآوری شود تا فعالیتهایی که اکنون بهصورت پراکنده در حال شکلگیری است، سریعتر سامان پیدا کند.سازمان باید به توسعه زیرساخت هوش مصنوعی سرعت بدهددبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی با اشاره به حوزه زیرساخت گفت: در این بخش، وزارت ارتباطات سالهاست زیرساخت فناوری اطلاعات کشور را توسعه داده است. زیرساخت هوش مصنوعی نیز از نظر ماهیت تفاوت بنیادینی با زیرساخت فناوری اطلاعات ندارد، بنابراین سازمان ملی هوش مصنوعی باید به وزارت ارتباطات کمک کند تا توسعه و تأمین زیرساختهای مورد نیاز هوش مصنوعی با سرعت بیشتری انجام شود.وی ادامه داد: در حوزه داده نیز نهادهای مختلفی در کشور وجود دارند و قانون «دوام» نیز در این زمینه وجود دارد، اما هنوز نتوانستهایم کلاندادهها را به شکل مناسب آزاد کنیم تا بتوانند بهعنوان سوخت هوش مصنوعی در این چرخه مورد استفاده قرار گیرند.
لزوم شکلگیری بازار داده با حفظ حریم خصوصیسرافراز اظهار کرد: خرید و فروش داده باید در چارچوب قانون و با رعایت ملاحظات لازم امکانپذیر شود. در این زمینه، موضوعاتی مانند امنسازی دادههای مردم و ... باید مورد توجه قرار گیرد تا دادهها بتوانند بدون آسیب به حریم خصوصی افراد، در خدمت توسعه هوش مصنوعی قرار گیرند.وی افزود: اگر این سازوکارها شکل بگیرد، داده میتواند در جایگاه واقعی خود قرار گیرد و به توسعه هوش مصنوعی در کشور کمک کند.سازمان باید هماهنگکننده دستگاهها و مانع موازیکاری باشددبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی در ادامه با اشاره به موضوع تنظیمگری گفت: در یک بازه بلندمدت، یکی دیگر از مأموریتهای سازمان باید تنظیمگری حوزه هوش مصنوعی باشد؛ البته شاید در چند سال ابتدایی، اولویت اصلی ایجاد زیرساختها و توسعه فناوری باشد و بهتدریج تنظیمگری نیز عمق بیشتری پیدا کند.وی خاطرنشان کرد: در مجموع، سازمان ملی هوش مصنوعی میتواند نقش قوامدهنده و هماهنگکننده دستگاههای مختلف را بر عهده بگیرد و با ایجاد هماهنگی، سرعت حرکت کشور در این حوزه را افزایش دهد.سرافراز گفت: یکی از چالشهایی که در بازه سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ و همچنین در یک سال و نیم اخیر تجربه کردیم، نبود همین هماهنگکننده بود؛ نهادی که بتواند فعالیتهای دستگاههای مختلف را هماهنگ کند، مانع موازیکاری شود و در عین حال، در لایههای عمیق فناوری نیز مسئولیت مستقیم داشته باشد.وی افزود: بنابراین سازمان ملی هوش مصنوعی باید هم نقش هماهنگکننده و سرعتبخش فعالیت دستگاههای مختلف را ایفا کند و هم در بخشهای راهبردی و لایههای عمیق توسعه فناوری، مسئولیت مستقیم بر عهده داشته باشد.
ایران باید با شناسایی نقاط مزیت وارد رقابت جهانی هوش مصنوعی شودسرافراز با اشاره به تفاوت منابع مالی ایران با سرمایهگذاریهای هنگفت برخی کشورها در حوزه هوش مصنوعی اظهار کرد: اگر بخواهیم وارد رقابت جهانی شویم، باید منابع مالی کشور را با سرمایهگذاریهای سایر کشورها مقایسه کنیم. برای مثال، در آمریکا در آغاز فعالیت دوره اخیر ریاستجمهوری این کشور، برنامهای با سرمایهگذاری ۵۰۰ میلیارد دلاری برای توسعه هوش مصنوعی مطرح شد و برخی کشورهای منطقه نیز ارقام چند ده میلیارد دلاری را برای توسعه این حوزه در برنامههای خود اعلام کردهاند.وی افزود: طبیعتاً ایران نمیتواند با چنین ارقام چند صد میلیارد دلاری وارد سرمایهگذاری شود، اما مسئله اصلی این است که بدانیم در کجای زنجیره هوش مصنوعی باید وارد شویم و منابع محدود خود را در چه بخشهایی متمرکز کنیم.در بخشهایی از زیرساخت باید به سمت همکاریهای بینالمللی برویمدبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی ادامه داد: در حوزه زیرساختهای پردازشی، بهویژه بخشهایی مانند ریزتراشهها و پردازندهها، ممکن است ورود مستقیم برای ما در کوتاهمدت امکانپذیر نباشد؛ بنابراین باید به سمت همکاری، حضور در کنسرسیومها و مشارکت در مجامع بینالمللی حرکت کنیم.وی تصریح کرد: در کوتاهمدت باید بتوانیم در این بازی باقی بمانیم و در برخی حوزهها، همکاریهای مشترکی را با کشورهایی که برنامهها و سرمایهگذاریهای سنگینتری دارند دنبال کنیم.سرافراز یکی از حوزههای قابل ورود برای ایران را توسعه مدلهای بنیادین یا مدلهای پایه هوش مصنوعی دانست و گفت: در حوزه مدلهای بنیادین، به نظر میرسد زمین بازیای وجود دارد که ما میتوانیم در آن وارد شویم و سهمی برای خود ایجاد کنیم.
محدودیت منابع مالی میتواند با تمرکز بر نوآوری به فرصت تبدیل شودوی با اشاره به هزینه بالای توسعه مدلهای بزرگ هوش مصنوعی اظهار کرد: امروز مردم از چتباتهایی استفاده میکنند که با آنها گفتوگو میکنند و پاسخ میگیرند، اما توسعه این مدلها بسیار پرهزینه است و حجم بسیار زیادی از داده برای آموزش آنها مورد استفاده قرار میگیرد.دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی ادامه داد: در عین حال، وقتی عملکرد این مدلها را با انسان مقایسه میکنیم، میبینیم انسان با حجم بسیار کمتری از داده به سطح بالایی از توانایی شناختی میرسد؛ بنابراین یک شکاف بزرگ در این زمینه وجود دارد و میتوان به دنبال راهحلهایی بود که با هزینه بسیار کمتر، به نتایج مشابه یا مؤثرتر دست پیدا کنیم.وی افزود: بنابراین اگر محدودیت سرمایه را در بخشهای درست و اولویتدار، از جمله مدلهای بنیادین، متمرکز کنیم، همین محدودیت میتواند برای ما به فرصت تبدیل شود و زمینه را برای تبدیل شدن ایران به یک بازیگر در این حوزه فراهم کند.سرافراز درباره سرمایهگذاری در لایه کاربردی هوش مصنوعی نیز گفت: دلیل اینکه در لایه کاربردی، منابع مالی میتواند از سوی بخش خصوصی و سازمانها وارد شود، این است که بهرهوری شرکتها و سازمانها با استفاده از هوش مصنوعی افزایش پیدا خواهد کرد و خود آنها بهتدریج برای سرمایهگذاری و بهرهبرداری از این فناوری انگیزه پیدا میکنند.وی تصریح کرد: البته در برخی بخشها باید این فرآیند را تسهیل و تسریع کنیم؛ برای مثال اگر قرار است یک سازمان دو سال دیگر به یک نیاز فناورانه برسد، باید بتوانیم با حمایت و تسهیلگری، این زمان را کوتاهتر کنیم و شرکتهای دانشبنیان را زودتر به نیازهای واقعی سازمانها متصل کنیم.
ضرورت تعیین فوری اولویتهای سرمایهگذاری در هوش مصنوعیدبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی در ادامه با تأکید بر ضرورت تعیین اولویتهای کشور اظهار کرد: ابتدا باید سازمان ملی هوش مصنوعی شکل و ساختار اجرایی و کاری خود را پیدا کند و سپس در مسیری که اشاره شد، یک برنامه فوری و اولویتدار برای سرمایهگذاریها و تعیین اولویتهای کشور تنظیم و طراحی شود.هوش مصنوعی به فناوری راهبردی در رقابت قدرتهای جهانی تبدیل شدهسرافراز در ادامه با اشاره به اهمیت هوش مصنوعی در رقابتهای جهانی گفت: مسئله دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، آرایش دشمن در حوزه فناوری و هوش مصنوعی است. موضوع فقط بودجه نیست؛ باید ببینیم دشمن در این عرصه چه مسیری را دنبال میکند و به دنبال دستیابی به چه اهدافی است.وی افزود: دشمن، هوش مصنوعی را یک فناوری راهبردی میداند و در صحبتهای اخیر رئیسجمهور آمریکا در سازمان ملل نیز تأکید ویژهای بر این فناوری صورت گرفت و از آن بهعنوان فناوریای حتی مهمتر از انقلاب صنعتی و اینترنت یاد شد.دبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی ادامه داد: در اسناد مربوط به رقابت آمریکا و چین نیز هوش مصنوعی در زمره نخستین موضوعات مورد اشاره قرار گرفته است. بنابراین مسئله امروز جهان این است که چه کشوری میتواند به قدرت برتر در این حوزه تبدیل شود.
استفاده از هوش مصنوعی در جنگهای امروزوی با بیان اینکه رقابت در حوزه هوش مصنوعی صرفاً مربوط به آینده نیست، اظهار کرد: امروز نیز از این فناوری در عرصههای مختلف استفاده میشود و در جنگ اخیر نیز از ظرفیتهای هوش مصنوعی استفاده شد.سرافراز افزود: بخشی از این وضعیت ممکن است به خطاها و تأخیرهای خود ما نیز بازگردد. ما در توسعه شبکه ملی اطلاعات و بومیسازی حوزه فضای مجازی تا حدودی دیر جنبیدیم و دادههایی که سوخت اصلی هوش مصنوعی هستند، در اختیار طرف مقابل قرار گرفت.وی تصریح کرد: البته فضای سایبری یک چاقوی دوطرفه است و همانطور که طرف مقابل میتواند از دادههای ما استفاده کند، ما نیز از دادههای او استفاده میکنیم و فرصتهایی برای بهرهبرداری داریم؛ اما باید مراقب باشیم که در این عرصه غافلگیر نشویم.باید عقبماندگی در توسعه هوش مصنوعی را جبران کنیمدبیر شورای ملی راهبردی هوش مصنوعی در پایان ابراز امیدواری کرد که با احیای سازمان ملی هوش مصنوعی و آغاز قدرتمند فعالیت آن، روند توسعه این حوزه شتاب بگیرد و گفت: امیدوارم با شکلگیری مجدد این سازمان و سرعتبخشی به فعالیتهای آن، بتوانیم این عقبماندگی یا کاهش سرعت را جبران کنیم و مسیر توسعه هوش مصنوعی در کشور را دوباره به ریل اصلی خود بازگردانیم.وی خاطرنشان کرد: هدف این است که ایران بتواند در آینده نزدیک در جمع قدرتهای برتر هوش مصنوعی قرار گیرد.پایان پیام/#ایران #اقتدار#هوش_مصنوعی #جنگ #آمریکا 17:55 - 3 مهر 1405