بازگشت دانشمند ایرانی با حقوق ۱.۴ میلیون دلاری به کشور
رئیس هیأت عالی جذب وزارت علوم از حل مشکل حدود ۹۶۰ عضو هیأت علمی و بازگشت دانشمندان ایرانی خبر داد و گفت: یکی از دانشمندان بازگشته، سالانه بیش از یک میلیون دلار درآمد داشته است.
به گزارش خبرنگار گروه حوزه و دانشگاه خبرگزاری فارس، بحث تغییر ساختار هیأت عالی جذب اعضای هیأت علمی و پیشنهاد وزارت علوم بر این هیأت، در کنار وضعیت بورسیهها، بازگشت استادان ایرانی از خارج کشور و ضرورت تغییر نگاه به دانشگاه، از مهمترین محورهای بخش دوم گفتوگوی محمدعلی کینژاد رئیس هیأت عالی جذب وزارت علوم با فارس است. رئیس هیأت عالی جذب در این گفتوگو ضمن تشریح تجربه ۱۹ ساله این مجموعه، تأکید کرد که راه آینده دانشگاه از جذب هدفمند هیأت علمی، رشتههای جدید و بینرشتهای، هوش مصنوعی و حرکت به سمت دانشگاه آینده میگذرد.فارس: اخیراً نامهای به هیأت دولت ارسال شده که بر اساس آن، وزیر علوم خواستار تغییر ساختار هیأت عالی جذب شدهاست. شما قطعاً در جریان این نامه هستید. آیا در دولتهای قبل نیز چنین درخواستی وجود داشته است؟ اگر چنین موضوعی اجرایی شود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟کینژاد: این موضوع کارشناسی نشده است. اولین بحث این است که چهار وزارتخانه بهاضافه دانشگاه آزاد و دانشگاههای حوزوی و قوهقضاییه و پژوهشگاههای دیگر غیرممکن است زیر نظر وزارت علوم قرار بگیرد. اینها ساختارهای مستقلی هستند.
طبق مصوبه ۶۰۸ مورخ ۱۹ تیرماه ۱۳۸۶ شورای عالی انقلاب فرهنگی، وظایف هیأت عالی جذب تعریف و ابلاغ شده و ساختار و وظایف هیأتهای مرکزی و اجرایی نیز حدود ۱۸ سال قبل مشخص شده است. از جمله وظایف هیأت عالی، صدور حکم اعضای حقیقی هیأتهای مرکزی و اجرایی، رسیدگی به شکایات میان متقاضی، دانشگاه و وزارتخانه و سیاستگذاری در حوزه جذب است. سیاستهای اجرایی نیز پیش از اعلام باید به تأیید هیأت عالی جذب برسد و چنانچه موضوعی در حدود اختیارات هیأت عالی باشد، این هیأت آن را بررسی و مجوز لازم را صادر میکند و در غیر این صورت، موضوع برای اخذ مجوز به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارجاع میشود.بحث دوم این است که اگر سرعت جذب پایین است، همانطور که در نامه هم اشاره شده، این موضوع به هیأت عالی جذب مربوط نمیشود؛ چون هیأت عالی در اجرا دخالت ندارد. علت عدم نظارت، وزارت علوم، و مشکلی که با استخدام کشوری پیدا کرده، موجب کندی شدهاست.وظایف ما همان چهار موردی است که عرض کردم: رسیدگی به شکایات، صدور احکام، هماهنگی و نظارت. ما با هیچ دانشگاهی مستقیماً تماس اجرایی نداریم و دانشگاهها از طریق هیأتهای مرکزی با ما ارتباط دارند.من در جلسات تأکید کردهام که هیاتهای مرکزی جذب وزارتین، در اجرا ورود پیدا نکنند. اجرای جذب، کار دانشگاه است و اختیار کامل دانشگاهها را شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب کرده و رئیسجمهور وقت نیز آن را ابلاغ کرده است.البته پزشکیان هم بر این موضوع تأکید کردهاند.
ما اوایل تشکیل دولت آقای پزشکیان درخواست کردیم که اعضای هیأتهای اجرایی جذب دانشگاهها، که حدود هزار 1800 نفر هستند، با ایشان ملاقات داشته باشند. درخواست را به دفتر وی داده بودیم. تا جایی که من خبر دارم، درخواست به وزارتخانه ارجاع شده بود و نظر خواسته بودند. من اطلاع ندارم چه اتفاقی افتاد، اما بحث ما این است که تا این تاریخ محقق نشده است. حتی با تعداد محدود اعضای هیاتهای اجرایی. دانشگاه تهران بهتنهایی چندین برابر ساختار اداری وزارت علوم، نیرو دارد. وقتی وزارت در اجرا وارد میشود، کارها به کندی پیش میرود و متاسفانه مواردی داشتیم که به جای یک نیمسال، چندین نیمسال تاخیر داشتند. هیأت عالی جذب در اجرا دخالت نمیکند. این یک نکته مهم است.نکته دوم اینکه سیاستگذار هیأت عالی جذب، شورای عالی انقلاب فرهنگی است؛ منتها شورا سیاستهای اجرایی را به هیأت عالی واگذار کرده است مانند عدالت در جذب با فراخوان عمومی، تسریع در جذب نخبگان در مدت دوماه.فارس: با توجه به تجربه شما، آیا این هیأت عالی جذب، بهجز اشکالاتی که اشاره کردید، عملکرد موفقی داشته است؟
کینژاد: ببینید، ما از زمان تشکیل این مجموعه حدود ۱۹ سال تجربه داریم. تجربه نشان داده است که این ساختار به دلیل تثبیت مدیریت، میتواند موفق باشد.بنده حدود10 سال دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی بودم و همچنین سالهای سال رئیس دانشگاه بودم و هم زمان این وظیفه را داشتم، مقام معظم رهبری هم فرمودند که سایه تان آنجا باشد و حکم دبیری من را نیز تایید فرمودند.از روز اول گفتیم انتخاب اعضای حقیقی هیأتهای اجرایی باید با دقت صورت گیرد. شش منبع مختلف در معرفی افراد نقش دارند. از مراجع امنیتی و جاهای مختلف استعلام میکنیم. بعد از معرفی، تأییدیهها گرفته میشود. این افراد چهرههای شاخص دانشگاه هستند و همه آنها را میشناسند.وقتی وزیر و یا رئیس دانشگاه عوض میشود، گاهی فکر میکنند که اعضای هیأتهای اجرایی جذب باید تغییر کند. یکی از گرفتاریهای ما همین است.ما در دولتهای گذشته محکم ایستادیم و گفتیم اعضا را بیدلیل عوض نمیکنیم. در دولت شهید رئیسی نیز بهدلیل کوتاه بودن دوره، شرایط خاصی وجود داشت.پس از روی کار آمدن دولت پزشکیان، اصرار بر تغییر تمام اعضا میشود. خوشبختانه وی چون خودشان از بدو تأسیس هیأتهای اجرایی، عضو هیأت اجرایی دانشگاه علوم پزشکی تبریز بودهاند و آقای عارف نیز در هیأت اجرایی دانشگاه صنعتی شریف شرکت می کردند، موضوع برای ایشان روشن بود. البته اگر کسی بازنشسته شود، فوت کند یا منتقل شود، امکان معرفی فرد جایگزین وجود دارد. با این حال مقرر شد 60 درصد اعضای حقیقی ثابت بمانند و 40 درصد قابل تغییر باشد.
در شرایط فعلی کشور نیز من معتقدم باید تجربه گذشته را در نظر بگیریم. تجربه مادر علم است. بیاییم ببینیم این مصوبه تا امروز موفق بوده یا نه و اشکالات آن را ازطریق خود شورای عالی برطرف کنیم؛ نه اینکه مشکل را به جای دیگری نسبت دهیم.هرجا مطرح میشود که هیأت عالی جذب در کار دانشگاه دخالت میکند، باید گفت اینطور نیست. هیأت عالی فقط زمانی ورود میکند که فردی شکایت کرده و (بهجای مراجع قضایی)، پروندهاش به این مرحله رسیده باشد.قرار نیست فردی رییس دانشگاه شود و بعد بگوید من هر کاری دلم میخواهد انجام میدهم. چنین چیزی نه با اخلاق اسلامی سازگار است و نه با ضوابط و قانون. مواردی هم داشتهایم که رئیس دانشگاه تغییر کرده و هیات علمی که قبلاً تأیید شده بود، پروندهاش متوقف مانده است.همین هفته گذشته در وزارت علوم موردی داشتیم که فردی پروندهاش بیش از 9 سال است در هیأت اجرایی تصویب شده، اما هنوز حکم هیات علمیاش، تایید نشدهاست. اخیرا نیز مجددا در هیات اجرایی، بررسی و تایید شد. ما موارد از این دست داریم. گاهی مراحل جذب فرد کامل شده، اما حکم صادر نشده است.در برخی دولتهای گذشته، پنج تا شش هزار ردیف استخدامی داده شده بود، وزیر وقت ردیفها را در کشو نگه داشته و توزیع می کرده بعد از عوض شدن وزیر این ردیفها گم شده بود. هر بار که نظارت میکردیم، به سراغ استخدام کشوری میرفتیم ردیف نمی دادند میگفتند پنج تا شش هزار ردیف دادهایم و این ردیفها پیدا نمیشد.
در نهایت توافق کردیم شماره ردیفهای جدید را با اضافه کردن حروف جلو ردیفهای اختصاص داده ، پروندهها را تطبیق دهند تا مشکل حل شود.فارس: درباره بورسیهها هم توضیح میدهید؟کینژاد: بله. افرادی بودند که مسیر قانونی را طی کرده و در شورای بورس برایشان حکم صادر شده بود. این افراد باید مسیرتحصیل را ادامه میدادند. بعد از پایان تحصیل به وزارت علوم مراجعه میکردند.وزارت علوم معمولاً ازسه محل برای آنها جایابی میکرد. اگر فرد حکم مرکزی بورس رانداشت مشکل پیدا می کرد. اما در مواردی هم جذب هیأت علمی شدند. یکی از موضوعاتی که در دو سال اخیر خوشبختانه حل شد، همین بحث بود. آقای عارف شخصاً وارد موضوع استخدام کشوری و وزارت علوم شدند.مشکل این بود که ردیف استخدامی نمیدادند. میگفتند لیست بدهید، اما در لیست ایرادهایی وجود داشت؛ مثلاً بعضی اسامی قبلاً ردیف گرفته بودند و دوباره برایشان درخواست شده بود و یادرلیست افراد بدون شرکت در فراخوان معرفی شده بودند.این مسائل بدلیل تغییربی برنامه کارشناس درمرکزی جذب وزارت علوم باعث تأخیر شده بود که خوشبختانه اکنون حل شده است. طبق قولی که از سازمان اداری و استخدامی دادند، قرار بود تا پایان هفته گذشته موضوع ردیف ابلاغ شود.فارس: چند نفر هستند؟کینژاد: فکر میکنم حدود هزار نفر. البته اینها مربوط به سه، چهار سال گذشته است. تاکید مابود بعد از تایید نهایی هیات مرکزی، قرارداد یکساله آنها، بسته شود اما ظرف مهلت یکسال متاسفانه ردیف داده نشد و دیوان پرداخت به این افراد را اشکال میگرفت.
ما با رهنمودهای مستقیم آقای دکتر پزشکیان به هیاتهای مرکزی ابلاغ کردیم که این افراد را دانشگاهها و مراکز پژوهشی نباید اخراج کنند. هرچند پرداخت بااشکال مواجه شده بود. قرارداد باید تمدید بشود که خوشبختانه تمدید شد. سوابق کاریای هم که در دانشگاه داشتهاند، جزو سوابقشان محسوب شود.اکنون هم مسئله حل شد.فارس: برگردیم به نامهای که برای دولت ارسال شده تا ساختار هیأت عالی جذب عوض شود. آیا در دولتهای قبل نیز چنین موضوعی مطرح شده بود؟کینژاد: در دولتهای قبل مباحث دیگری مطرح بود. خود من زمانی که دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی بودم، تجربههای مختلفی داشتم.
مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی در حکم قانون است، نه قانون؛ اما در حکم قانون و لازمالاجراست. درباره تفسیر مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز خود شورای نگهبان اعلام کرده که شورای عالی انقلاب فرهنگی مرجع تفسیر مصوبات خودش است.بنابراین، اینکه دو یا سه کارشناس ورودی جدید یک بندی را پیدا کنند و بگویند بر اساس این بند میتوانیم مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی را تغییر دهیم، از نظر قانونی امکانپذیر نیست. نه مجلس مصوبات شورا را تغییر میدهد و نه شورا در قانونگذاری مجلس دخالت میکند. هرکدام جایگاه خودشان را دارند. این نامه به نظر من کارشناسی نشده است. اگر مشورت میکردند، ما توضیح میدادیم.من خودم چندین بار با دفتر مربوط تماس گرفتم و موضوع را توضیح دادم. برخی دوستان ناراحت بودند و میگفتند چرا این موضوع را مطرح میکنید. ما گفتیم نظام جمهوری اسلامی است و باید مسائل را با کارشناسی حل کرد.به هرحال پشنهادی هست باید از طریق شورای عالی اتفاق بیافتد در جلساتی که با اعضای شورا داشتم، موضوع را مطرح کردم و دیدم اعضا شدیداً موضع گرفتند و گفتند چنین چیزی درخارج از شورای عالی نباید اتفاق بیفتد.اگر بخواهم یک مطلب آخر عرض کنم، این است که باید نعمتهایی را که داریم بشناسیم. امروز رئیس دولت، معاون اول رئیسجمهور، معاون اجرایی و بسیاری از مسئولان، استاد دانشگاه هستند. اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز چهرههای شاخص کشور هستند. نباید این افراد را در مقابل یک کار کارشناسینشده قرار دهیم و تضعیف کنیم. باید قدر این نعمت و این هماهنگی را بدانیم.
زمانی در اوایل انقلاب، برای پیدا کردن یک متخصص باید دنبال یک فرد میگشتیم که مثلاً از کشور خارج شده بود یا در خارج تحصیل کرده بود. امروز اگر فراخوان میدهیم، ۳۷ هزار نفر ثبتنام میکنند. البته ۱۷ هزار نفر واجد شرایط بودهاند، اما همین ۳۷ هزار نفر نشان میدهد ظرفیت علمی کشور بسیار بالاست.اساتید خارج از کشور نیز سرمایه کشور هستند. من خودم تا چند سال قبل علیرغم مشکلات فروان ومحددیتها که ایجاد می کردندبه کشورهای مختلف میرفتم و اساتید ایرانی را جمع میکردم و با آنها صحبت میکردم. قول میدادیم که اگر برگردند، بلافاصله کار جذبشان را پیگیری کنیم.حتی یکبار رئیس دانشگاه تهران را شب در جریان گذاشتم و صبح تماس گرفتم. گفتم قول دادهام کار این فرد سریع حل شود. گفت شما قول هم نمیدادید، من انجام میدهم و واقعاً همان کار را کرد. در یکی از این دیدارها از مراکز تحقیقاتی مهم آلمان فردی را دعوت کردیم. ابتدا تردید داشت، اما آمد وبسرعت جذب شد.امروز خیلیها منتظرند ببینند مدت زمان جذبشان چقدر طول میکشد. افرادی که از ایران رفتهاند، کسانی هستند که باید زمینه امیدواری و دلگرمی آنها را فراهم کنیم.فارس: آقای کینژاد، با توجه به شرایط جنگی کشور، آیا موردی داشتیم که اعضای هیأت علمی به دلیل جنگ از کشور خارج شوند؟ آماری در این زمینه دارید؟کینژاد: آمار دقیقی ندارم. در دوران کرونا تعدادی از افراد رفتند و برخی بدون اطلاع میرفتند. تعدادی هم مرخصی میگرفتند و میرفتند.
آن زمان تأکید ما این بود که این موارد را مهاجرتلقی نکنند و نگویند این افراد کشور را ترک کردهاند. بسیاری از آنها برگشتند و حتی باعث شدند دیگرانی که تحصیلشان را تمام کرده بودند و در خارج مانده بودند نیز برگردند.وقتی جذب با سرعت انجام شد، بهخصوص با کمک بنیاد ملی نخبگان، بسیاری از آنها ماندگار شدند. وقتی خودشان ماندگار شدند، دیگران نیز دیدند که امکان بازگشت وجود دارد.حتی افرادی که تصور میکردند به دلیل مسائل سیاسی امکان جذب ندارند، آمدند و دیدند اینطور نیست. بعضی از آنها حتی بعداً گفتند ما اشتباه کرده بودیم.من آمار دقیقی درباره خروج اعضای هیأت علمی ندارم، اما برداشت شخصیام از گفتوگو با اعضای هیأت علمی این است که بسیاری احساس میکنند باید در کشور بمانند و کار کنند.گزارش رسمی هم نداریم که نشان دهد خروج اعضای هیأت علمی بهصورت گسترده افزایش یافته است. برعکس، موارد زیادی از بازگشت داشتهایم.برای نمونه، فردی را که در هاروارد و پنسیلوانیا تحصیل کرده بود، دکترا و دوره پسادکتری را گذرانده و در شرکت فایزر مشغول به کار شده بود. با شروع جنگ گفت من باید به ایران برگردم و دینم را به کشور ادا کنم.حقوق سالانه این فرد بیش از یک میلیون دلار بود.هفته گذشته نیز فردی با من تماس گرفت و گفت دو سال قبل برای مشورت درباره بازگشت از هلند به ایران به دبیرخانه آمده بود. اکنون دوباره تماس گرفت و گفت برگشتهام و همسرم نیز درخواست جذب داده است. دوسه هفته پیش درجلودر دانشگاه در مراسم خانمی پرچم بدست امد گفت من در رشته نفت درکانادا تدریس وتحقیق می کنم می شود جذب بشوم الحمدالله جذب ایشان توسط بنیاد نخبگان شروع شد. موارد زیادی از این دست داریم.
فارس: نمونه دیگری هم دارید؟کینژاد: بله.میگویند چون جنگ شد به ایران آمدم تا دینم را به کشور ادا کنم. داغ شهادت امام شهید برایشان بسیار سنگین بود.فارس: آقای کینژاد، نکته دیگری هست که بخواهید بهعنوان مطلب خبری مطرح کنید؟کینژاد: ما اکنون ۱۹ سال تجربه این کار را داریم و به نظر من خداوند عنایت کرده که این حرکت بهخوبی شکل بگیرد. اما سؤال این است که آیا دانشگاه ما باید فقط همان دانشگاه کلاسیک باشد؟ آیا استاد فقط سر کلاس برود و درس بدهد؟ دنیا به سمت دانشگاه دیگری حرکت کرده است.آیا تحقیق ما فقط این است که مقاله منتشر کنیم؟ مقاله یکی از موئلفههای پیشرفت علمی است، اما مهمترین بحث پیشرفت علمی کشور، رفع نیازهای کشور است.تحقیقات کاربردی باید بتوانند مشکلات صنایع، ناترازیها و مسائل کشور را حل کنند. خوشبختانه رئیسجمهور نیز همیشه بر این موضوع تأکید دارد.بحث دیگر، رشتههای بینرشتهای است. ما باید رشتههای جدید ایجاد کنیم. سه سال قبل، رهبرشهیدمان بر اهمیت هوش مصنوعی تأکید فرمودند. بنابراین رشتههایی در اولویت علمی کشور هستند که باید تقویت یا راه اندازی شوند، حتماً باید در جذب هیأت علمی مورد توجه قرار گیرند.برای راهاندازی یک رشته علمی، اعضای هیأت علمی نقش محوری واساسی دارند. تعداد زیادی از دانشجویان خارجی و ایرانیان خارج از کشور در این حوزهها تحصیل کردهاند که باید آنها را به کشور بیاوریم.
همچنین در داخل کشور اعضای هیأت علمی داریم که در رشتههای مختلف تخصص دارند و میتوانند محور راهاندازی رشتههای جدید وبینرشتهای باشند.نکته دیگر، واقعیت مجازی است. ما در دوران جنگ کلاسهای حضوری نداشتیم. دانشگاه ها تعطیل نشدند. امروز دنیا به این سمت رفته است که ضرورت ندارد حتماً ساختمانی داشته باشیم و دانشجو در کلاس بنشیند و یک نفر تدریس کند.دنیا به سمت کلاسهای مجازی رفته است. کلاس مجازی میتواند کاملاً شبیه کلاس حضوری باشد و حتی در بعضی موارد تاثیر بهتر از کلاس حضوری دارند. شما میتوانید با یک فیلم، چهار جلسه درس را بهراحتی در یک جلسه به دانشجو منتقل کنید. بنابراین باید به سمت دانشگاه نسل آینده برویم.دانشگاه نسل آینده در دنیا تعریف مشخصی دارد و در جمهوری اسلامی نیز باید همان ویژگیهای علمی را داشته باشد، اما باید حکمتبنیان باشد. دانشگاه اسلامی باید برای این آینده، هیأت علمی تربیت کند. خیلی از جلساتی که برگزار میکنیم، به دانشگاهها میگوییم از امروز به فکر تربیت هیأت علمی برای خودتان باشید. ببینید چه کسی را میتوانید تربیت کنید.
از همان نیمسال اول که دانشجو وارد دانشگاه میشود، باید استادی بر او نظارت داشته باشد و او را پرورش دهد. من در یک جلسه در مشهد با بسیج اساتید حضور داشتم. آنجا گفتند ۲۶ هزار نفر عضو بسیج اساتید هستند. گفتم ۲۶ هزار نفراستاد بسیجی مشابه حوزه های علمیه هرکدام یک نفر را تربیت کنید. از همان نیمسال اول دانشجویان را شناسایی کنید و با خودتان همراه کنید. صلاحیتهای علمی و عمومی آنها را پرورش دهید.فارس: آیا این معیارها در جذب هیأت علمی نیز لحاظ خواهد شد؟ فراخوان بعدی جذب هیأت علمی با توجه به دانشگاه آینده تغییری خواهد داشت؟کینژاد: بله. در فراخوان جذب هیأت علمی نسبت به سالهای قبل تغییراتی ایجاد شده است. در سالهای قبل بحث شاگردپروری به این شکل مطرح نبود. در دیداری که با مقام معظم رهبرشهیدمان داشتیم، ایشان بر شاگردپروری و استادپروری تأکید فرمودند. این موضوع سابقه چند صد ساله درحوزههای علمیه دارد. دانشگاهها باید با تغییراتی این الگو را احیا کنند.مثلاً از نظر علمی، شاگرد اول بودن یک امتیاز است و استادی او نیز امتیاز بالایی دارد. اما در طرف دیگر، شخصیت استادی نیز اهمیت دارد. باید دید فرد دانشجو در مدت که چهار یا پنج سالی که در دانشگاه بوده، چه عملکردی داشته است. خود دانشگاهها باید این موضوع را بسنجند.استاد باید احساس تکلیف کرده و نقش تربیتی خودش را پیاده کند.در مورد بررسیهای امنیتی نیز باید بگویم که در این 19 سال، تنها حدود سهصدم درصد پروندههایی داشتهایم که وزارت اطلاعات یا حراست گفتهاند باید بیشتر بررسی شوند. با این آمار واقعا اگر قانون اجازه میداد، پرونده را به این مراجع نمیفرستادیم.
مطابق قانون اکنون پروندهها برای بررسی ارسال میشود و اگر ظرف ۲۰ روز یا یک ماه پاسخ نیاید، عملاً پاسخ مثبت تلقی میشود.در نهایت، هیأت علمی و متقاضی باید ضوابط علمی و عمومی جذب را بداند و بر اساس آن پیش برود. قرار نیست ما بیاییم به فرد دیکته کنیم که چه کاری انجام دهد. ضوابط مشخص است (توانایی علمی حداکثروصلاحیت شخصیتی عمومی حداقل) و افراد بر اساس همان ضوابط مسیر خود را طی میکنند.#کی_نژاد#دانشگاه#هیأت_علمی#مهاجرت_نخبگان#بازگشت_نخبگان 08:45 - 9 شهریور 1405