سلطنتطلبان؛ موثرترین بازیگر «جنگ شناختی» در توییتر فارسی
دانشآموخته علوم ارتباطات دانشگاه تهران و برگزیده جشنواره فارابی گفت: بر اساس تحلیل دادههای ۴ میلیون توییت، نیروهای سایبری جریان سلطنتطلب با نفوذ به هسته مرکزی شبکه، «موثرترین» بازیگران در مهندسی افکار عمومی و پیشبرد جنگ شناختی در توییتر فارسی بودهاند.
امیرعلی تفرشی، دانشآموخته علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه تهران و برگزیده جشنواره بینالمللی فارابی، در گفتوگو با خبرنگار گروه حوزه و دانشگاه خبرگزاری فارس، نتایج پژوهش دکتری خود پیرامون اخبار جعلی و مکانیسمهای اثرگذاری در توییتر فارسی را تشریح کرد.تفرشی با اشاره به اینکه پژوهش وی به عنوان اثر برگزیده سوم در حوزه علوم ارتباطات اجتماعی جشنواره فارابی انتخاب شده است، گفت: محور اصلی مطالعه من، تحلیل اخبار جعلی در بستر شبکه اجتماعی توییتر (X فعلی) در دوران پاندمی کرونا بود. در این مطالعه، حدود ۴ میلیون توییت استخراج و با استفاده از روشهای تحلیل شبکه، تحلیل دادههای بزرگ و تحلیل محتوا، الگوی فعالیت کاربران در توییتر فارسی شناسایی شد.وی افزود: در این فرآیند، گروههای مختلفی شناسایی شدند و مشخص شد هر خوشه متعلق به چه طیف سیاسی یا اجتماعی است. سپس در مرحله بعد، نیروهای سایبری شبکه با ابزارها و محاسبات مختلف مورد شناسایی قرار گرفتند تا مشخص شود چه میزان از حجم فعالیت شبکه توسط این نیروها و یا کاربران ارگانیک صورت میگیرد. در عین حال میزان اثرگذاری کاربران (نودها یا گرهها) در شبکه نیز محاسبه شد تا مشخص شود وضعیت اثرگذاری نیروهای سایبری و محتوای جعلی منتشر شده توسط آنان در شبکه به چه صورت است.
این پژوهشگر با بیان اینکه موفق به شناسایی ۱۱ خوشه فعال (از طیفهای طرفداران نظام، سلطنتطلبان و منافقین تا گروههای مذهبی و حتی طرفداران کیپاپ) شده است، تصریح کرد: یکی از یافتههای کلیدی این پژوهش، سهم قابلتوجه «نیروهای سایبری» در فضای توییتر فارسی در آن مقطع زمانی است. حدود ۳۰ درصد (یکسوم) از حجم کل فعالیتهای این شبکه در مقطع مورد مطالعه توسط نیروهایی انجام میشد که به صورت سازمانیافته به تولید محتوای جعلی میپرداختند.تفرشی این نیروهای سایبری را به سه دسته تقسیم کرد و گفت: نخست، «باتها» که حسابهایی خودکار با هدف اثرگذاری بر اجتماع هستند به این باتها، باتهای اجتماعی گفته میشود. دوم، «ترولها» که کاربران واقعی هستند اما با دریافت پول یا انگیزههای مختلف، اقدام به انتشار اخبار جعلی یا اظهارنظرهای هدفمند میکنند و سوم، «سایبورگها» هستند؛ نوع پیشرفتهتری که تلفیقی از مدیریت انسانی و ابزارهای اتوماسیون (ترکیب بات و ترول) است تا شناسایی آنها برای سیستمهای امنیتی و کاربران دشوارتر شود.این دانشآموخته علوم ارتباطات، فضای حاکم بر بخش بزرگی از توییتر فارسی را «یک جنگ پنهان» توصیف کرد و افزود: در پس آنچه در ظاهر به عنوان شبکههای اجتماعی آنلاین برای بیان عقاید و افکار دیده میشود، یک «جنگ شناختی» وجود دارد و در این جنگ گروهها با انگیزههای مختلف تلاش میکنند افکار عمومی را تغییر جهت داده و بر آن اثرگذار باشند. البته این مختص شبکههای اجتماعی فارسیزبان نیست و به عنوان یک معضل جهانی شناخته میشود و در کشورهای مختلف جهان دیده شده است.
وی در خصوص میزان اثرگذاری نیروهای سایبری در شبکه مورد مطالعه گفت: دادههای مرکزیتسنجی (Centrality) و شناسایی هسته شبکه نشان داد که اگرچه نیروهای مختلف در هر گروه در این تولید محتوای جعلی نقش داشتند، اما نیروهای سایبری «سلطنتطلب» در آن مقطع، موثرترین گرهها در هسته شبکه بودند و بیشترین اثرگذاری را در تبادلات محتوایی داشتند.تفرشی از شناسایی تاکتیکهای جدیدی در تولید محتوای جعلی خبر داد و گفت: یکی از روشهای شناسایی شده، همزاد سازی است؛ به این صورت که نیروهای سایبری، گروههای ارگانیک (مردمی) داخل شبکه را شناسایی کرده و مشابه آنها را بازسازی میکنند. در ظاهر، جهتگیری محتوایی مشابه گروه اصلی است، اما هدایتگران آن در واقع نیروهای سایبری هستند.وی افزود: همچنین استفاده از تکنیک «رعد و برق» یعنی انتشار انبوه و پرشتاب محتوای جعلی در یک مقطع زمانی مشخص، از دیگر ابزارهای شناسایی شده در این مطالعه بود که برای غافلگیری در تولید محتوای شبکه بهکار گرفته میشد.این پژوهشگر با اشاره به اهمیت مقوله «دوقطبیسازی» در استراتژی جنگ شناختی تأکید کرد: نیروهای سایبری با شناسایی گسلهای موجود در جامعه، اقدام به برجستهسازی اختلافات با هدف بحرانسازی میکنند. به عنوان مثال برخی نیروهای سایبری بر جداسازی مردم از حکومت و روحانیون و برخی از گروههای داخلی بر دوقطبیسازی میان دولت و حاکمیت تمرکز داشتند.
تفرشی در نهایت اظهار داشت: این پژوهش نشان داد در مقطع مورد مطالعه، نیروهای سایبری و جعلی تقریبا در عموم خوشهها به عمق و هسته هر خوشه نفوذ کردهاند و ما با یک حوزه عمومی آلوده به نیروهای سایبری جعلی در توئیتر فارسی مواجه بودیم؛ موضوعی که اهمیت توجه کاربران این شبکههای اجتماعی به محتواهای منتشر شده در این شبکه ها و اصالت آنها را دوچندان میکند.پایان پیام/ #دانشگاه#امیرعلی_تفرشی #توئیتر#دانشگاه_تهران 08:00 - 16 خرداد 1405