یکی از دلایل مشکلات آب در کشور ما این است که مدیریت آب یک مدیریت ضعیف سنتی و اداری دیوان سالاری و دولتی است. مدیریت علمی آب با تحصیل کرده های نخبه رشته های مرتبط مثل رشته های علوم و مهندسی آب، عمران گرایش آب، جغرافی، زمین شناسی، منابع طبیعی امکان پذیر است. با مراکز تحقیقاتی خصوصی و امثال اینها
چاههای متروکه نفت؛ راهکار ویژه استاد دانشگاه برای بحران آب
ایران با شدیدترین بحران آبی جهان روبهروست و منابع آب در خطر نابودی قرار دارند، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر از بیقانونی صنایع، فاصله دانشگاه و صنعت و راهکارهای فوری برای نجات منابع آب گفت.
گروه حوزه و دانشگاه خبرگزاری فارس: ایران در حالی با شدیدترین بحران آبی جهان دست و پنجه نرم میکند که بخش بزرگی از منابع آب زیرزمینی و سطحی کشور به دلیل تخلیه مستقیم پسابهای صنعتی و شهری آلوده در حال نابودی است.این در شرایطی است که فناوریهای پیشرفته و بومی تصفیه پساب و بازچرخانی آب در کشور وجود دارد، اما فقدان قوانین الزامآور و حمایت مؤثر موجب شده صنایع به جای احداث تصفیهخانه، جریمههای ناچیز بپردازند.در همین راستا در گفتوگوی با فریبرز رشیدی عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی شیمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر و از پیشکسوتان حوزه تصفیه پساب و مدیریت منابع آبی کشور، به بررسی مهمترین چالشهای این حوزه، فاصله دانشگاه و صنعت، سرنوشت ایدههای نوآورانه ایرانی و راهکارهای عملی برونرفت از بحران آب پرداخته ایم.
عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر معتقد است که چاههای متروکه نفت میتواند منبع گرمایی مجانی برای شیرینسازی آب دریا باشد و ایران میتواند از آن برای مقابله با بحران آب استفاده کند.مشروح گفت وگو با رشیدی را در زیر می خوانید:فارس: آقای دکتر مهمترین چالش کشور در حوزه مدیریت تصفیه و بازچرخانی پساب شهری و صنعتی چیست؟رشیدی: مهمترین چالش، نبود قوانین سختگیرانه و پیگیری جدی نهادهای مسئول بهویژه سازمان حفاظت محیط زیست است. در حال حاضر هیچ الزام قانونی محکمی وجود ندارد که یک کارخانه شیمیایی یا پتروشیمی را ملزم کند پساب حاوی ترکیبات آلی سمی، فلزات سنگین یا سیانید را تصفیه کرده و دوباره به چرخه تولید برگرداند.نتیجه این شده که صنایع ترجیح میدهند آب ارزان بخرند، آلودگی را مستقیم وارد رودخانه یا سفرههای زیرزمینی کنند و در بدترین حالت جریمهای ناچیز بپردازند. جریمهای که گاهی یکصدم هزینه واقعی تصفیه هم نیست.فارس: ریشه اصلی بحران آب کشور را در چه میبینید؟ آیا میتوان یک نهاد یا گروه خاص را متهم اصلی دانست؟رشیدی: ریشههای این بحران در ترکیب مصرف بیرویه، مدیریت نادرست و تأثیرات تغییرات اقلیمی نهفته است. در بحران آب، متهم واحدی وجود ندارد؛ هم دولتها در سالهای گذشته نسبت به وضعیت منابع آب بیتوجه بودهاند و هم مردم در مصرف، رفتارهای غیرمسؤولانه داشتهاند. این موضوع تنها با همکاری همگانی قابل حل است. مهمترین چالش کلی هم قیمت بسیار پایین آب در کشور است. در مقایسه با کشورهای منطقه، آب در ایران بسیار ارزان است. لازم است نظام قیمتگذاری پلکانی اجرا شود؛ مصرفکنندگان کممصرف تشویق و پرمصرفها مشمول هزینه بیشتر شوند.
* تمام فناوریهای روز دنیا در ایران بومی شده استفارس: وضعیت فناوریهای نوین تصفیه پساب در ایران چگونه است؟ آیا واقعاً عقب هستیم؟رشیدی: خیر، عقب نیستیم؛ بلکه در بسیاری از حوزهها جلوتر هم هستیم. شرکتهای دانشبنیان کوچک و پژوهشگران دانشگاهی روشهای کاملاً بهروز و حتی بومیشده دنیا را در ایران پیاده کردهاند. مشکل اصلی «فاصله دانشگاه تا صنعت» و نبود حلقه اتصال است.ما تمام فناوریهای روز دنیا از پیشرفتهترین ممبرانها تا روشهای پلاسمایی و بیولوژیکی را بومی کردهایم. مواد شیمیایی جایگزین ارزانتر هم پیدا کردهایم. تنها چیزی که کم داریم، «اجبار قانونی» و «حمایت واقعی» از شرکتهای نوپا است.* ایدهای که چین اجرا کرد و ایران نادیده گرفتفارس: یکی از ایدههای جالبی که سالها پیش مطرح کردید، استفاده از چاههای متروکه نفت و گاز برای کاهش هزینه نمکزدایی آب دریا بود. وضعیت این ایده الان کجاست؟رشیدی: حدود ۱۵ سال پیش وقتی در دبی و عربستان پروژههای بزرگ نمکزدایی را دیدم، متوجه شدم بزرگترین هزینه در فرآیند Desalination مصرف انرژی حرارتی است. به ذهنم رسید چرا از هزاران چاه متروکه نفت و گاز که دمای مخزنشان گاهی بالای ۱۰۰ درجه است و عملاً منبع گرمایی مجانی هستند، استفاده نکنیم؟
طرحی طراحی کردیم که آب شور دریا را بهعنوان سیال کاری به داخل چاههای متروکه تزریق کنیم، داغ شود و بعد برای تبخیر و تولید بخار آب شیرین استفاده کنیم. محاسباتم نشان داد تا ۷۵ درصد هزینه انرژی کاهش مییابد. مقاله در ژورنال معتبر بینالمللی منتشر شد، از چین برای کنفرانس دعوت شدم، چندین پروفسورهای چینی ساعتها سوال پرسیدند و بعد معلوم شد میخواهند همان روش را پیاده کنند! اما در ایران... هیچ نهاد و سازمانی حتی حاضر نشد یک پایلوت کوچک بزند.فارس: وضعیت شرکت دانشبنیان خودتان چطور است؟رشیدی: ما یک شرکت زدیم که روی تصفیه پسابهای پرخطر صنعتی کار میکند. در این شرکت دانش طراحی و ساخت ۶ فناوری نوین صنعت تصفیه پساب و شیرین سازی آب بومی سازی شده، هرچند که با پالایشگاه ها و پتروشیمی ها و صنایع غذای و دارویی و نساجی و معادن پروژه هایی را داشتهایم، اما حقیقت امر این است که مدیران مجموعههای صنعتی هنوز به مقوله تصفیه پساب و تامین آب به عنوان یک وظیفه اجرایی با اولویت بالا توجه نمیکنند.تا امروز فقط یک پروژه ۷۰۰ میلیون تومانی از یک پالایشگاه گرفتیم آن هم با کلی پیگیری و حتی با قیمت پایینتر از هزینه واقعی و بدون سود. هنوز نصف پولش را هم نگرفتیم. در حالی که همین پالایشگاهها پروژههای چند صد میلیون دلاری به شرکتهای خارجی میسپارند. ما عملاً داریم ورشکست میشیم.* جریمه ارزانتر از تصفیه؛ انتخاب کارخانهها همین استفارس: آیا هزینه بالای تصفیه واقعاً مانع است؟رشیدی: خیر. هزینه تصفیه تحت تأثیر فناوری یا مواد شیمیایی نیست؛ تحت تأثیر «عدم اجبار» است. وقتی کارخانهای میداند با پرداخت جریمه سالانه ۵۰۰ میلیون تومان از شر محیط زیست خلاص میشود، چرا ۵ میلیارد تومان هزینه تصفیهخانه کند؟
فارس: راهکار عملی شما برای خروج از این وضعیت چیست؟رشیدی: اولین و فوریترین کار تصویب قوانین سختگیرانه با ضربالاجل یک تا دو ساله و پلمب قطعی واحدهای متخلف است؛ همان کاری که در همه کشورهای پیشرفته انجام میشود. صنایع باید ملزم شوند حداقل ۷۰ درصد آب مصرفی خود را بازچرخانی کنند.دولت باید از شرکتهای دانشبنیان نوپا حمایت واقعی و تضمینی کند؛ یعنی اولین پروژههایشان را با قرارداد مستقیم و حتی بدون سود یا با پرداخت از جیب خودش اجرا کند تا اعتماد صنایع جلب شود و زنجیره موفقیت شکل بگیرد.قیمت آب باید واقعی و پلکانی شود، دقیقاً مثل برق؛ مصرف بالا باید آنقدر گران باشد که هدر دادن آب دیگر صرفه اقتصادی نداشته باشد.در شهرهای بزرگ باید آب شرب، آب خاکستری (دوش و شستوشو) و آب سرویس بهداشتی کاملاً از هم جدا شوند و آب خاکستری با هزینه بسیار پایین در همان مجتمعها تصفیه و دوباره استفاده شود.الگوی آبیاری کشاورزی که بیش از ۹۰ درصد آب کشور را مصرف میکند باید فوراً اصلاح شود؛ روشهای غرقابی سنتی ممنوع و آبیاری قطرهای و نواری اجباری گردد. ضمناً برخی محصولات نظیر هندوانه مصرف آب بالایی دارند؛ کشت این نوع محصولات در بسیاری از کشورها محدود است اما در ایران آزادانه انجام میشود. بخش کشاورزی نیازمند یک تحول اساسی است.در نهایت باید یک حلقه رسمی و دائمی با ضمانت اجرایی بین دانشگاه و صنعت ایجاد شود؛ بهطوری که هر عضو هیئت علمی هر دو سال یک پروژه واقعی در صنعت اجرا کند و نتایج پایاننامهها مستقیماً به قرارداد صنعتی تبدیل شود.
مسئله آب با تصمیمهای کوتاهمدت حل نمیشود. باید برای ۲۰ سال آینده برنامهریزی کرد؛ همانگونه که منابع نفتی با سرمایهگذاری چندساله به نتیجه میرسند، احیای منابع آبی نیز نیازمند زمان و ثبات در سیاستگذاری است.فارس: حرف آخر؟رشیدی: ما هزاران چاه متروکه نفت داریم که میتواند منبع گرمایی مجانی برای شیرینسازی آب دریا باشد. ما فناوری تصفیه سختترین پسابهای صنعتی را داریم. ما جوانانی داریم که شب و روز در پارکهای علم و فناوری کار میکنند. تنها چیزی که نداریم، «اراده سیاسی» و «نگاه بلندمدت» است. اگر امروز شروع نکنیم، ۱۰ سال دیگر حتی با پول هم نمیتوانیم آب بخریم.از مسئولین میخواهیم به داد شرکتهای نوپای علمی برسند. ما نه روابط داریم، نه رانت. فقط علم داریم و انگیزه. اگر همین امروز چند پروژه کوچک به ما سپرده شود، میتوانیم ثابت کنیم ایران در تصفیه پساب و مدیریت منابع آب نه تنها عقب نیست، بلکه میتواند الگوی منطقه شود.پایان پیام/#فریبرز_رشیدی #دانشگاه #بحران_آب #کم_آبی #پساب #تصفیه_آب #دانشگاه_صنعتی_شریف
07:35 - 1 آذر 1404
9 پاسخ
@user1717917340951 آذر 1404در پاسخ بهچرا یکی از آقایان بر لزوم اصلاح روش های آبیاری در کشاورزی تاکید نمی کند. کشاورزی ۹۰ درصد اب کشور را مصرف می کند.
@user17091013619334746911 آذر 1404در پاسخ بهمن کارشناس آب نیستم ولی با فکر خودم میگویم طرح ایشان مبنی بر آب شیرین کردن آب از چاه نفت متروکه اساسا دچار ایراد است چون الان هزینه آی شیرین کردن دریا برای ساکنان سواحل خیلی گران در نمیاید حداکثر نیم دلار در یک متر مکعب ، مشکل اصلی هزینه انتقال و پمپاژ آب است مثلا به تهران تا پنج دلار در مترمکعب ، …نمایش بیشتر
@Habibi_11 آذر 1404در پاسخ بهاراده سیاسی و نگاه بلندمدت، بیماری حکمرانی منحصر به فرد ایران بااین همه نخبه و سرمایه اجتماعی.
@Mehdihassani1 آذر 1404در پاسخ بهایده ای که چین اجرا کرد و ایران نادیده گرفت !استاد دقیقا به اصل مطلب اشاره کردید هر گرفتاری و بدبختی و معضلی که کشور الان درگیر ان هست نتیجه همین نادیده گرفتن هاست الان یکی از مشکلات پیش روی پیشرفت این کشور ، جا انداختن پروژه و فهم کلام برای مدیران و مسؤلانی است که اساسا درک و فهم درستی از موضوع ن…نمایش بیشتر
@user17091006951868571141 آذر 1404در پاسخ بهبزرگواران عالیجنابآن دکتر پزشکیان دکتر قالیباف جناب اژه ای لطفا در نشست سران قوا همین موضوع را پیگیری کنید این اقا عضو هیات علمی دانشگاه های برتر خودمان است یک نماینده فقط از طرف خودتان در مجمع ای که این آقا با اساتید و دانشجویانش نورد تظرشان تشکیل میدهند بنشینند و فورا رسیدگی کنند این دست ادمها را…نمایش بیشتر
@user1708173189891 آذر 1404در پاسخ بهاینکه ایران در منطقه خشکی هست حرفی نیست اما فکر کنیم چرا با وجود بارش سالانه حدود 400 میلیارد مترمکعب در کشور برای کمتر از 10 میلیارد مترمکعب نیاز شرب و صنعت با مشکل مواجه هستیم؟!!! چرا روی اون 390 میلیارد فکری نمی کنند همه هم و غم اینه که صرفه جویی در این 10 میلیارد اتفاق بیافته!!!؟