تفاهم ایران و آمریکا؛ آتشبس موقت یا آغاز نظم جدید؟
تفاهم دیشب میان ایران و آمریکا را نباید یک «توافق تاریخی» یا در مقابل، یک «عقبنشینی کامل» تلقی کرد. واقعیت این است که دو طرف پس از ماهها تنش، به نقطهای رسیدهاند که هزینه ادامه بحران، از هزینه مصالحه موقت بیشتر شده است.
آنچه اکنون شکل گرفته، بیش از آنکه یک توافق جامع باشد، نوعی مدیریت بحران و خرید زمان است؛ تلاشی برای جلوگیری از ورود منطقه غرب آسیا به مرحلهای خطرناکتر.چرا این تفاهم شکل گرفت؟آمریکا بهخوبی میداند که جنگ مستقیم با ایران، نه کوتاه خواهد بود و نه کمهزینه. تهدید امنیت انرژی، احتمال اختلال در تنگه هرمز، افزایش قیمت نفت و تبعات اقتصادی جهانی، از جمله عواملی بود که واشنگتن رابه سمت کاهش تنش سوق داد.از سوی دیگر، ایران نیز درشرایطی قرار داشت که ادامه فشار اقتصادی، ناترازی ها و احتمال گسترش درگیریها میتوانست هزینههای سنگینی ایجاد کند. تهران تلاش کرد ضمن حفظ اهرمهای منطقهای و هستهای خود، از ورود به یک تقابل گسترده جلوگیری کند.محورهای اصلی تفاهمبر اساس اطلاعات منتشرشده، تفاهم فعلی بر چند محور کلیدی استوار است:- کاهش تنشهای منطقهای و جلوگیری از درگیری مستقیم- باز نگه داشتن مسیرهای انرژی و امنیت تنگه هرمز- آغاز دور جدید مذاکرات هستهای- مدیریت ذخایر اورانیوم غنیشده- کاهش تدریجی برخی فشارهای اقتصادی و تحریمیباید توجه داشت که اختلافات بنیادین وجود دارند و هیچیک از طرفین،از مواضع راهبردی خود عقبنشینی کامل نکردهاند.برنده واقعی چه کسی است؟در کوتاهمدت، هر دو طرف بخشی از اهداف خود را محقق کردهاند.آمریکا موفق شد از تشدید بحران جلوگیری کند و تا حدی برنامه هستهای ایران را وارد مسیر مذاکره نگه دارد. در مقابل، ایران نیز توانست مانع از شکلگیری اجماع برای یک تقابل گسترده شود و ساختار اصلی قدرت منطقهای و هستهای خود را حفظ کند.هرچند خود این تفاهم به معنای جهانی شدن قدرت ایران اسلامی است.با این حال این تفاهم بیشتر شبیه یک توقف تاکتیکی است تا پایان جنگ راهبردی.
مهمترین متغیر؛ رژیم صهیونیستی یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده آینده این تفاهم، موضع رژیم صهیونیستی خواهد بود.این رژیم همچنان معتقد است هر توافقی که ظرفیت هستهای ایران را حفظ کند، تهدیدی بلندمدت محسوب میشود. به نظر میرسد به نوعی بازنده و ناکام اصلی رژیم صهیونیستی است.به همین دلیل، احتمال فشار سیاسی، عملیات اطلاعاتی یا اقدامات تنشزا برای برهم زدن روند مذاکرات، همچنان وجود دارد.اقتصاد ایران چه تغییری میکند؟در کوتاهمدت، بازارها ممکن است به تفاهم واکنش مثبت نشان دهند؛ از کاهش نسبی التهاب ارزی گرفته تا بهبود فضای روانی اقتصاد؛ اما تحول واقعی اقتصادی تنها در صورتی رخ خواهد داد که:- توافق پایدار باشد،- ریسک تحریمها کاهش یابد،- و تنش منطقهای به شکل جدی مهار شود.در غیر این صورت، اقتصاد ایران همچنان در فضای نااطمینان باقی خواهد ماند.سه سناریوی پیشرو۱. توافق پایدار و تدریجیدر این سناریو، مذاکرات ادامه پیدا میکند و دو طرف به سمت توافقی مرحلهای حرکت میکنند.۲. آرامش موقت و مذاکرات فرسایشیمحتملترین سناریو؛ کاهش نسبی تنش همراه با ادامه اختلافات و مذاکرات طولانی.۳. بازگشت بحراندر صورت شکست مذاکرات یا وقوع یک حادثه امنیتی، منطقه میتواند دوباره وارد چرخه تنش و درگیری شود.جمعبندیتفاهم اخیر را باید بیش از هر چیز، تلاشی برای کنترل بحران دانست؛ نه پایان اختلافات ایران و آمریکا.دو طرف فعلاً تصمیم گرفتهاند بهجای ورود به یک تقابل پرهزینه، زمان بخرند، قدرت خود را بازتنظیم کنند و مسیر آینده را در میدان مذاکره دنبال کنند.اما اینکه این مسیر به توافقی پایدار منتهی شود یا دوباره به نقطه تنش بازگردد، هنوز کاملاً نامشخص است.
13:03 - 25 خرداد 1405
