روانشناسی عزاداری کودکانه در محرم
متأسفانه گاهی والدین، به دلیل عشق و ارادت فراوان به امام حسین (ع)، واقعه عاشورا را با تمام جزئیات و شدت برای کودکان خود بازگو میکنند! در سهسال اول زندگی، تأکید بر شور و شناخت کفایت میکند و نیازی به تمرکز بر جنبههای سوگ و گریه در کودک نیست.
گروه زندگی: محرم، زمان مناسبی برای انتقال مفاهیم عاشورا به نسل نوپا، البته با زبان کودکانه است. این امر نیازمند روشهای خلاقانه، ترکیب شور هیئتها با آموزش ساده، و همکاری خانوادهها و هیئتها در پرورش نسلی متعهد و حسینی است. «امیر مردانی»، تسهیلگر والد و کودک با مدرک بینالمللی QCB و پژوهشگر و فعال حوزه کودک و نوجوان، به بررسی ابعاد تربیتی و روانشناختی آیینهای محرم و تأثیرات آن بر کودکان و نوجوانان میپردازد.
محرم و کودکان و نوجوانان
وقتی به موضوع محرم و تأثیر آن بر کودکان و نوجوانان میپردازیم، لازم است از زوایای مختلفی مانند روانشناسی، تربیتی و شناختی به تحلیل این واقعه بپردازیم. در اینجا سه محور اصلی را بررسی میکنیم: برای بهرهبرداری تربیتی و روانشناختی از محرم، باید برنامهها را بهگونهای طراحی کنیم که هم شور و هیجان، هم سوگ و عاطفه، و هم شناخت و معرفت را در کودکان و نوجوانان تقویت کند. این کار مستلزم توجه به سن، روحیات و سطح درک آنان است تا بتوانیم پیام عاشورا را به بهترین شکل منتقل کنیم.
۱. شور و هیجان محرم
محرم برای بسیاری از کودکان و نوجوانان همراه با شور و اشتیاق است. برنامههایی مانند سینهزنی، زنجیرزنی، دستههای عزاداری، تعزیه و مراسم سخنرانی، فضایی پرشور ایجاد میکنند. این شور و نشاط، بهخصوص برای نوجوانان، جذابیت دارد و میتواند در جذب آنان به فرهنگ عاشورا مؤثر باشد. اما باید توجه داشت که این برنامهها باید متناسب با سن و درک کودکان و نوجوانان تنظیم شود تا علاوه بر حفظ هیجان، جنبههای تربیتی و معنوی نیز تقویت گردد.
۲. سوگ و گریه در مراسم محرم
بخش دیگری از محرم، جنبههای سوگ و گریه است. در بزرگسالی، این مجالس بیشتر با حزن و اندوه همراه است و روضهخوانی و اشک ریختن برای امام حسین (ع) بهعنوان یک سنت دینی تثبیت شده است. اما در مورد کودکان و نوجوانان، باید با احتیاط بیشتری عمل کرد. اگرچه بیان مظلومیت سیدالشهدا (ع) ضروری است، اما شیوههای بیان این مفاهیم باید به گونهای باشد که باعث ایجاد ترس یا اضطراب در کودکان نشود. بهتر است از روشهای غیرمستقیم و متناسب با سن آنان استفاده شود تا هم حقیقت عاشورا منتقل شود و هم آسیبهای روانی به همراه نداشته باشد.
۳. شناخت امام حسین (ع) و قیام عاشورا
یکی از مهمترین اهداف مراسم محرم، افزایش شناخت کودکان و نوجوانان نسبت به شخصیت امام حسین (ع) و فلسفه قیام عاشوراست. در این زمینه، میتوان از داستانهای جذاب و متناسب با سن کودکان استفاده کرد؛ مثلاً بیان مهربانیهای امام با کودکان، ارتباط ایشان با خانواده و ویژگیهای اخلاقی و شجاعت ایشان. همچنین، میتوان وقایع تاریخی را بهصورت ساده و گویا برای آنان بازگو کرد، از هجرت امام از مکه تا وقایع روز عاشورا و پس از آن. در سنین پایینتر، بهتر است بر جنبههای مثبت و الگوبرداری از شخصیت امام حسین (ع) تأکید شود، در حالی که برای نوجوانان میتوان عمیقتر به تحلیل حوادث پرداخت و به سوالات آنان پاسخ داد. پاسخگویی به پرسشهای نوجوانان باید با دقت و بر اساس سطح درک آنان باشد تا بتوانند ارتباط بهتری با واقعه عاشورا برقرار کنند.
کودکان و مرزبندی سنی
کودکان را تا ۳ سالگی در نظر میگیریم. حتی تا ۵ و ۶سالگی نیز مرزبندی خطی و دقیقی در این زمینه وجود ندارد. از۶ سالگی به بعد، کودکان وارد حیطههای ارتباطی و شناختی گستردهتری میشوند؛ تحرک بیشتری پیدا میکنند، کنجکاو میشوند، محیط اطراف خود را بیشتر درک میکنند و شروع به پرسشگری مینمایند. این بازه سنی سهساله یعنی محدوده تا ۵ یا ۶سالگی را بهعنوان یک ردهبندی سنی برای کودکان تعریف میکنیم. بعد از آن از ۶ سالگی تا حدود ۵،۶ یا ۷ سال بعد ادامه مییابد یعنی تا ۱۱، ۱۲ و یا۱۳ سالگی. در برخی موارد، این مرز تا ۱۴ سالگی نیز گسترش مییابد.
لزوم انعطاف در برخورد با کودکان
امروزه روند رشد کودکان تا حدی تغییر کرده است و از نظر شناختی و درکی، تفاوتهای قابلملاحظهای در کودکان امروزی مشاهده میشود؛ حوزه شناختی آنها زودتر شکل میگیرد و حتی بلوغشان ممکن است زودتر از ۱۴ سالگی اتفاق بیفتد. در حالی که پیشتر، درک ارتباطات اجتماعی در ۱۴ یا ۱۵ سالگی پدیدار میشد، امروزه شاهد هستیم که در سنین پایینتر به این درک میرسند و و این تغییرات بهوضوح قابلمشاهده است. لذا باید این تحولات را درک کنیم و در تعیین مرزهای سنی انعطافپذیر باشیم. نباید در مورد سن بچهها بامرزبندی و خط کشی بهصورت قطعی و غیرمنعطف برخورد کنیم. چنین نگرشی نادرست است و باید تفاوتهای فردی کودکان را بپذیریم، حتی اگر موضوعی تحت عنوان تحولات زمانه را نداشته باشیم که باعث کمی جابه جاشدن مرزهای سنی شده باشد.
رویکرد مناسب برای کودکان زیر ۳ سال
در مورد کودکان زیر ۳سال باید با دقت و حساسیت بیشتری عمل کرد. متأسفانه گاهی والدین، به دلیل عشق و ارادت فراوان به امام حسین (ع)، واقعه عاشورا را با تمام جزئیات و شدت برای کودک بازگو میکنند. حتی در سنین حدود ۶سالگی نیز ممکن است همین رویکرد را ادامه دهند و با شور و هیجان زیاد، ماجرای کربلا را شرح دهند، در حالی که کودک هنوز به درک شناختی لازم نرسیده است. این روش میتواند آسیبزا باشد و بدون شک تأثیرات منفی بر روان کودک خواهد گذاشت.
راهکارهای عملی برای کودکان خردسال
پس برای کودکان زیر سهسال چه باید کرد؟ در این سنین، باید بهصورت هوشمندانه و تفکیکشده عمل نمود. همین که والدین لباس مشکی میپوشند و فضای خانه را با نمادهای عزاداری مانند پرچم سیاه، بنرهای مشکی، عَلَم و… هماهنگ میکنند و خانه بوی محرم میدهد، کافی است. کودک این تفاوت را احساس میکند. نکته مهم این است که در عین آمادهسازی فضای خانه برای تمام اعضاء (از جمله نوجوانان و جوانان)، نیازی نیست محیط را بهصورت کامل به فضایی غمانگیز و سوگوار تبدیل کرد. در سهسال اول زندگی کودک، تأکید بر شور و شناخت کفایت میکند و نیازی به تمرکز بر جنبههای سوگ و گریه نیست. با این حال، نمادگرایی در پوشش، فضای منزل و رفتار والدین باید حفظ شود.
نمادهای مناسب برای کودکان
این نمادها برای همگان آشناست: پرچم سیاه، بنرهای مشکی، سربند و…. حتی میتوان برای کودکان اسباببازیهایی مانندسنج یا طبل کوچک تهیه کرد. همه این اقدامات در راستای هدایت تدریجی کودک به سمت درک و ارتباط با مفاهیم دینی و فرهنگی است و ایجاد احساس تفاوت در محرم با قبل از آن.پایان پیام/#محرم #کودک_و_نوجوان#روانشناسی_خانواده
08:54 - 12 تیر 1404
تازه ترین اخبار
- فیلم| ماشاالله به این سپاه و لشکر
- نذر خون رمضان به بیش از ۹ هزار واحد رسید
- پیشبینی رگبارهای پراکنده در مناطق غربی مازندران
- برگزاری راهپیمایی روز قدس ۱۴۰۴ در ۶۶ نقطه مازندران
- همخوانی «ای ایران» در احیای شب قدر دیّر
- امنیت غذایی مردم مریوان خط قرمز دستگاههای نظارتی است
- گوشهای از موج ۳۷ در ۴۴ ثانیه
- احیای شب قدر در آبپخش
- حضور پرشور مردم قم در میادین اصلی همچنان افزایشی
- ذخیره یکساله کالاهای اساسی در کردستان