ستارخان سردار ملی، غایب بزرگ کتابهای ما!
ستارخان، سردار ملی، نامی است که با شجاعت و آزادگی در تاریخ ما درخشیده، اما کافی است نگاهی به قفسههای نشر بیندازیم تا ببینیم سهم این قهرمان بزرگ از ادبیات مستقل و تحلیلی چقدر اندک است. امروز ۲۸ مهر ستارخان زاده شد.
گروه کتاب و ادبیات خبرگزاری فارس: نامش را همه شنیدهایم؛ ستارخان، سردار ملی. مردی از دل تبریز که در روزگار تیره استبداد، سلاح برداشت و از آزادی سخن گفت. اما کافیست به قفسههای کتابفروشیها یا فهرست تازههای نشر نگاه کنیم تا دریابیم سهم این چهره تاریخی از حافظه مکتوب ما، چقدر اندک و فراموششده است.با وجود آنکه جامعه امروز ایران بیش از هر زمان دیگری به بازخوانی چهرههای ملی خود نیاز دارد، هنوز آثار اندکی دربارهی ستارخان نوشته شده است؛ کتابهایی محدود، پراکنده و اغلب تکراری که نتوانستهاند تصویر کامل و امروزی از این مرد بزرگ و زمانهاش ارائه دهند.آنچه امروز دربارهی ستارخان در دسترس است، بیشتر در قالب چند زندگینامه و روایت تاریخی منتشر شده؛ مانند «قیام آذربایجان و ستارخان» اثر اسماعیل امیرخیزی و چند اثر مختصر دیگر از مجموعههایی چون «شخصیتهای مانا». با این حال، هنوز کتابی جامع، پژوهشی و تحلیلی درباره جایگاه فکری، اجتماعی و فرهنگی او در نهضت مشروطه وجود ندارد. در بسیاری از آثار تاریخنگاری معاصر، ستارخان تنها در فصلهایی از روایت انقلاب مشروطه ظاهر میشود؛ نه به عنوان قهرمانی زنده با وجوه انسانی و فکری پیچیده، بلکه بیشتر چون نامی در حاشیهی جنگها و شورشها.
اما بازخوانی ستارخان صرفاً یادآوری یک قهرمان تاریخی نیست؛ بلکه ضرورتی فرهنگی است. در روزگاری که جامعه ما میان دوگانهی هویت ملی و باور دینی سرگردان مینماید، ستارخان میتواند پیونددهنده این دو ساحت باشد.اگر ستارخان امروز، به همان میزان که در قامت یک «سردار» شناخته میشود، در جایگاه یک «اندیشهورزِ عملگرا» که هویت ایرانی را در ساحت عمل سیاسی احیا کرد، معرفی شود، نه تنها به حافظه تاریخیمان ادای دین کردهایم، بلکه الگویی کارآمد برای درک صحیح از مفاهیم «استقلال»، «آزادی» و «مقاومت» ارائه دادهایم.با وجود کمبود کتاب درمورد این چهره تاریخی، برای آنان که مشتاقند تا همین امروز به سراغ منابع موجود بروند و تصویری از سردار ملی بیابند، در ادامه چند کتاب درباره ستارخان و قیام تبریز معرفی میشود:
«گردنکشان»
«گردنکشان» یک مجموعه داستان کوتاه و معاصر ایرانی است که با محوریت زندگی و مبارزات ستارخان، سردار ملی، به ویژه ماجرای حصر تبریز، رفتن او به تهران و زخمی شدنش، ادای دینی به نهضت مشروطه به شمار میرود. جذابیت اصلی این کتاب در نوع روایت آن نهفته است؛ کتاب ده فصل دارد و هر فصل به قلم یکی از نویسندگان جوان به نگارش درآمده و از زبان یکی از نزدیکان ستارخان روایت میشود. این تفاوت در زاویهی دید، به خواننده اجازه میدهد تا قهرمان ملی را از چندین منظر متفاوت و نزدیک به زندگی شخصیاش بشناسد.علیرغم تعدد نویسندگان، این مجموعه موفق شده است تا با زبانی یکدست، داستانهایی پیوسته خلق کند و یک شخصیت واحد و چندوجهی از ستارخان ارائه دهد، به طوری که خواننده احساس میکند یک نفر ماجرا را از زوایای گوناگون روایت کرده است. این کتاب شامل داستانهایی با عناوین جذاب چون «آخرین تیر»، «بُمان جان»، «کژدم» و «سرباز وطن» است و مخاطب را به سفری پرشور و دراماتیک به دل تاریخ و مبارزات مشروطه میبرد.
ستارخان ( مجموعه شخصیتهای مانا)
این کتاب که به همت دفتر ادبیات انقلاب اسلامی حوزه هنری تدوین شده است، با معرفی الگوهای موفق معاصر ایران، این بار در کتابی خواندنی به قلم حجت فلاح توتکار، زندگی پرفراز و نشیب ستارخان، سردار ملی را روایت میکند. این کتاب پنج فصلی، خواننده را به سفری هیجانانگیز از دوران ناشناخته عیاری ستارخان و ریشههای خانوادگیاش در تبریز میبرد و چگونگی تحول او از یک عیار به یک مجاهد مشروطهخواه را به تصویر میکشد؛ پیوندی سرنوشتساز که او را به عضویت در صفوف آزادیخواهان و مرکز غیبی تبریز سوق داد.اوج روایت، در فصلهایی است که به رهبری جنبش مقاومت تبریز و ایستادگی حیرتانگیز سردار در برابر جبهه متحد استبداد در استبداد صغیر میپردازد؛ جایی که ستارخان کانون مقاومت ضدخودکامگی را شکل داد. اما این داستان پرشکوه، در فصول پایانی به تلخی میگراید؛ زمانی که دسیسههای سیاسی داخلی و هماهنگی نمایندگان روس و انگلیس، زمینه عزیمت اجباری او از تبریز را فراهم میکند. در نهایت، ماجرای پارک اتابک و خانهنشینی سردار ملی تا فرجام کار او، تراژدی قهرمانی را به تصویر میکشد که تا آخرین نفس برای آزادی و سربلندی ایران جنگید. این کتاب، گنجینهای ارزشمند برای شناخت دقیق و مستند یکی از نیکنامترین قهرمانان تاریخ معاصر ماست.
«نامههایی از ستارخان»
کتاب جذاب «نامههایی از ستارخان» به قلم توانا و پژوهشگرانه رضا همراز، گنجینهای ارزشمند از نامهها و تلگرافهای منتشرنشده این قهرمان مشروطه را از دل تاریخ بیرون کشیده و از طریق انتشارات تبریز، قالان یورد، پیشکش خوانندگان میکند.این اثر نه تنها بخشهای ناگفتهای از قیام تبریز و نقش ستارخان را فاش میسازد، بلکه در شش فصل موضوعی (از نامههای منظوم تا تلگرافهای ارسالی به او) و با ارائه اسناد و شواهد تاریخی، به رفع شبهات پیرامون این شخصیت برجسته میپردازد و مرهمی بر روایت دلخراش شهادت او مینهد؛ پس برای کشف صدای سردار از میان غبار زمان، این کتاب ۱۵۶ صفحهای را از دست ندهید!
«ستارخان و جنبش آذربایجان»
این کتاب که چهل و دومین مجلد از مجموعهی ارزشمند تاریخ معاصر ایران است، شما را به قلب حوادث سرنوشتساز سالهای ۱۹۰۵ تا ۱۹۱۱ میلادی در آذربایجان میبرد.«ستارخان و جنبش آذربایجان» یک نگاه جامع و دقیق به نقش بیبدیل ستارخان، سردار ملی، در پیروزی انقلاب مشروطه، بهخصوص در مقاومت حماسی مردم تبریز ارائه میدهد. نویسنده با تکیه بر اسناد و منابع متعدد، ابعاد مختلف این واقعه تاریخی را تشریح میکند.در این کتاب جذاب، به سرفصلهای مهمی دست پیدا خواهید کرد، از جمله:نخستین دوره مبارزه مردم آذربایجان: آغاز خیزشها و شکلگیری جنبش، افزایش مبارزه بر ضد امپریالیستها: رویارویی با دخالت قدرتهای خارجی،مبارزه برای پذیرش متمم قانون اساسی: تلاش برای تثبیت دستاوردهای مشروطه، جنگ داخلی در تبریز: مقاومت یک ساله تبریز در برابر قوای استبداد و آزادی ولایت آذربایجان و جنبشهای دهقانی: پیامدهای پیروزی و تغییرات اجتماعی.#ستارخان#ملی_گرایی#کتاب
06:03 - 28 مهر 1404
0 بازدید