میرزا کوچک نخستین پرچمدار «حکومت مردمپایه» در ایران
میرزا کوچکخان نه صرفاً یک مبارز چریکی، بلکه پیشگامی فکری بود که در دورانی که سلطنت قاجار هنوز رسمیت داشت، از مردم و شوراها سخن گفت و جمهوریت را طراحی کرد.
به گزارش خبرگزاری فارس از رشت، ۱۶ خرداد، سالروز اعلام جمهوری ایران توسط نهضت جنگل است؛ حرکتی که میرزا کوچکخان جنگلی، روحانی مبارز و رهبر این نهضت مردمی، آن را با تکیه بر «عدالت اجتماعی، آزادی، استقلال و حاکمیت مردم» در گیلان پایهگذاری کرد.در روزگاری که سلطنت مشروطه هنوز برای بسیاری «خط قرمز» اصلاحات سیاسی بود، میرزا با عبور از قالبهای رایج زمانه، ساختار سلطنتی را ناکارآمد دانست و جمهوریت را پیش کشید؛ امری که برای جامعهای در ابتدای مسیر نوسازی، بسیار فراتر از زمان بود.بهنوشته یحیی فوزی، پژوهشگر اندیشه سیاسی معاصر، در کتاب «اندیشه سیاسی در ایران معاصر» (نشر نی، ۱۳۸۴)، میرزا کوچک نهتنها با استبداد قاجاری مقابله میکرد، بلکه سلطنت مشروطه را نیز متناسب با خواست عدالتطلبانه مردم نمیدید؛ چرا که «پشت ظاهر قانونگرای آن، سازوکاری طبقاتی، وابسته به بیگانه و غیرمردمی نهفته بود» (فوزی، ص ۱۶۳).
جمهوریتی از جنس مردم، نه حزب
یکی از مهمترین نکاتی که باید در بازخوانی نهضت جنگل به آن توجه شود، فاصلهگذاری میرزا کوچکخان با ایدئولوژی کمونیستی و دیکتاتوری حزبی است. هرچند در مقطعی از نهضت، ارتباطاتی میان جنگلیها و حزب عدالت (وابسته به بلشویکهای شوروی) شکل گرفت، اما این همراهی دیری نپایید. در مرامنامه نهضت جنگل که در آرشیو ملی ایران موجود است بر مواردی چون «اجرای احکام اسلامی»، «مبارزه با ظلم و بیدینی»، «استقلال کامل کشور» و «طرد عناصر وابسته به بیگانه» تأکید شده است.رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله خامنهای، در تاریخ ۶ تیر ۱۳۵۸ و در نخستین سفر خود پس از پیروزی انقلاب به گیلان، در آرامگاه میرزا کوچکخان فرمودند: نهضت جنگل، آغاز تجربه جمهوری اسلامی در این کشور است؛ حرکتی که بر پایه اسلام، مردم و استقلال بنا شد؛ و از همین رو با کمونیسم و سلطه شوروی نیز مقابله کرد. (بیانات معظمله، کتاب "حدیث ولایت"، جلد اول).
مرز روشن با تجزیهطلبی و شورویگرایی
تحریف دیگری که برخی مورخان غربزده و جریانات خاص در طول دههها کوشیدهاند رواج دهند، نسب دادن «تجزیهطلبی» به میرزا کوچکخان است در حالیکه بررسی نامهها و بیانیههای میرزا، بهویژه نامه تاریخیاش به لنین، این اتهام را بهروشنی رد میکند.در این نامه که در کتاب «اسناد تاریخی نهضت جنگل» گردآوری شده است، میرزا کوچکخان خطاب به رهبر بلشویکها مینویسد: «ما خواهان ایرانی مستقل، متحد و آزاد هستیم. هیچ نیروی خارجی حق دخالت در امور ملت ما را ندارد. ما دشمن ظلم داخلی و سلطه خارجی هر دو هستیم» (اسناد نهضت جنگل، بهکوشش دکتر فریدون آدمیت، ص ۲۰۳).
جمهوریتی از دل دین و شورا
مهمترین ویژگی جمهوریت جنگل، تبلور «مردمسالاری دینی» در ساختار حکمرانی بود. میرزا کوچک، بهعنوان یک روحانی شیعه، نهتنها شریعت اسلامی را محور عدالت میدانست، بلکه با ایجاد شوراها، بر نقش مستقیم مردم در تصمیمگیریهای سیاسی و اجتماعی تأکید میکرد.موسی نجفی، استاد اندیشه سیاسی دانشگاه تهران، در مقالهای با عنوان «میرزا کوچک و جمهوریت دینی» (فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، شماره ۲۳، زمستان ۱۳۹۶) مینویسد: «نهضت جنگل را باید اولین تجربه مردمسالاری دینی دانست که برخلاف الگوهای غربی، نه از لیبرالیسم نشئت گرفته بود و نه از مارکسیسم؛ بلکه ریشه در فقه سیاسی شیعه، اخلاق اسلامی و اراده مردمی داشت.»
آغاز زنجیرهای که به جمهوری اسلامی ختم شد
اندیشهای که در دل جنگلهای گیلان جوانه زد، سالها بعد، در قالب «جمهوری اسلامی» به بار نشست. رهبر انقلاب اسلامی، در بیانیهای که در سال ۱۳۷۸ در بازخوانی نهضت جنگل صادر کردند، تأکید داشتند: «میرزا کوچکخان نهفقط یک قهرمان نظامی، بلکه یک متفکر دینی در حوزه سیاست بود. جمهوریتی که او دنبال میکرد، حلقه آغازینی از زنجیره جمهوری اسلامی بود.»جمهوری اعلامشده توسط میرزا کوچک جنگلی، نه یک تقلید از غرب بود، نه وامدار بلوک شرق؛ بلکه نخستین جوانه جمهوری اسلامی بود، برآمده از متن مردم، آموزههای دینی و تجربه عینی مبارزه با استبداد و استعمار.در روزگاری که بسیاری هنوز درگیر اصلاحات نیمبند سلطنت بودند، میرزا کوچک با شجاعتی تاریخی، افقهای تازهای را گشود؛ افقهایی که تا امروز در جمهوری اسلامی ایران تداوم یافته است.#جمهوریت_جنگل #میرزا_کوچک_خان #جمهوری_ایران #نهضت_جنگل #مردمسالاری_دینی #گیلان #استقلال_آزادی_عدالت #تاریخ_ایران #میراث_انقلاب #رشت #جنگلیها
16:44 - 16 خرداد 1404
2 بازنشر
8631 بازدید
تازه ترین اخبار
- تشییع دوازدهمین شهید رمضان ورامین در روز قدس
- فیلم| مشهدیها شب قدر را در کنار حرم رضوی آغاز کردند
- فیلم| همدلی در ایست های بازرسی
- پیام مجمع نمایندگان خراسان رضوی برای راهپیمایی روز جهانی قدس
- وداع اراکیها با سردار شهید محمد پاکپور
- اعلام آمادگی برای امدادرسانی در شرایط جنگی
- حضور گسترده مردم در روز قدس پیام اقتدار جبهه مقاومت به دشمنان است
- فیلم| برگزاری سومین شب قدر در حرم رضوی
- روز قدس،ندای حمایت از مظلومان و فریاد برائت از ظالمان است
- فیلم| بیعت مردم سرابله با علمدار جدید ایران در سومین شب قدر