«هنر تشعیر»
۞هنر تشعیر چیست؟۞۞هنر تشعیر، یکی از انواع صنایع دستی ایرانی است که همراه با تذهیب در زمره هنرهای ظریف و تزئینی به شمار می روند. این هنر در ابتدا برای آراستن نسخه های خطی کتاب ها، مرقعات و آثار نگارگری مورد استفاده قرار می گرفت؛ اما امروزه این هنر کلاسیک ایرانی برای ساخت ظروف تشعیر و نقش زنی روی سایر سطوح نظیر در و دیوار و پرده ها نیز کاربرد دارد.۞۞مقایسه هنر #تشعیر و #تذهیب۞۞همانطور که اشاره شد، هنر تذهیب و تشعیر هر دو زیر مجموعه ای از نگارگری به شمار می روند و برای تزئین و زیباسازی سطوح و حاشیه آن ها مورد استفاده قرار می گیرند، با این حال، تفاوت هایی نیز با یکدیگر دارند. یکی از مهم ترین تفاوت های این دو هنر شاخص، نوع نقوش و طرح های مورد استفاده است. به طوری که برای تولید صنایع دستی تذهیب، عمدتا از نقوش اسلیمی، ختایی، ترنج، شمسه، واگیره، لچکی و اشکال هندسی استفاده می شود. این در حالی است که نقوش مورد استفاده در هنر تشعیر بیشتر شامل گل و گیاهان، حیوانات و انسان ها است. همچنین نقوش مورد استفاده در هنر تذهیب، به طور کاملا متقارن در پیرامون یک طرح ترسیم می شوند.۞
۞تفاوت تشعیر و تذهیب۞۞تفاوت این دو هنر نگارگری در این است که در تشعیر به جای به کار بردن نقوش اسلیمی و هندسی، نقوش انسانی، حیوانی و گیاهی طراحی می شود و البته از آنجایی که تشعیر مشتقی از کلمه مَشعر به معنی مو است، از این جهت در فضای میانی نقوش انسانی، حیوانی و گیاهی به کار رفته در این هنر با خطوطی منحنی به باریکی یک تار مو هم مواجهیم که با پیچش های خاص خود حاصل چرخش قلمو، اجرا می شوند. البته تشعیر بیشتر در حاشیه سازی و تزئینات آثار تصویری و نگارگری و خط نوشته هایی مانند اشعار و کلمات قصار به کار می رود و همانطور که اشاره شد در زمینه تزئین صفحات قرآنی بیشتر تذهیب به کار می رود. از تفاوت تشعیر و تذهیب در نگارگری ، می توان به رنگ آمیزی در آثار ساخته شده اشاره کرد؛ به طوری که آثار تذهیب اغلب با طلاکوبی روی زمینه مشکی رنگ آمیزی می شوند، در حالیکه برای رنگ آمیزی آثار هنری تشعیر علاوه بر طلاکوبی از سایر رنگ های روشن و شفاف هم استفاده می شود.۞
۞#هنر تذهیب چیست؟۞۞تذهیب در لغت به معنای “زراندود” یا “طلاکاری” کردن است و از واژه ی عربی (ذَهَب) به معنای طلا مشتق شده است. هنر تذهیب، عبارت است از طراحی، رنگ آمیزی و طلاکاری انواع طرح ها با نقوش هندسی و گیاهی که برای تزیین حاشیه ی صفحات کتب خطی به منظور هرچه زیباتر کردن آن ها به کار می رود. این کتب عبارتند از: (قرآن، کتب مذهبی، فرهنگی، تاریخی، دیوان اشعار و…). هنر تذهیب، یکی از شاخه های هنر نگارگری ایرانی است و هنرمندی که هنر تذهیب را انجام می دهد «مُذهِب» نامیده می شود. در کتاب آرایی، هم به صورت مستقل از هنر تذهیب استفاده می شود و هم می توان از آن در کنار نگارگری، گل و مرغ و خوشنویسی استفاده نمود. گاهی نیز هنر تذهیب به صورت حجاری بر روی فلزات و ظروف به شکل قلمزنی، کاشی کاری، منبت و خاتم کاری به کار می رود. در قرون اولیه ی پس از اسلام خود خطاطان، کار تذهیب آثارشان را به عهده داشتند اما به مرور زمان تقسیم کار بین هنرمندان صورت گرفت و ابتدا خطاط، کار خود را انجام می داد یعنی متون کتاب یا قرآن را می نوشت سپس فضایی را برای تذهیب در صفحات خالی می گذاشت تا مُذهبان به آراستن آن بپردازند. تذهیب، همچون نقاشی، دارای مکتبها و دوره های خاصی است؛ چنانکه می توان از مکاتب سلجوقی، بخارا، تیموری، صفوی و قاجار و شعب مختلف هر مکتب سخن گفت. در فرهنگهای فارسی تعریف دقیقی از تذهیب وجود ندارد؛ تعریفی که ما را به اصل و منشاء این هنر رهنمون باشد...
...در برخی از کتابهای قدیمی و اغلب تذکره ها فقط نامی از نقاشان و مذهبان آمده است که این، برای دریافت معنای تذهیب کافی نیست. در لغتنامه ها، تذهیب را زرگرفتن و طلا کاری دانسته اند، اما این ، هم تمام معنای تذهیب نیست. در دایره المعارفهای فارسی نیز تعریفهایی از تذهیب آمده است که به شیوه های تذهیب، در یک دوره خاص از تاریخ، تعلق دارد.۞۞#تاریخچه هنر تذهیب۞۞هنر کتاب آرائی مربوط به زمان پیش از اسلام بوده است و تاریخچه تذهیب به زمان پیش از اسلام یعنی زمان ساسانی می رسد. در قرون اولیه اسلامی ، مکروه بودن نقاشی و بی رغبتی نسبت به نقاشی موجب آن شد که هنرمندان و هنر دوستان به طرف تذهیب روی بیاورند و سپس هنر تذهیب در اختیار حکومتهای اسلامی قرار گرفت که برای زینت قرآن و به ترتیب استفاده برای فرامین حاکمان و عقد نامه اشراف و کتب هنری و تاریخی استفاده شد. #قرآن سده های 3 هجری قمری که از قدیمی ترین قرآن های تزئین شده اولیه اسلام می باشد بوسیله مذهبان مشهوری مانند ابن سقطی و استاد محمد آراسته گردید. در قرن 4 تذهیب در قرآن های با #خط #کوفی و همچنین خطوط دیگری همچون نسخ و ثلث که تحریر گشته بود در شماره صفحات و سر سوره ها و فهرست سوره ها و عدد آیات انجام می گردید. یکی از زیباترین قرآن های موجود در موزه آستان قدس رضوی که مربوط به قرن های 5 و 6 می باشد به امضاء عثمان بن حسین بن ابوسهل وراق غزنوی می باشد. در قرن های 7 و 8 هنر تذهیب تحول زیادی پیدا کرد. در دوره ایلخانیان به نهایت کمال ترقی خود در این زمان دست یافت و در زمان مغول استفاده از لاجورد و رنگ های سبز و قرمز را می توان مشاهده نمود...
...تذهیب در زمان تیموری دوره اعتلای خود را گذراند و از آنجایی که پادشاهان تیموری مانند بای سنقر میرزا پسر شاهرخ مشوق هنر کتاب نویسی و کتاب آرائی بودند و از سراسر امپراتوری خود هنرمندان زیادی را در دارالعلم ، دربار و کتابخانه هرات جمع کردند. هنرمندانی مانند سید احمد نقاش ، خواجه علی مصور ، ملاّ علی مذهب ، غیاث الدین مذهب و محبعلی تبریزی از جمله آن هنرمندان می باشند. دوره پیشرفت تذهیب تا زمان صفویه ادامه داشت، یکی از خصوصیات تذهیب در این زمان استفاده از تعداد تقارن بالاتر در اشکال بوده. رنگهای به کار رفته در این زمان طلا ، لاجورد ، شنجرف ، سبز ، زرد و مشکی است. از هنرمندان این دوره می توان از عبدالوهاب شیرازی ، محمود اصفهانی ، مظفر علی تبریزی و محمود مذهب نام برد.۞۞هنر تذهیب در #نگارگری۞۞هنر تذهیب و کتاب آرایی یکی از عظیم ترین و ظریف ترین هنرهای مسلمانان است که بر مبنای ارتباط روحی و معنوی با خداوند متعال برای اولین بار در آرایش کلام الله مجید به کار گرفته شد و هنرمندان ایرانی چنان با شوق و علاقه به این کار مبادرت ورزیدند که آن را نوعی عبادت به شمار می آوردند. آثار به جای مانده نه تنها هر بیننده ای را به وجد می آورد بلکه عمق ارادت و ایمان قلبی مذهب کاران ایرانی را به نمایش می گذارد.۞::: #حاج_حامد_فکوری، رسانهنگار قرآنی و عترتی و شهدایی :::
23:29 - 3 شهریور 1405
3 واکنش
155 بازدید