دشت قزوین؛ قربانی توسعه بیضابطه بخش کشاورزی
افزایش دوبرابری اراضی زیر کشت در دشت قزوین طی دو دهه گذشته، اگرچه در ظاهر نشانه گسترش فعالیتهای کشاورزی و صنعتی است، اما از نگاه یک اقلیمشناس و کنشگر مسائل محیط زیستی و اجتماعی، زنگ خطری جدی برای ظرفیت اکولوژیکی این پهنه زیستی به شمار میرود.
به گزارش خبرگزاری فارس از قزوین، حدود ۲۳ سال و ۶ ماه از سفر معنوی و پربرکت رهبر معظم انقلاب، آیتالله العظمی خامنهای (مدظلهالعالی)، به استان قزوین میگذرد؛ سفری که کماکان مهمترین سند راهبردی توسعه این خطه محسوب میشود، اما جزیرهای از اقدامات جزئی و مقطعی، بهویژه در حوزه دشت قزوین، جایی برای تحقق کامل آن باقی نگذاشته است.رهبر معظم انقلاب در بخشی از فرمایشات خود در جمع مردم قزوین تأکید کرده بودند: «همانطور که امام جمعه محترم اشاره کردند، این استان دارای خاک و استعداد کشاورزی و دشت پربرکت است. آبها را هم باید مهار کرد. مقداری کار کردهاند، مقداری دیگر هم باید تلاش و کار کنند.»اما مرور عملکرد بیش از دو دههای مسئولان استانی و ملی نشان میدهد که فرمایش رهبری نهتنها محقق نشده، بلکه در برخی حوزهها اقداماتی خلاف جهت آن صورت گرفته است.به گزارش فارس، مهمترین مصادیق عدم اجرا و اقدامات بالعکس شامل مهار نشدن آبها، تخریب دشت پربرکت و تبدیل شدن آن به کانون بحران فرونشست و ... میشود.حسین اینانلو از اساتید دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) قزوین در گفتوگو با خبرنگار فارس در قزوین اظهار کرد: وسعت اراضی زیر کشت دشت قزوین در ۲۰ سال گذشته دو برابر شده؛ یعنی از ۱۳۰ هزار هکتار به ۲۶۰ هزار هکتار رسیده است.وی افزود: بیش از نیمی از دشت قزوین مزرعه و باغ است و به لحاظ اکولوژیکی، اقلیمشناسی، خاکشناسی و همه مؤلفههای طبیعت، توان و ظرفیت این همه باغ، مزرعه، سکونتگاه و صنایع را ندارد.استاد دانشگاه بینالمللی امام خمینی(ره) قزوین افزود: یک علم به نام آمایش سرزمینی داریم که در آن، یکی از مراحل، تعیین و برآورد ظرفیت اکولوژیکی یک پهنه زیستی است.
دشت دیگر ظرفیت بارگذاری ندارد
اینانلو بیان کرد: زمانی که مدلهای اکولوژیکی دشت قزوین را با مدلهای ارزیابی بررسی میکنیم، متوجه میشویم که توان این همه بارگذاری را ندارد و به دلیل فشار واردشده بر آن و استفاده بیش از ظرفیت، از خدمات اکوسیستمی دشت کاسته میشود.وی افزود: تالاب اللهآباد نیز خدمات اکوسیستمی داشت که یکی از این خدمات، تنظیمکنندگی بود و از ریزگردها و افتوخیز شدید دما جلوگیری میکرد.این استاد دانشگاه با بیان اینکه نیمهجان شدن تالاب یعقوبآباد دشت اللهآباد، خدمات اکوسیستمی را تحت تأثیر قرار داده است، تأکید کرد: امروز مسئولان باید به زیستمندی دشت قزوین توجه لازم را داشته باشند و از بارگذاری جدید در هر زمینهای، بهخصوص صنعت و بهویژه فولاد، خودداری و جلوگیری کنند.
اینانلو توضیح داد: تالاب اللهآباد بهطور مستقیم و غیرمستقیم ۶۰ هزار هکتار از دشت قزوین را نمدار نگه میدارد و از ایجاد ریزگرد جلوگیری میکند که با خشک شدن تالاب، ۱۲ درصد از این دشت به پهنهای مستعد برای تولید ریزگرد تبدیل میشود.وی افزود: ریزگردها در درجه نخست گریبان مردم شهر آبیک و سپس مردم اشتهارد، بوئینزهرا و قزوین را خواهد گرفت که طبق مطالعات انجامشده و مقالهای در این زمینه، مردم استانهای تهران و البرز را نیز متأثر میکند و در واقع حدود ۱۵ میلیون نفر از جمعیت کشور را درگیر خواهد کرد.استاد دانشگاه آزاد قزوین معتقد است تالاب اللهآباد گرچه فصلی است و در سالهایی که باران کم میبارد، در تابستان تقریباً خشک میشود، اما رطوبتی که به واسطه وجود فصلی تالاب در خاک باقی میماند، در تابستان از ایجاد ریزگرد جلوگیری میکند و اگر تالاب بهکلی خشک شود، پتانسیل نمداری خاک از بین میرود و بهراحتی در فصل گرم سال به منشأ ریزگرد تبدیل میشود.
تأمین حقآبه ضروری است
اینانلو تأمین حقآبه تالاب به اندازه کمینه لازم برای احیای آن را ضروری دانست و تصریح کرد: حقآبه تالاب باید از رودخانه خررود، ابهررود و رودهای فصلی که از شمال دشت قزوین و از کوههای البرز وارد دشت قزوین میشوند، تأمین شود که در حال حاضر، با ساخت سد معبر و دو سد محلی کینهورس و بالاخانلو، این حقآبه از تالاب گرفته شده است.به گفته وی، حقآبه تالاب نه به واسطه زیباییشناسی، بلکه به واسطه زندگی و حفظ تنوع زیستی گیاهی و جانوری ضروری است؛ چرا که با کاهش تنوع گیاهی و جانوری، محصولات زراعی و دشت قزوین تحت تأثیر قرار میگیرند.#تالاب #دشت #حق_آبه #ریزگرد 10:57 - 11 خرداد 1405