تنگه هرمز؛ گره کور جنگ و اقتصاد جهانی
تنگه هرمز؛ شاهرگ انرژی جهانجنگ اخیر میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر، فراتر از یک درگیری نظامی منطقهای، به بحرانی جهانی تبدیل شده است؛ بحرانی که پیامدهای آن از بازار انرژی گرفته تا سیاست داخلی آمریکا، اقتصاد اروپا، امنیت کشورهای حاشیه خلیج فارس و حتی آینده نظم بینالملل را تحت تأثیر قرار داده است.بسته شدن یا محدود شدن تردد در تنگه هرمز مهمترین پیامد راهبردی این جنگ بود. حدود یکپنجم نفت و گاز مایع جهان از این گذرگاه عبور میکند و هرگونه اختلال در آن بلافاصله بازارهای جهانی را متلاطم میسازد. افزایش شدید قیمت نفت، رشد هزینه حملونقل دریایی، افزایش نرخ تورم و هشدار نسبت به رکود جهانی از جمله نتایج این بحران بوده است. سازمان ملل و بسیاری از دولتها نسبت به خطر رکود جهانی در صورت تداوم تنشها هشدار دادهاند.
.در آمریکا نیز افزایش قیمت بنزین به یکی از مهمترین دغدغههای شهروندان تبدیل شده و رسانههای آمریکایی از تحمیل دهها میلیارد دلار هزینه اضافی سوخت به مصرفکنندگان سخن گفتهاند. ترامپ در بنبست جنگ یا صلحدونالد ترامپ که همواره خود را رئیسجمهور پایاندهنده جنگها معرفی میکرد، اکنون با یکی از پیچیدهترین بحرانهای دوران سیاسی خود مواجه شده است. از یک سو لابیهای جنگطلب و حامیان اسرائیل خواستار ادامه فشار نظامی هستند و از سوی دیگر بخش مهمی از افکار عمومی آمریکا نسبت به هزینههای انسانی و اقتصادی جنگ اعتراض دارد.در سنای آمریکا نیز بحثهای جدی درباره اختیارات جنگی رئیسجمهور و لزوم پایان دادن به درگیریها مطرح شده است. بسیاری از نمایندگان هشدار دادهاند که ادامه جنگ بدون دستاورد روشن میتواند آمریکا را در باتلاقی جدید گرفتار کند. تاکر کارلسون، مرشایمر و سایر منتقدان جنگدر میان منتقدان جنگ، نامهایی چون Tucker Carlson و John Mearsheimer بیش از دیگران به چشم میخورد.تاکر کارلسون بارها هشدار داده است که ورود آمریکا به جنگی گسترده با ایران نه تنها منافع ملی آمریکا را تأمین نمیکند، بلکه اقتصاد این کشور را نیز با بحران مواجه خواهد کرد. او معتقد است آمریکا در شرایطی نیست که بتواند یک جنگ پرهزینه دیگر را تحمل کند. مرشایمر نیز از منظر واقعگرایی سیاسی بارها استدلال کرده که استفاده از قدرت نظامی برای تغییر موازنه منطقهای لزوماً به نتایج مطلوب منجر نمیشود و ممکن است هزینههای پیشبینینشدهای بر آمریکا و متحدانش تحمیل کند. دیدگاههای منتسب به او در رسانهها عمدتاً بر دشواری شکست کامل ایران و هزینههای راهبردی جنگ تأکید دارند.
کاهش اعتماد کشورهای عربی به آمریکایکی از پیامدهای مهم جنگ، افزایش نگرانی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس بوده است. حملات متقابل و تهدید زیرساختهای انرژی و آبشیرینکنها نشان داد که حتی حضور گسترده نیروهای آمریکایی نیز نمیتواند امنیت مطلق این کشورها را تضمین کند.مقامهای منطقهای بارها نسبت به گسترش جنگ هشدار داده و خواستار راهحل سیاسی شدهاند. حتی برخی تحلیلگران معتقدند این بحران موجب شده دولتهای عربی بیش از گذشته به دنبال تنوعبخشی به روابط امنیتی خود و کاهش وابستگی کامل به آمریکا باشند. مقاومت ایران و تغییر معادلاتاز نگاه بسیاری از ناظران، مهمترین ویژگی این جنگ، ناتوانی طرف مقابل در دستیابی به اهداف اعلامشده اولیه بوده است. ایران توانست ساختار سیاسی، نظامی و مدیریتی خود را حفظ کند و برخلاف انتظار برخی محافل غربی، نشانهای از فروپاشی داخلی مشاهده نشد.انسجام میان مردم، دولت و رهبری در برابر فشارهای خارجی، موجب شد راهبرد «فشار حداکثری همراه با جنگ» به نتایج مورد انتظار طراحان آن نرسد. حتی برخی کارشناسان غربی نیز اذعان کردهاند که ایران در قالب یک جنگ نامتقارن توانسته هزینههای سنگینی به طرف مقابل تحمیل کند. اقتصاد جهانی؛ قربانی خاموش جنگشاید بزرگترین بازنده این بحران، اقتصاد جهانی باشد. افزایش بهای انرژی، اختلال در زنجیره تأمین کالاها، رشد هزینه حملونقل و نااطمینانی در بازارهای مالی، همه از پیامدهای مستقیم جنگ هستند.قیمت نفت در مقاطعی به بالاترین سطح چند سال اخیر رسید و بسیاری از اقتصاددانان هشدار دادند که ادامه بحران میتواند موج جدیدی از تورم جهانی و رکود اقتصادی را رقم بزند.
سرنوشت جنگ؛ نه پیروزی کامل، نه شکست کاملتجربه جنگهای معاصر نشان داده است که درگیریهای نامتقارن به ندرت با پیروزی قاطع یکی از طرفین پایان مییابند. آنچه امروز مشاهده میشود، نوعی بنبست راهبردی است؛ وضعیتی که در آن آمریکا و اسرائیل نتوانستهاند اهداف نهایی خود را محقق کنند و ایران نیز با وجود تحمل خسارات سنگین، توانسته از موجودیت و ساختار قدرت خود دفاع کند.به همین دلیل بسیاری از میانجیها از جمله دولتهای منطقهای تلاش میکنند مسیر مذاکرات را فعال نگه دارند. گزارشها حاکی از آن است که تلاشهای دیپلماتیک برای دستیابی به توافق و جلوگیری از شعلهور شدن دوباره جنگ همچنان ادامه دارد. کلام آخر جنگ اخیر نشان داد که عصر پیروزیهای سریع و کمهزینه به پایان رسیده است. تنگه هرمز به نقطه فشار راهبردی ایران تبدیل شد، اقتصاد جهانی آسیب دید، قیمت انرژی افزایش یافت و آمریکا با چالشهای سیاسی و اقتصادی تازهای روبهرو شد. در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، یافتن راهحلی سیاسی برای پایان دادن به چرخه تنش و جلوگیری از گسترش بحران در منطقهای است که هنوز قلب تپنده انرژی جهان به شمار میرود.
13:25 - 2 خرداد 1405
211 بازدید
