محاصرهای که ظرفیتهای ترانزیتی ایران را در جبهههای دیگر گشود
نیروی دریایی آمریکا بنادر ایران را محاصره کرد؛ اما پاکستان شش مسیر زمینی گشود. کریدور جدید ۸۹ کیلومتری زمان سفر به ایران را از ۱۸ ساعت کمتر کرد و ایران که ۹۰ درصد تجارتش دریایی بود، اکنون ۴۰ درصد از آن را روی ریل میبرد و همزمان چین و آسیای میانه نیز در این معادله قرار میگیرند.
گروه دیدهبان غرب: درگیری ها و محاصره امریکا در خلیج فارس گرچه امری ناخوشایند است که ایران باید آن را از بین ببرد و به اقتصاد ضربه میزند اما در طولانی مدت این ایران نیست که زمین گیر میشود؛ بلکه امریکاست. مصداق این سخن این است که ایران کشوری است با وسعت سرزمینی بالا و مرز های غیر دریایی با همسایگان خود که پنجره ایی هستند که ایران را به شرق و غرب جهان متصل میکنند.در واقع درگیری در خلیج فارس تنها شریانهای دریایی را قطع نکرد. این بحران، یک تغییر راهبردی در لجستیک منطقه را تسریع کرد: انتقال تدریجی محمولهها از آبهای پرتنش خلیج فارس به مسیرهای زمینی از طریق ایران. آنچه پیش از این یک طرح بلندمدت بود، حالا به یک ضرورت عملیاتی و واکنش فوری به محاصره بدل شده است. اما این تحول، ضعف آمریکا را در خشکی به خوبی نشان میدهد.درست زمانی که ناوگان پنجم روی بنادر ایران قفل زد، اسلامآباد در اقدامی نادر، شش مسیر زمینی را بهطور رسمی برای حمل کالا به ایران باز کرد. به گزارش الجزیره، دستورالعمل «ترانزیت کالا از طریق خاک پاکستان ۲۰۲۶» با فوریت اجرایی شد و سه بندر بزرگ پاکستان (کراچی، بندر قاسم و گوادر) را با دو گذرگاه مرزی ایران در گبد و تفتان متصل کرد.
توافقی که ۱۸ سال خاک خورده بود؛ ناگهان فعال شدنکته جالب ماجرا، داستان خود این توافق است. دو منبع آگاه پاکستانی در گفتوگو با نشنال فاش کردند که با واشنگتن درباره این تصمیم «مشورت نشده است». جالبتر اینکه این مسیرها بر اساس قراردادی اجرا شدند که ایران و پاکستان در سال ۲۰۰۸ امضا کرده بودند و قرار بود به دلیل اختلافات سیاسی و اقتصادی هیچگاه عملیاتی نشود. یک دیپلمات پاکستانی به نشنال گفت که ایران خود پس از آغاز جنگ، به اسلامآباد نزدیک شد تا درباره اجرایی کردن آن مذاکره کند.این تصمیم حسابی رئیسجمهور آمریکا را عصبانی کرده است. ترامپ در فلوریدا سربازان آمریکایی را به «دزد دریایی» تشبیه کرد و گفت: «داریم مثل دزد دریایی عمل میکنیم».
شاهراه ۸۹ کیلومتری؛ از نفتکش تا کامیونکوتاهترین این مسیرها تنها ۸۹ کیلومتر طول دارد. با استفاده از این کریدور ساحلی، کامیونها میتوانند کالاها را از بندر استراتژیک «گوادر» ظرف تنها ۲ تا ۳ ساعت به مرز ایران برسانند؛ در حالی که این زمان از بندر کراچی ۱۶ تا ۱۸ ساعت بود. طبق برآورد مقامات پاکستانی، این مسیر حمل کالا به ایران را ۴۵ تا ۵۵ درصد ارزانتر کرده است.این اقدام مختص پاکستان هم نبود. الجزیره روز از «مدارک محرمانهای» خبر داد که نشان میداد ایران برای ایجاد کریدورهای جایگزین با کشورهای همسایه مذاکره میکند و در همین راستا از عراق و سوریه نیز انرژی صادر میکند.
انقلاب در ریل؛ از چین، قزاقستان تا ترکمنستاندر جبهه شرقی، شتاب تجارت ریلی به سطح بیسابقهای رسیده است. آمارها نشان از رشد محسوس تردد قطارهای باری دارد:- قطارهای چین: قطار باری از «شیان» به تهران، که پیش از این هفتهای یک بار حرکت میکرد، اکنون هر سه تا چهار روز یک بار در حرکت است و برنامه ماه مه کاملاً پر شده است و این مسئله رشد چشمگیری داشته است؛ بر اساس گزارش «راهآهن ایران»، بیش از ۴۰ قطار باری از چین از ابتدای سال وارد ایران شدهاند، در حالی که در هفت سال پیش از آن، فقط هفت قطار در این مسیر تردد کرده بودند.- قزاقستان و ترکمنستان: راهآهن ۹۲۵ کیلومتری قزاقستان-ترکمنستان-ایران که در فوریه با حضور سران سه کشور افتتاح شد، ظرفیت حمل سالانه ۳ تا ۵ میلیون تن محموله را دارد.- توافق ۲۰ میلیون تنی: در بهار ۲۰۲۶، توافقی جامع بین ایران و ترکمنستان امضا شد که هدف ۲۰ میلیون تن کالا در سال (با هدف میانمدت ۱۶ میلیون تن تا ۲۰۲۸) و احداث یک منطقه آزاد مشترک در بازارچه سرخس را دنبال میکند.
چشمانداز؛ چابهار در انتظار یک قرارداد جدیدقفل شدن بندر جبل علی در امارات نیز تهدید بزرگ اما فرصتهای بیسابقهای برای بندر چابهار و چین به وجود آورده است. یک پروژه چند بانده شمال-جنوب (INSTC) به عنوان مهمترین جایگزین، اکنون در اولویت بالایی قرار گرفته و دولت چین نیز برای نوسازی زیرساختهای ریلی ایران و ساخت قطعات گمشده، میلیاردها دلار سرمایهگذاری کرده است.اما در این میان، بزرگترین قربانی استراتژیک این تحول، هند است. معافیت تحریمی آمریکا برای بندر چابهار منقضی شد و واشنگتن از تمدید آن خودداری کرد. هند که تاکنون ۱۲۰ میلیون دلار در این بندر سرمایهگذاری کرده، اکنون به فکر واگذاری سهام خود به یک شرکت ایرانی برای فرار از تحریمها است و عملاً از بازی بزرگ ترانزیت منطقه کنار گذاشته شده است.
ضعف آمریکا و ارتش دور از خانه اش در کجاست؟آمریکا با ناوهایش بر آبهای خلیج فارس مستقر است، اما محاصرهاش نتوانسته از فعال شدن زنجیرههای تأمین زمینی جلوگیری کند. ایران با اتکا به ۱.۵ میلیون کیلومتر مربع خاک، بیش از ۱٫۵ میلیارد تن ظرفیت بندری و کریدورهایی که آسیا را به اروپا متصل میکنند، نشان داده که در برابر محاصرههای دریایی «محاصرهناپذیر» است.آمریکا میتواند راه را بر کشتیها ببندد، اما قطارها و کامیونها از راه دیگر میکنند. این تحول، معما و چالش بنیادین استراتژی محاصره و چشماندازی از آینده را نشان میدهد: جغرافیای ایران برگ برندهای است که هیچ محاصرهای نمیتواند آن را خنثی کند و این مزیت ژئوپلیتیک از مهم ترین مزایایی است که مسبب آن میشود، ایران با تمام سختی ها در این جنگ نسبت به دشمن و سربازان آن که هزاران کیلومتر از خانه خود دور هستند و باید در کشور های ثالث یا بر روی دریا آواره باشند، دوام بیاورد و برگ های برنده ایی رو کند و معادله تاب آوری ایران از سربازان تا مردمانش نسبت به آمریکا و سربازان دور از خانه و مردمانش که به تازگی طعم تحریم و گرانی را چشیدند را به نفع ایران تغییر میدهد.
برای دنبالکردن تحلیلها و گزارشهای مرتبط با حوزه غربشناسی، رسانه های معاند، پهلوی، اپوزیسیون و گروهکهای ضدانقلاب به صفحه «دیدهبان غرب» مراجعه کنید.
18:03 - 23 اردیبهشت 1405
0 بازدید
