تبدیل عراق از زمین بازی به میدان تقابل با آمریکا
تحولات تازه بغداد از تشدید فشارهای واشنگتن بر روند سیاسی عراق حکایت دارد اما از پافشاری جریانهای شیعی بر گزینههای مستقل تا آمادگی گروههای مقاومت برای مقابله با هر تهدید خارجی، نشان از مرحلهای تازه از تقابل تاریخی با آمریکا دارد.
گروه دیدهبان غرب: خبرهای رسیده از بغداد نشان میدهد مخالفت صریح دونالد ترامپ با نخست وزیری نوری مالکی نه تنها موجب عقب نشینی جریانهای حامی او نشده بلکه به انسجام بیشتر آنان انجامیده است. همزمان منابع سیاسی از افزایش رایزنیهای پشت پرده آمریکا برای اثرگذاری بر ائتلافهای شیعی خبر میدهند. این تحرکات در حالی صورت میگیرد که گروههای مقاومت عراقی رسما اعلام کردهاند در صورت هرگونه درگیری میان ایران و آمریکا آماده ورود به میدان هستند. ورود جو کنت رئیس مرکز مبارزه با تروریسم آمریکا به بغداد و برکناری نماینده ویژه واشنگتن در عراق نیز نشانهای از نارضایتی کاخ سفید از روند تحولات است.این مجموعه تحولات یک پیام روشن دارد؛ عراق دیگر زمین بازی بی هزینه برای آمریکا نیست. میراث خون و اشغالبرای فهم آنچه امروز در بغداد میگذرد باید به سال ۲۰۰۳ بازگشت؛ زمانی که آمریکا با ادعای دروغین وجود سلاحهای کشتار جمعی به عراق حمله کرد. اشغالی که با شعار آزادی آغاز شد اما به فروپاشی ساختارهای حکومتی و امنیتی انجامید. ارتش عراق منحل شد و خلأ قدرت، کشور را به سمت هرج و مرج سوق داد.زندان ابوغریب به نماد جنایات نظامیان آمریکایی بدل شد؛ تصاویری که از شکنجه و تحقیر زندانیان عراقی منتشر شد، وجدان جهان را جریحه دار کرد. در فلوجه عملیاتهای سنگین نظامی به راه افتاد که هزاران غیرنظامی قربانی آن شدند. محاصره شهرها، بمباران مناطق مسکونی و استفاده گسترده از تسلیحات سنگین، زیرساختهای عراق را ویران کرد.طبق گزارشهای بین المللی، صدها هزار عراقی در سالهای پس از اشغال جان خود را از دست دادند. میلیونها نفر آواره شدند و شکافهای قومی و مذهبی عمیقتر گردید. آمریکا با سیاستهای اشتباه خود زمینه شکل گیری گروههای افراطی از جمله داعش را فراهم کرد؛ جریانی که خود به بهانهای برای تداوم حضور نظامی واشنگتن تبدیل شد.این تاریخ خونین هنوز از حافظه ملت عراق پاک نشده است. هر تحرک تازه آمریکا در بغداد با یادآوری آن گذشته همراه میشود.
مقاومت مردمی و تولد حشددر برابر اشغال، ملت عراق دست بسته نماند. از همان سالهای نخست، گروههای مقاومت شکل گرفتند. عملیاتهای مردمی علیه نیروهای اشغالگر هزینه حضور آمریکا را افزایش داد. با ظهور داعش در سال ۲۰۱۴ و سقوط موصل، بار دیگر این مردم بودند که به میدان آمدند. فتوای تاریخی مرجعیت و تشکیل حشد الشعبی نقطه عطفی در تاریخ معاصر عراق شد.حشد الشعبی نه تنها توانست پیشروی داعش را متوقف کند بلکه در آزادسازی شهرهای اشغال شده نقش تعیین کنندهای ایفا کرد. بسیاری از فرماندهان و نیروهای مقاومت در این مسیر به شهادت رسیدند. شهادت سردار قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس در حمله تروریستی آمریکا در فرودگاه بغداد نیز برگ دیگری از کارنامه سیاه واشنگتن بود؛ اقدامی که حاکمیت عراق را نقض کرد و موجی از خشم عمومی به راه انداخت.پارلمان عراق پس از آن ترور، مصوبه خروج نیروهای خارجی را تصویب کرد. هرچند اجرای کامل آن با کارشکنیهای سیاسی مواجه شد اما این رأی نشان داد افکار عمومی و نمایندگان مردم عراق دیگر تحمل حضور نظامی آمریکا را ندارند.
محور مقاومت و معادله منطقهعراق امروز تنها یک پرونده داخلی نیست بلکه بخشی از معادله بزرگتری به نام محور مقاومت است. از تهران تا بغداد و دمشق و بیروت، یک پیوند راهبردی شکل گرفته که هدف آن مقابله با سلطه طلبی و دفاع از استقلال منطقه است.جنگ اخیر که به جنگ دوازده روزه شهرت یافت نشان داد این محور از توان هماهنگی و واکنش سریع برخوردار است. در عراق نیز حمایت افکار عمومی از ایران پس از آن جنگ افزایش یافت. بسیاری از تحلیلگران عراقی معتقدند ایران در سختترین روزهای مبارزه با داعش در کنار بغداد ایستاد؛ در حالی که آمریکا با وجود ادعای ائتلاف، عملکردی دوگانه داشت.جایگاه ایران در عراق صرفا محصول پیوندهای سیاسی نیست بلکه ریشه در اشتراکات تاریخی و مذهبی دارد. میلیونها زائر در طول سال میان دو کشور رفت و آمد میکنند و روابط اقتصادی گستردهای برقرار است. این پیوندها باعث شده هرگونه تلاش برای حذف نقش ایران با مقاومت اجتماعی روبه رو شود.
فشار واشنگتن و آینده بغداددر چنین شرایطی مخالفت ترامپ با نخست وزیری نوری مالکی را نمیتوان صرفا یک اظهار نظر سیاسی دانست. واشنگتن نگران تقویت جریانهایی است که رویکردی مستقل و نزدیک به محور مقاومت دارند. برکناری نماینده ویژه آمریکا و اعزام مقام امنیتی به بغداد نشان میدهد کاخ سفید به دنبال اعمال فشار مستقیم است.اما تجربه دو دهه گذشته ثابت کرده سیاست فشار نتیجه معکوس میدهد. هر بار که آمریکا کوشیده اراده خود را بر بغداد تحمیل کند، واکنش منفی افکار عمومی تشدید شده است. امروز نیز گروههای مقاومت صراحتا اعلام کردهاند در صورت هرگونه درگیری میان ایران و آمریکا در کنار تهران خواهند ایستاد. این موضع صرفا یک تهدید لفظی نیست بلکه برآمده از تجربه مشترک میدانهای نبرد با داعش است.عراق اکنون در نقطهای حساس قرار دارد. از یک سو فشارهای سیاسی و امنیتی آمریکا ادامه دارد و از سوی دیگر گفتمان مقاومت در جامعه ریشه دوانده است. آنچه معادله را پیچیدهتر میکند افزایش آگاهی نسل جدید عراقی نسبت به تاریخ اشغال و جنایات آمریکا است. رسانههای عراقی بارها اسناد و گزارشهایی درباره تلفات غیرنظامیان و تخریب زیرساختها منتشر کردهاند. این حافظه تاریخی به سادگی پاک نخواهد شد.جمهوری اسلامی ایران نیز بارها اعلام کرده به حاکمیت و استقلال عراق احترام میگذارد و امنیت این کشور را امنیت خود میداند. همکاریهای مستشاری ایران در مبارزه با داعش به درخواست رسمی دولت عراق صورت گرفت؛ موضوعی که حتی مقامات عراقی نیز به آن اذعان کردهاند. در مقابل حضور آمریکا همواره با ابهام درباره اهداف واقعی همراه بوده است.
جایگاه امروز محور مقاومت و عراقامروز محور مقاومت خود را در موقعیت دفاع از استقلال منطقه میبیند. عراق در این میان حلقهای راهبردی است. هرگونه تغییر در معادلات بغداد میتواند بر توازن قوا در کل منطقه اثر بگذارد. به همین دلیل رقابت بر سر آینده سیاسی عراق تا این اندازه فشرده شده است.با این همه یک واقعیت روشن است؛ ملت عراق بهای سنگینی برای استقلال خود پرداخته است. از سالهای جنگ تحمیلی صدام علیه ایران تا اشغال آمریکا و نبرد با داعش، این سرزمین همواره میدان درگیریهای بزرگ بوده است. اکنون جامعه عراق بیش از هر زمان دیگری نسبت به مداخله خارجی حساس است.تحولات اخیر نشان میدهد بغداد در حال بازتعریف جایگاه خود است. اگر جریانهای سیاسی بتوانند با تکیه بر رأی مردم و بدون فشار خارجی به توافق برسند، عراق وارد مرحلهای تازه از ثبات خواهد شد. اما اگر بار دیگر مهندسی بیرونی بر اراده داخلی غلبه کند، چرخه بی ثباتی تکرار میشود.عراق ایستاده است؛ با حافظهای پر از خاطره اشغال و با تجربهای از مقاومت. این ایستادگی نه صرفا یک شعار بلکه نتیجه سالها خون و فداکاری است. آینده بغداد در گروی همین روحیه است؛ روحیهای که در برابر فشار واشنگتن سر خم نکرده و خود را بخشی از جبههای بزرگتر به نام مقاومت میداند.
برای دنبالکردن تحلیلها و گزارشهای مرتبط با حوزه غربشناسی، رسانه های معاند، پهلوی، اپوزیسیون و گروهکهای ضدانقلاب به صفحه «دیدهبان غرب» مراجعه کنید. 18:07 - 28 بهمن 1404