دوئلِ «فرم مدرن» با «مضمونِ انتظار»
«کوچه حاج نائب» ادای دینی به ۲۰ سال زیست حوزوی استنشست نقد و بررسی رمان «کوچه حاج نائب» با حضور حسین زحمتکش زنجانی (نویسنده)، محمدرضا سنگری و مصطفی جمشیدی (منتقدان) برگزار شد. در این نشست ضمن تجلیل از شهدای امنیت و مدافع حرم، ابعاد فنی تکنیک «جریان سیال ذهن»، ضرورت نقد درونی در حوزه علمیه و چالش‌های بازنمایی مفهوم انتظار در ادبیات داستانی مورد واکاوی قرار گرفت.
به گزارش خبرنگار فرهنگ و هنر باشگاه خبرنگاران توانا؛ در ابتدای نشست، حسین زحمتکش زنجانی، نویسنده اثر، به تشریح انگیزه‌های خود پرداخت. وی گفت: دغدغه اصلی من در این کتاب، پرداختن به متنِ حوزه علمیه بود. مهدویت در اینجا بستر و بهانه‌ای شد تا دینم را به فضایی که بیش از ۲۰ سال در آن تنفس کرده‌ام ادا کنم.«کوچه حاج نائب» ادای دینی به ۲۰ سال زیست حوزوی استوی با اشاره به فرم اثر افزود: این رمان کوتاه به سبک جریان سیال ذهن نگاشته شده است. من شیفته سبک‌های کمتر پرداخته شده هستم و معتقدم با این تکنیک می‌توان روایت‌ها را عمیق‌تر به هم متصل کرد، هرچند اعتراف می‌کنم که نقص‌های احتمالی قلم من، متوجهِ خودِ بنده است نه پتانسیل‌های این سبک.تفاوت «اسوه» و «اسطوره»محمدرضا سنگری، منتقد و پژوهشگر با نگاهی معرفتی به اثر نگریست و گفت: ما در این کتاب با یک تثلیث مواجهیم؛ حس نوستالژیک کوچه نایب‌ها، جهان سخت طلبگی و در نهایت مفهوم مهدویت. نویسنده به خوبی زوال جغرافیای سنتی کتاب در ایران را در تقابل با پاساژسازی‌های مدرن نشان داده است.وی با نقد نگاه‌های خرافی در حوزه دین تأکید کرد: ما در تاریخ با تحریف‌ها و اسطوره‌سازی‌ها مواجهیم، در حالی که اهل‌بیت (ع) برای ما "اسوه" هستند نه "اسطوره". نویسنده در ماجرای چهل سفر به جمکران، می‌توانست شجاعانه‌تر به تعارض‌ها و خرافات پیرامون مهدویت بپردازد. امروز صدها مدعی دروغین در زندان‌ها داریم؛ رمان بهترین بستر برای پاسخ به این پرسش‌هاست.
رمان دینی نباید از «لغزش‌مندی انسان» بهراسدمصطفی جمشیدی، نویسنده پیشکسوت، به جنبه‌های فنی و اجتماعی اثر اشاره کرد و اظهار داشت: نویسندگان مضمون‌گرا کار سختی در پیش دارند. در ادبیات غرب، جریان سیال ذهن غالباً در خدمت عریان‌گرایی است، اما زحمتکش از این فرم برای بیان اضطراب‌های یک روح متعالی استفاده کرده است.وی در نقد شخصیت اصلی داستان (آصف) افزود: آصف شخصیتی عزلت‌نشین است که به دلیل فقدان والدین، به تنهایی پناه برده. اما رمان، ساحتِ انسانِ لغزش‌مند است. نویسنده نباید از نشان دادنِ لغزش‌های شخصیت بهراسد. این رمان، یک اثر اجتماعی است که مستقیماً مشکلات ازدواج جوانان و تنگناهای معیشتی طلاب را هدف گرفته است.نقد نظام آموزشیدر بخش دیگری از نشست، نویسنده به آسیب‌شناسی نهادهای علمی پرداخت. زحمتکش زنجانی تصریح کرد: با صراحت می‌گویم که نه دانشگاه و نه حوزه، به کسی نویسندگی یاد نمی‌دهند. حوزه علمیه در آموزش زبان عربی معاصر ضعیف است؛ ما کتاب‌های هزار سال پیش را می‌خوانیم اما توان مکالمه با یک عرب‌زبانِ امروز را نداریم. این ضعف‌ها باید در رمان گفته شود تا درصدد رفع آن برآییم.وی همچنین به دشواری‌های ممانعت از تحریف اشاره کرد و گفت: اگر ما نویسندگان ارزشی، فضای حوزه را روایت نکنیم، کسانی با نگاه‌های سیاسی مخدوش، این فضا را به نفع خود مصادره خواهند کرد. البته گاهی "پوشیده‌گویی" من در کتاب ناشی از هراس از ممیزی و اداره کتاب بود که مجبور شدم برخی مفاهیم عرفانی را با احتیاط بیان کنم.
اختتامیه؛ حرف‌های ناتمام و امید به آیندهدر پایان نشست، مجری برنامه با یادی از قیصر امین‌پور و آرزوی سلامتی برای رضا امیرخانی، به مشکلات حوزه نشر اشاره کرد. وی گفت: امیدواریم مشکل گرانی کاغذ حل شود تا ناشران مجبور نشوند با فونت‌های ریز، سلامت چشم مخاطب را به خطر بیندازند. این محفل ادبی با قرائت آیاتی از سوره مبارکه حشر و تاکید بر لزوم تداوم قلم‌زدن در حوزه‌های معرفتی به پایان رسید.
09:59 - 11 بهمن 1404