نگاهی به زندگی پروفسور هرمزگانی، دانای زبانهای خاموش
پژوهشگر برجسته هرمزگانی و از مهمترین متخصصان زبانهای باستانی اکدی و ایلامی، در سن ۸۶ سالگی درگذشت؛ دانشمندی که نامش با خوانش و ترجمه لوحهای گلی تختجمشید و نخستین ترجمه فارسی منشور کوروش گره خورده است.
به گزارش خبرگزاری فارس از بندرعباس، پروفسور عبدالمجید ارفعی، پژوهشگر برجسته هرمزگانی، متخصص زبانهای باستانی اکدی و ایلامی و از مهمترین کتیبهخوانان تختجمشید، در سن ۸۶ سالگی درگذشت. خبر درگذشت این چهره نامدار علمی را مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی تأیید کرد و او را سرمایهای ملی و معنوی برای ایرانیان دانست.فرخنده جلالی مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی هرمزگان با تسلیت این ضایعه به جامعه فرهنگی و علمی کشور اعلام کرد جزئیات زمان و مکان مراسم تشییع و خاکسپاری این پژوهشگر هرمزگانی بهزودی اطلاعرسانی خواهد شد.جایگاه علمی و تخصصی زندهیاد ارفعی از آخرین بازماندگان مترجمان خط میخی ایلامی در جهان بهشمار میرفت و از معدود پژوهشگرانی بود که توانایی خوانش مستقیم متون ایلامی و اکدی را داشت. بخش قابل توجهی از لوحهای گلی باروی تختجمشید با تلاش و دقت علمی او خوانده و ترجمه شد؛ اسنادی که اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار اداری، اقتصادی و اجتماعی دوره هخامنشی ارائه میکنند.نام وی بیش از هر چیز با ترجمه و پژوهش بر گلنوشتههای تختجمشید و نیز نخستین ترجمه فارسی استوانه کوروش بزرگ از زبان اصلی بابِلیِ نو گره خورده است. ارفعی این ترجمه را از روی مولاژی از اصل منشور انجام داد و نسخهبرداری تازهای از متن ارائه کرد که از نظر دقت زبانی و استناد به متن اصلی اهمیت ویژهای در مطالعات تاریخی ایران دارد.وی دانش گستردهای در حوزه تاریخ و فرهنگ بینالنهرین باستان داشت و ترجمه متون حقوقی و اداری آن حوزه، از منابع معتبر پژوهشهای ایرانشناسی و مطالعات خاور نزدیک باستان محسوب میشود.
زندگینامه و مسیر تحصیلعبدالمجید ارفعی در شهریور ۱۳۱۸ در «گنوی» بندرعباس متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در بندرعباس و یزد گذراند و سپس همراه خانواده به تهران رفت. او در مدرسههای منوچهری و البرز تحصیل کرد و در همان دوران با بهرام بیضایی همدرس بود.پس از پایان دبیرستان، پیش از ورود به دانشگاه، در سالهای دهه ۱۳۳۰ با حضور در کتابخانه ملی با آثار و نوشتههای ابراهیم پورداوود آشنا شد. در همان سالها، الفبای فارسی باستان را نزد استاد متینی، معلم ادبیات خود، فرا گرفت و زبان پهلوی را با مطالعه کتاب «کارنامه اردشیر بابکان» اثر محمدجواد مشکور آموخت. همچنین برای یادگیری زبان اوستایی و گاهان، آثار پورداوود را سرمشق قرار داد.وی پس از دریافت دانشنامه لیسانس زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران، در مهرماه ۱۳۴۴ به ایالات متحده آمریکا رفت. بنا بر پیشنهاد پرویز ناتل خانلری و با استقبال استاد پورداوود، به تحصیل مقدمات زبان اکدی پرداخت و سپس به مؤسسه خاورشناسی دانشگاه شیکاگو راه یافت.ارفعی هشت سال زیر نظر ریچارد هلک، از استادان برجسته زبان و خط ایلامی، به فراگیری زبانهای ایلامی و اکدی مشغول بود. در همان دوران با گلنوشتههای ایلامی و کتیبههای تختجمشید که به امانت در دانشگاه شیکاگو نگهداری میشد، آشنا شد. هلک در ابتدا کتیبههای خواندهشده را برای تمرین در اختیار او میگذاشت و بعدها متون خواندهنشده را نیز به او سپرد؛ تجربهای که بعدها در نگارش کتاب «گلنوشتههای باروی تختجمشید» به کار آمد.ارفعی در تیرماه ۱۳۵۳ از رساله دکترای خود با عنوان «زمینههای جغرافیایی فارس بر اساس گلنوشتههای تختجمشید» دفاع کرد و با مدرک دکترا به ایران بازگشت.
فعالیتهای پژوهشی و اجراییپس از بازگشت به کشور، همکاری خود را با پرویز ناتل خانلری در فرهنگستان ادب و هنر ایران آغاز کرد. حاصل این همکاری در سالهای ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷، گردآوری مجموعهای گسترده از مجلات، مقالات و کتابهای مرتبط با تاریخ ایران و جهان و مطالعات گلنوشتهها بود که اکنون در پژوهشکده علوم انسانی نگهداری میشود.وی بین سالهای ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۲ با همکاری شاهرخ رزمجو در شکلگیری و تجهیز تالار کتیبهها در موزه ملی ایران نقش داشت. گفته میشود ارفعی و دانشجویانش حتی در آمادهسازی و نصب قفسههای این تالار نیز مشارکت مستقیم داشتند.پروفسور ارفعی همچنین با بنیاد پژوهشی پارسه و پاسارگاد و بنیاد پژوهشی شوش همکاری داشت. در نتیجه این همکاریها، کتیبههای خزانه تختجمشید که در موزه مجموعه نگهداری میشد، خوانده و معرفی شد.بسیاری از لوحهای گلی تختجمشید و متون حقوقی بینالنهرین با تلاش او ترجمه و منتشر شد؛ اسنادی که در سطح جهانی شناخته شدهاند و نقش مهمی در روشن شدن ساختار اقتصادی و اداری ایران در عصر هخامنشی داشتهاند.تقدیرها و افتخاراتزندهیاد ارفعی در سال ۱۳۹۴ جایزه «سرو ایرانی» را در حوزه میراث فرهنگی و به پاس یک عمر تلاش علمی دریافت کرد. همچنین در خردادماه ۱۴۰۱ در پنجمین مراسم «تماشای خورشید» که توسط کمیسیون ملی یونسکو ایران با مشارکت موزه ملی ایران برگزار شد، نشان خورشید یونسکو و نشان ایکوم ایران به وی اهدا شد.
درگذشت پروفسور عبدالمجید ارفعی ضایعهای بزرگ برای جامعه علمی، فرهنگی و ایرانشناسی کشور به شمار میرود. کوششهای او در خوانش و ترجمه زبانهای باستانی، سهمی ماندگار در بازشناسی تاریخ و تمدن ایران داشته و نام او را در زمره برجستهترین ایلامشناسان و متخصصان متون باستانی ایران تثبیت کرده است.#عبدالمجید_ارفعی 00:08 - 7 اسفند 1404