ناتو، گرجستان و اوكراين: گذشته، حال وآينده
خبرگزاري فارس: ورود ناتو به منطقه قفقاز و نزديك مرزهاي روسيه با فروپاشي اتحاد شوروي آغاز شد. در پي اين فروپاشي وضعيتي پديد آمد كه ناتو، توانست منطقه امنيتي خود را گسترش دهد.
با جدي شدن بحث عضويت اوكراين و گرجستان در ناتو خصوصا بعد از همه پرسي اخير گرجستان، بار ديگر مساله گسترش ناتو تا مرزهاي روسيه و تبعات حاصل از اين امر اهميت يافته است. لاوروف وزير خارجه روسيه چندي پيش اعلام كرد:پوتين در ماه آوريل براي نخستين بار از سال 2002 در نشست سران روسيه - ناتو در بخارست شركت ميكند.
ورود ناتو به منطقه قفقاز و نزديك مرزهاي روسيه با فروپاشي اتحاد شوروي آغاز شد. در پي اين فروپاشي وضعيتي پديد آمد كه ناتو، توانست منطقه امنيتي خود را گسترش دهد. به اين منظور ناتو به دو روش متوسل شد: يكي از طريق ايجاد شوراي همكاري آتلانتيك شمالي و ديگري اجراي طرح مشاركت براي صلح. در سال1992 همه كشورهاي مستقل مشترك المنافع به عضويت شوراي همكاري آتلانتيك شمالي پذيرفته شدند و براي توسعه همكاري هاي نظامي و دفاعي با ناتو نيز طرح مشاركت براي صلح مطرح شد.گرجستان و اوكراين نيز در اين طرح مشاركت دارند.گرجستان همچنين از سال 2004 در برنامه هاي عملياتي مشاركت فرديIPAPs كه در نشست نوامبر 2002 در پراگ آغاز به كار كردند، با ناتو همكاري ميكند. برنامه ديگري كه گرجستان و اوكراين با ناتو دارند، برنامه گفتگوهاي فشرده است كه به عنوان مرحله پيش از دعوت به ورود به پيمان برنامه هاي عملياتي عضويت ارزيابي ميگردد.
اوكراين و ناتو
اوكراين به سرعت بعد از بيانيه استقلال در1991 همكاري با ناتو را آغاز كرد و شريك فعال در شوراي همكاري آتلانتيك شمالي(شوراي مشاركت اورو آتلانتيك)شد و درسال 1994 به عنوان اولين كشور CIS به طرح مشاركت براي صلح ناتو،PFP، ملحق شد.هدف اين سازمان مبارزه با تهديدهاي امنيتي و حفظ صلح در كشورهاي عضو ناتو است. در همين حال اوكراين با امضاي منشوري براي مشاركتي ويژه در1997 همكاري خود را با ناتو گسترش داد.
نيروهاي پاسدار صلح اوكراين در عملياتي مشترك با نيروهاي ناتو در بوسني و هرزگوين، افغانستان و عراق شركت كردند. همچنين حمايت اوكراين از مبارزه عليه تروريسم باعث درگيري گسترده حمل و نقل هوايي نظامي اوكراين براي پراكندن سربازان متحدين در افغانستان مي شود. اوكراين همچنين تحت نظر ناتو در حال بازبيني گسترده براي كاهش افراد نيروي نظامي خود، افزايش تحرك، افزايش كنترل جامعه مدني بر ساختارهاي دفاعي و امنيتي و پاكسازي تسليحات و مين هاي باقي مانده است.گسترش همكاري ناتو و اوكراين موجب ايجاد يك مركز اسناد و اطلاعات ناتو در كيف براي تبيين نقش ناتو بعد از جنگ سرد براي مردم اوكراين شده است. به علاوه در سال 1999 ناتو يك دفتر ارتباطات در كيف براي تسهيل مشاركت اوكراين در PFP و نيز حمايت از اوكراين براي اصلاحات نظامي گشود.
در اواسط ژانويه، رئيس جمهور يوشچنكو، نخست وزير تيموشنكو و نيز سخنگوي مجلس ملي ياتسنيك، درخواست پيوستن به ناتو را به هوپ شفر دبير كل ناتو، تسليم كردند. در اين درخواست آنان تقاضاي ورود اوكراين رابه برنامه عملياتي عضويت ناتو (MAP) مطرح كرده بودند كه به هم سطح كردن ساختارهاي اقتصادي، اداري، قانون گذاري، دفاعي و امنيتي با الزامات ناتو كمك مي كرد. هرچند عضويت در MAPتضمين كننده عضويت در پيمان نيست، اما سابقه اين چنين رويدادي كه در موردكشورهاي اروپاي شرقي رخ داده است، تشويق كننده اوكراين است. زيرا اعضاي سابق MAP يعني بلغارستان، لتوني، ليتواني، روماني، اسلواكي واسلووني در سال 2004 همگي به عضويت كامل ناتو در آمدند.
زمان بررسي درخواست اوكراين نشست سران ناتو در بخارست روماني در اوايل آوريل 2008 خواهد بود. اوكراين اميدوار است كه تصميم نهايي براي عضويت اوكراين در ناتو تا سال 2008 اخذ شود و عضويت كامل نيز تا سال 2010 عملي شود.
با اين حال مخالفت ها با پيوستن به ناتو از زمان تسليم اين درخواست افزايش يافته است. در مجلس ملي اوكراين، حزب مناطق و حزب كمونيست به شدت به يوشچنكو، تيموشنكو و ياتسنيك به خاطر مذاكره با ناتو بدون مشورت با پارلمان اعتراض كردند.آنان پيشنهاد برپايي يك همه پرسي براي سنجش آراي مردم درباره عضويت در ناتو را دادند. نظر سنجي هاي قبلي حاكي از عدم تمايل مردم اوكراين به عضويت در ناتو بود. در واقع وركوونا رادا (مجلس ملي اوكراين)، تحت الشعاع اين دو حزب كه از گسترش روابط با روسيه حمايت مي كنند، قرار گرفته است.
موضع مردم اوكراين
در حال حاضر اكثر مردم اوكراين، مستقل از ديدگاهها واعتقادات سياسي متفاوت خود، با عضويت در ناتو مخالفند. اين مخالفت ها با نشست هاي اعتراض آميزو طومارهايي كه به جهت تغيير روابط با روسيه جمع آوري شده اند، خود را نشان مي دهد. برنامه عضويت اوكراين در 14 سپتامبر2006 نيز به دليل همين مخالفت هاي شديد مسكوت ماند. اين ممكن است با فعاليت گسترده اوكراين در ناتو طي دهه گذشته مغاير به نظر برسد.
هم زمان اوكرايني ها مشتاق ورود به اتحاديه اروپا هستند كه در آن چارچوب كاري قانوني مشتركي، توانايي جابجايي نامحدود كالاها، خدمات،سرمايه و افراد در درون مرزهاي اتحاديه اروپا را فراهم مي كند. اما براساس برآوردهاي كنوني اوكراين تا سال 2017 قادر به پيوستن به اتحاديه اروپا نخواهد بود. زيرا نخست بايد اقتصاد آن منطبق بر قوانين و معيارهاي اتحاديه اروپا شود. در واقع بخشي از تمايل اوكراين در پيوستن به ناتو نه به دليل برخورداري از حمايت نظامي ناتو، بلكه به اميد گشوده شدن درهاي اتحاديه اروپا به روي اين كشور است.
آموزش اوكرايني ها درباره ناتو
اعضاي ناتو تصميمات اجرايي را برپايه اجماع مي گيرند.يك همه پرسي ملي در اوكراين در صورت برگزاري قطعا در قضاوت آنها موثر خواهد بود. هوپ شفر دبير كل ناتو، تابستان گذشته در گفتگو با راديو آزادي گفت: انتقاد از ناتو حق مشروع اوكرايني هاست و تنها راه براي تغيير نظر آنها درباره پيمان فروش ناتو نيست،بلكه توضيح اين است كه ناتو چيست. با توجه به محبوبيت اندك اين پيمان در اوكراين، مسئولان اجرايي ناتو اقدام به تاسيس يك كمپين اطلاع رساني عمومي كرده اند.
موضع روسيه در مقابل عضويت اوكراين در ناتو
روسيه با گسترش ناتو از محدوده پيشين خود مخالفت كرده و مقامات روسي نيز صريحاً از دنباله روي اوكراين از ناتو ابراز ناخشنودي مي كنند. روسيه همچنين اعلام كرده است همكاري دو كشور به روابط كيف و ناتو بستگي دارد.سرگي لاوروف ماه گذشته در مسكو اعلام كرد ادامه همكاري ها ميان روسيه و اوكراين در زمينه مجموعه هاي نظامي- صنعتي، به گسترش روابط كيف با ناتو بستگي دارد. روسيه همچنين از فاجعه آميز بودن الحاق اوكراين به ناتوبراي اتباع اين كشور خبر داد وگفت به محض اينكه اوكراين نامزد واقعي ورود به ناتو شود، بايد براي اتباع روسيه ويزا صادر كند و اين امر از سوي روسيه با پاسخ مناسب مواجه خواهد شد.رئيس جمهور روسيه نيز چندي پيش به اوكراين هشدار داد در صورت پيوستن اين كشور به ناتو و استقرار پايگاههاي اين پيمان در خاك اوكراين، روسيه به ناچار و براي حفظ امنيت خود اين پايگاه ها را هدف گيري خواهد كرد. در برابر اين اظهارات، يوشچنكو رئيس جمهور اوكراين اعلام كرد: پايگاه هاي نظامي ناتو در خاك اين كشور مستقر نخواهد شد. قانون اساسي اوكراين وجود پايگاه نظامي هر كشور و يا اتحاد نظامي را در خاك اين كشور ممنوع مي كند و همكاري هاي اوكراين با ناتو عليه هيچ كشور ثالثي بويژه روسيه نيستند.
گرجستان و ناتو
گرجستان از اواخر دهه 90 داوطلب الحاق به ناتو بوده است. همكاري گسترده گرجستان وناتو در مورد اصلاحات دفاعي، دموكراتيك و بنيادي، توسعه يافته است و اين كشور گفتگوهاي فشرده را با ناتو به عنوان مرحله پيش از ورود به پيمان برنامه عملياتي عضويت آغاز كرده است. درسپتامبر 2006 ناتو به گرجستان پيشنهاد كرد كه گفتگوهاي فشرده را براي عضويت گرجستان آغاز كنند. اگرچه اين دعوت تضميني براي الحاق به اين پيمان نيست؛اما بيانگر حمايت آنها از تمايل به عضويت گرجستان است.گام هاي بعدي همكاري بايد دعوت به برنامه عملياتي عضويت (MAP) ويك دعوت نهايي براي الحاق به پيمان باشد كه براساس روند اصلاحات در اين كشور پيگيري خواهد شد. در 11 مي 2007، پارلمان گرجستان مصوبه اي را گذراند كه بيانگر حمايت از تصميم كشور براي عضويت در ناتو بود و سه هفته بعد در 30 مي نشست پارلماني ناتو با توجه به پيشرفت گرجستان در اجراي اهداف تنظيم شده در IPAPs (امضا شده در اواخر سال2004)، براي آغاز گفتگوها با گرجستان و مرحله جديدي از همكاري ها اعلام آمادگي نمود.
گرجستان همچنين در آوريل 2007 اعلام كرد كه نيروهاي خود را در عراق از850 به2000 سرباز افزايش خواهد داد. مقامات اين كشور عقيده دارند افزايش نيروها در افغانستان و عراق تاثير مثبتي بر روي عضويت اين كشور در ناتو خواهد داشت و در حقيقت براي جلب نظر مساعد آمريكا صورت ميگيرد.
موضع مردم گرجستان
در انتخابات ژانويه 2008 گرجستان، ساآكاشويلي پيوستن به ناتو وتماميت ارضي گرجستان را دو هدفي خواند كه بدون آنها زندگي وي بي معني خواهد بود. وي در عين حال نيل به اين هدف را بدون حمايت مردم گرجستان ناممكن دانست. بر اين اساس گرجستان در ژانويه 2008 اقدام به برگزاري همه پرسي عمومي كردكه برطبق آن مشخص شد 5/72 از مردم گرجستان حامي پيوستن كشورشان به ناتو هستند. در حقيقت گرجستان با به رفراندم گذاشتن اين موضوع و راي مثبت فراتر از حد انتظار مردم به آن، عملا خود را مجري اراده عمومي معرفي كرده است كه اين امر موجب تعامل سازنده تر با روسيه مي شود و شائبه روسيه ستيزي را در رويكرد آنها به ساختارهاي يورو-آتلانتيكي كاهش خواهد داد.
موضع روسيه در قبال عضويت گرجستان در ناتو
روسيه مخالف پيوستن گرجستان به پيمان ناتو مي باشد. روسها بر اين نكته تاكيد مي كنند كه براساس پيمان ناتو در مورد عضويت كشورها، اعضاي جديد نبايد هنگام عضويت مناقشه نظامي داشته باشند. اما گرجستان شرايط اين قانون را دارا نيست؛زيرا در اوستيا و آبخازيا داراي مناقشه است.سفير روسيه در ناتو نيز ماه گذشته علاقمندي گرجستان و اوكراين براي پيوستن به ناتو را ناشي از بلند پروازي هاي اين دو كشور دانست.
موضع آمريكا و غرب
در آوريل 2007 رئيس جمهور آمريكا قانون سناي اين كشور را در كمك به عضويت اوكراين وگرجستان در ناتو امضا كرد. اين قانون در 18 نوامبر 2006 به تصويب سناي آمريكا رسيده بود. به گفته سناتور ريچارد لوگار، عضو كميته روابط خارجي سناي آمريكا، وضعيت جغرافيايي خاص اوكراين اين كشور را براي ناتو جذاب كرده است. وي كه در يك كنفرانس خبري در كيف سخنراني مي كرد، همچنين گفت: خطوط انرژي كه از طريق اوكراين به ساير كشورها مي روند نقش اوكراين را براي بسياري از ملل اروپايي حياتي كرده است.
در عين حال اتحاديه اروپا مايل است اين دو كشور مشكلات خود را با روسيه حل نمايند. خصوصاً در مورد گرجستان اين اتحاديه از مذاكره مستقيم بين طرفين درگير حمايت مي كند. روبرت.ف.سيمونز، نماينده ويژه ناتو در كشورهاي قفقاز جنوبي، در سپتامبر 2007 اعلام كرد:گرجستان بايد براي پيوستن به ناتو روابط خود را با همسايگانش از جمله روسيه، عادي سازد.اتحاديه اروپا همچنين معتقد است روسيه به عنوان يك همسايه مهم براي گرجستان هميشه وجود خواهد داشت، زيرا اين كشور قادر به تغيير موقعيت جغرافيايي خود نيست و هر پيشرفتي در حل مناقشات اوستيا و آبخازيا بايد با مشاركت روسيه در اين فرآيند انجام شود.
آينده
با توجه به شرايط ذكر شده به نظر مي رسد كه دير يا زود هر دو كشور گرجستان و اوكراين به عضويت ناتو پذيرفته خواهند شد. روسيه نيز اگرچه مخالف اين عضويت است، با اين حال بعيد به نظر ميرسد كه بتواندآشكارا به اين بهانه عليه اين دو كشور دست به اقدامات تنبيهي بزند.زيرا هردو كشور تصميم خود را گرفته اند و روسيه نيز مي داند كه اين اقدام بخشي از امور داخلي اين كشورهاست و البته بخشي از سياست اروپا و آمريكا كه خارج از حيطه قدرت اوكراين و گرجستان است. روسيه طي سالهاي اخير نيز نشان داده است كه هنوز به طور كامل از نظر سياسي و نظامي توانايي تاثيرگذاري در مناطق حياتي خود را ندارد، چنانكه مي بينيم در مورد تحولات در گرجستان،اوكراين وكوزوو عليرغم مخالفت ها، نهايتا پذيرنده بود. با اين حال اين كشور سعي ميكند كه از طريق تحريكاتي، به عنوان مثال در مناطق اوستيا و آبخازيا، يا با استفاده از روس تبارهاي ساكن اوكراين به برخي اهداف خود دست يابد.نهايتا نيز گرجستان نمي تواند نقش روسيه را در حل بحران ارضي خود ناديده بگيرد.اوكراين هم به دليل همكاري هاي گسترده نظامي، اقتصادي و نيز حضور روس تبارها مخصوصا در قسمت هاي شرقي اين كشور، نمي تواند منافع روسيه را ناديده بگيرد. همچنين گرجستان براي ورود سريع تر به ناتو ناچار به حل مناقشات ارضي خود مي باشد و دراين راه به روسيه نياز دارد.
در حقيقت ژئوپولتيك عاملي است كه موجب مي شود دو كشور ناچار به حفظ روابط با روسيه باشند، چنانكه رئيس جمهور اوكراين نيز اعلام كرد: ناتو هيچ پايگاه نظامي در خاك اوكراين تاسيس نخواهد كرد
.
آنچه در پايان قابل ذكر است اين است كه ورود اين دوكشور با وجود مخالفت هاي روسيه به نوعي شكست روسيه در ايفاي نقش قدرت خود حداقل در سطح منطقه است. روسيه يا بايد كشورهاي حوزه نفوذ سابق خود را رها كند و يا براي ايفاي اين نقش با قدرت بيشتري، چنانكه آمريكا از منافع خود در جهان دفاع مي كند، عمل كند و اين در حال حاضراز توان اقتصادي روسيه خارج است.
........................................................................
منبع: سايت ايراس
19:26 - 6 اسفند 1386
0 بازدید
1 پاسخ