کُمای کویر در محاصره خشکسالی و طمع انسانی
گیاه خودروی «کُما» که سالها بهعنوان یکی از نمادهای طبیعی و خوراکی خراسان جنوبی شناخته میشود، امروز در سایه خشکسالیهای پیاپی و افزایش برداشتهای بیرویه، در محاصره تهدیدی جدی قرار گرفته؛ روندی نگرانکننده که میتواند به حذف تدریجی این گونه ارزشمند از زیستبوم منطقه منجر شود.
خبرگزاری فارس- خراسان جنوبی، در دل اقلیم خشک و کویری خراسان جنوبی، رویش گیاهی خودرو به نام «کُما» هر ساله نشانهای از حیات و برکت طبیعت به شمار میرود؛ گیاهی که با وجود ظاهر سادهاش، جایگاهی عمیق در فرهنگ غذایی و طب سنتی مردم منطقه دارد.اما این روزها، این گنجینه طبیعی بیش از هر زمان دیگری با تهدید نابودی مواجه شده؛ تهدیدی که ریشه در ترکیبی از عوامل انسانی و اقلیمی دارد.کُما؛ از سفره مردم تا مرز فراموشیکما که در روزهای پایانی زمستان و آغاز بهار از خاک سر برمیآورد، بهدلیل طعم خاص و خواص دارویی، به یکی از پرطرفدارترین گیاهان محلی تبدیل شده است.این گیاه اگرچه برای برخی دارای بویی تند و نامطبوع است، اما برای بسیاری از مردم بیرجند، عطر آن یادآور غذاهای سنتی و خاطرات خانوادگی است.علی اکبر محمدی یک پژوهشگر منابع طبیعی در گفتوگو با خبرنگار فارس با اشاره به ویژگیهای زیستی این گیاه میگوید: کما برخلاف بسیاری از گیاهان، تکجوانهای است و با برداشت هر بوته، عملاً چرخه حیات همان گیاه برای سالهای آینده قطع میشود. همین موضوع، آن را بهشدت آسیبپذیر کرده است.
اقتصاد محلی وابسته به طبیعت شکنندهحضور کما در بازارهای محلی بیرجند، تنها یک معامله ساده نیست؛ بلکه نمادی از پیوند عمیق معیشت مردم با طبیعت است.بسیاری از خانوارهای روستایی، هر ساله در فصل کوتاه رویش این گیاه، بخشی از درآمد خود را از طریق جمعآوری و فروش آن تأمین میکنند.یکی از فروشندگان محلی در بازار بیرجند در اظهاراتی میگوید: اگر کما نباشد، بخشی از درآمد فصلی ما از بین میرود. اما اگر همین روند برداشت ادامه پیدا کند، چند سال دیگر چیزی برای فروش هم باقی نمیماند.افزایش قیمت این گیاه در سالهای اخیر نیز نشانهای از کاهش عرضه و فشار بر منابع طبیعی است.
زنگ خطر برداشتهای بیرویهدر سالهای اخیر، افزایش تقاضا برای کما، موجب شده تا برخی افراد بدون توجه به اصول بهرهبرداری پایدار، اقدام به برداشت گسترده و حتی تجاری این گیاه کنند.عالیه عزیزی، یکی از شهروندان بیرجندی، در اینباره میگوید: قبلاً کما بهوفور پیدا میشد، اما حالا برای پیدا کردنش باید مسیرهای طولانیتری را طی کنیم. این یعنی طبیعت دیگر توان تحمل این حجم برداشت را ندارد.او تأکید میکند: اگر مردم فقط به اندازه مصرف خودشان برداشت کنند، این گیاه میتواند سالهای سال باقی بماند.
خواص دارویی؛ فرصتی که تهدید شدکما علاوه بر مصرف خوراکی، در طب سنتی نیز جایگاه ویژهای دارد.فاطمه خدادادی، یکی دیگر از شهروندان، میگوید: از کما برای درمان مشکلات گوارشی، نفخ و حتی کاهش التهاب استفاده میشود. اما مصرف بیش از حد آن میتواند باعث سردرد و گیجی شود.برخی کارشناسان نیز معتقدند که ترکیبات موجود در این گیاه میتواند در تولید داروهای ضدویروسی و حتی کاهش فشار خون مؤثر باشد.یک کارشناس حوزه گیاهان دارویی در اظهارنظری میگوید: اگر روی کما سرمایهگذاری علمی شود، میتواند به یک محصول ارزشمند دارویی تبدیل شود، اما نابودی آن، این فرصت را هم از بین میبرد.قوانین سختگیرانه برای نجات کمادر پی افزایش نگرانیها، مسئولان منابع طبیعی محدودیتهایی برای برداشت این گیاه اعمال کردهاند.سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی اعلام کرده است:برداشت کما تنها برای مصرف خانوار و حداکثر تا سقف سه کیلوگرم مجاز بوده و هرگونه برداشت با اهداف اقتصادی ممنوع است.وی در اظهاراتی هشدار میدهد: ادامه روند فعلی برداشت، میتواند این گونه گیاهی را در آیندهای نزدیک به مرز انقراض برساند.همچنین گشتهای نظارتی در سطح مراتع استان فعال شدهاند و با متخلفان برخورد قانونی صورت میگیرد.
خشکسالی؛ تهدیدی مضاعفدر کنار عوامل انسانی، تغییرات اقلیمی و خشکسالیهای پیاپی نیز شرایط را برای رویش کما دشوارتر کرده است.کاهش بارندگی و افت کیفیت خاک، موجب شده تا تراکم این گیاه در بسیاری از مناطق بهطور محسوسی کاهش یابد.یک کارشناس محیطزیست در این زمینه میگوید: وقتی فشار انسانی و تنش اقلیمی همزمان شوند، گونههایی مثل کما که چرخه احیای کندی دارند، اولین قربانی خواهند بود.
ضرورت تغییر نگاه؛ از بهرهبرداری تا حفاظتآنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، تغییر نگاه به این گیاه از یک منبع مصرفی به یک سرمایه طبیعی است.فرهنگسازی برای برداشت اصولی، حمایت از جوامع محلی، توسعه کشت جایگزین و افزایش نظارتها، از جمله راهکارهایی است که میتواند به حفظ این گونه کمک کند.یک فعال محیطزیست در جمعبندی این وضعیت میگوید: کما فقط یک گیاه نیست؛ بخشی از هویت یک منطقه است. اگر از آن محافظت نکنیم، بخشی از فرهنگ و طبیعت خود را از دست خواهیم داد.#کما #خراسان_جنوبی #بیرجند #منابع_طبیعی #محیط_زیست #گیاهان_دارویی #اقتصاد_محلی
10:22 - 15 فروردین 1405
0 بازدید
