چرا عربستان امنیت حاجیان ایرانی را تامین کرد؟
رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب چهار دلیل قرآنی، فقهی و سیاسی بر امنیت حج در عربستان بیان کرد.
به گزارش خبرگزاری فارس به نقل از خبرگزاری حوزه، سلسله جلسات جهاد تبیین، وبینار تخصصی ـ تحلیلی با عنوان «حج، امنیت و وحدت اسلامی؛ واقعیتها و چالشهای امروز» برگزار شد.حجت الاسلام والمسلمین مهدی فرمانیان، رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب در وبینار تخصصی-تحلیلی «حج، امنیت و وحدت اسلامی؛ واقعیتها و چالشهای امروز» به بررسی ابعاد مغفولمانده از مراسم حج به مثابه یک کنگره عظیم وحدتآفرین و در عین حال عرصهای برای رقابتهای ژئوپلیتیک پرداخت.حج؛ اشتراک ۹۰ درصدی امت اسلامحجت الاسلام المسلمین فرمانیان در ابتدای سخنان خود با اشاره به آیات و روایات، حج را یکی از اعمال عبادی مشترک میان تمامی مذاهب اسلامی توصیف کرد و گفت: بیش از ۹۰ درصد از مناسک حج در میان مسلمانان و مذاهب فقهی مشترک است. دلیل این اشتراک فراگیر به حجةالوداع پیامبر اکرم (ص) بازمیگردد؛ جایی که دهها هزار نفر از صحابه، نحوه انجام مناسک را مستقیماً از آن حضرت فرا گرفتند. همین اشتراک ذاتی، حج را به یکی از مهمترین مقولههای وحدت اسلامی تبدیل کرده است.وی افزود: حج، کنگره عظیمی از طیفهای گوناگون فکری، جریانهای سیاسی، نخبگان، علما و حتی دولتمردان است؛ اما این پتانسیل عظیم به شرطی محقق میشود که بتوانیم از آن به درستی استفاده کنیم.
رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب با مرور تاریخی مدیریت حج از دوران امپراتوری عثمانی تا به امروز گفت: در طول قرنها، حج در سرزمینی تحت قیومیت عثمانی برگزار میشد. امپراتوری عثمانی با گستره جغرافیایی از قفقاز تا بالکان و شمال آفریقا، زمینه تردد نسبتاً آسان حجاج را فراهم کرده بود. اما از حدود ۱۲۰ سال پیش، خاندان آل سعود با حمایت انگلستان توانستند بر مناطق حجاز مسلط شوند و سرانجام در سال ۱۹۳۲ میلادی استقلال کشور عربستان سعودی را اعلام کنند.عضو پیوسته انجمن ادیان و مذاهب حوزه علمیه قم با اشاره به رویکرد ایدئولوژیک آل سعود بیان کرد: این حکومت بر اساس اندیشه وهابیت، قبرها و اماکن زیارتی از جمله قبور بقیع را تخریب کرد و سختگیریهای بیسابقهای نسبت به زیارت قبور اعمال نمود. این سیاستها با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، به تقابل آشتیناپذیر مذهبی انجامید؛ بهگونهای که وهابیان، شیعیان را مشرک خواندند و شبکه گستردهای از کتابها، آثار و رسانهها را برای ترویج این نگاه تأسیس کردند.دو واقعه تلخاین استاد دانشگاه با اشاره به نقاط عطف تنشآمیز در روابط ایران و عربستان، به دو رویداد مهم تاریخی اشاره کرد: واقعه اول در سال ۱۳۶۶ هجری شمسی رخ داد؛ زمانی که حجاج ایرانی در روز برائت از مشرکین، مراسم تظاهرات قانونی خود را برگزار کردند که در نتیجه آن، بالای ۴۰۰ نفر از حجاج ایرانی به شهادت رسیدند. این واقعه سه سال قطع ارتباط سیاسی بین ایران و عربستان را به دنبال داشت.
وی افزود: واقعه دوم، فاجعه منا بود که به دلیل سوءمدیریت عربستان، شماری از حجاج جان باختند. در تحلیل شخصی خود، معتقدم واقعه سال ۱۳۶۶ عمدی بود و جنبه تذکر و تنبیه داشت؛ اما فاجعه منا ناشی از سوءتدبیر بوده و ارتباطی به بدخواهی مستقیم مسئولان رده بالای عربستان نداشت، هرچند رفتار آن کشور در تحویل اجساد شهدا، شایسته نبود.آیا ایران با عربستان در جنگ است؟حجت الاسلام والمسلمین فرمانیان به فضای خاص سیاسی پیش از حج امسال در ایران اشاره کرد و گفت: برخی مدعی بودند چون عربستان پایگاههای نظامی آمریکا را در خاک خود پذیرفته و اجازه حمله به ایران از خاک خود را داده است، پس ما عملاً با عربستان در جنگ هستیم و نباید حجاج خود را به مکه بفرستیم. این نگاه، عدهای از شیعیان را به انصراف از حج واداشت.وی در نقد این دیدگاه اظهار داشت: من شخصاً پیش از آغاز سفر حج، با توجه به اطلاعات موجود، تأکید کردم که حجاج باید به حج بروند و عربستان هیچ اقدام تنبیهی یا بیاحترامی خاصی نسبت به ایرانیان انجام نخواهد داد.چهار دلیل قرآنی، فقهی و سیاسی بر امنیت حجاین استاد برجسته مذاهب اسلامی برای اثبات مدعای خود به چهار دسته ادله اشاره کرد: دلیل اول، ادله قرآنی است؛ خدای متعال بیت را مایه قیام و امنیت مردم معرفی کرده و آیات متعددی بر امن بودن حرم الهی تصریح دارد. دلیل دوم، قواعد فقهی مشترک بین فریقین مانند قاعده لاضرر، قاعده عسر و حرج، قاعده اهم و مهم و نیز سد ذرایع و مصالح مرسله در فقه اهل سنت است که همگی بر ضرورت حفظ امنیت حجاج تأکید دارند.
حجت الاسلام والمسلمین فرمانیان ادامه داد: دلیل سوم، پایبندی عملی عربستان به این قواعد است. عربستان در طول سالها و حتی در قبال کشورهایی نظیر یمن که از سال ۲۰۱۱ در جنگ با عربستان است، همواره به حجاج یمنی اجازه تشرف داده و امنیت آنان را تأمین کرده است. همچنین کشورهای دارای روابط سیاسی قطعشده با ریاض، هرگز با منع حج مواجه نشدند.وی افزود: دلیل چهارم، تعهدات بینالمللی عربستان در سازمان همکاری اسلامی و سایر نهادهای بینالمللی است که بر اساس آن، حاکم میزبان حق ندارد اختلافات سیاسی را به حج سرایت دهد. این یک تعهد رسمی است که عربستان در دهههای اخیر به آن پایبند بوده است.اعزام ۷ هزار حاجی اهل سنت از ایران به عربستانحجت الاسلام والمسلمین فرمانیان در بخش دیگری از سخنان خود به آماری جالب توجه اشاره کرد: از حدود ۳۰ هزار حاجی اعزامی امسال از ایران، بیش از ۷ هزار نفر اهل سنت هستند. این در حالی است که در سالهای گذشته، نسبت حضور اهل سنت در حج ایرانیان هرگز به این میزان نبوده است. جالب آنکه برخی شیعیان انصراف دادند؛ اما اهل سنت ایران نه تنها انصراف ندادند، بلکه حتی برخی از کسانی که نوبتشان برای سالهای بعد بود، ثبتنام کردند و به حج رفتند.وی با انتقاد از رفتار برخی شیعیان که ثبتنام خود را لغو کردند، افزود: وقتی شما امسال ۳۰ هزار نفر را محروم میکنید، فشار این جمعیت به سالهای بعد منتقل میشود. طبق مصوبات سازمان همکاری اسلامی، هر یک میلیون نفر جمعیت، سهمیه هزار نفر حاجی دارد. ایران با ۹۰ میلیون جمعیت، سهمیه ۹۰ هزار نفری دارد و این عدد قابل افزایش نیست؛ بنابراین انصرافهای امسال، به معنای از دست رفتن فرصت برای سالهای آینده است.
مدیریت جمعیت ۵ میلیونی در فضای محدود؛ چالش امنیتی عربستانرئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به چالشهای ذاتی برگزاری حج گفت: گاهی تا پنج میلیون حاجی در یک زمان مشخص باید به عرفات بروند، قربانی کنند و در منا اسکان یابند. مدیریت این حجم انبوه در یک فضای محدود جغرافیایی، حتی در شرایط عادی هم یک چالش امنیتی بزرگ است. عربستان ناچار است میان رعایت قوانین، برگزاری خوب حج و حفظ فضای جهانی خود تعادل برقرار کند؛ هدفی که بسیار دشوار است.تأیید شورای عالی امنیت ملی؛ حج در سایه جنگحجت الاسلام والمسلمین فرمانیان در پایان با اشاره به مصوبه شورای عالی امنیت ملی برای اعزام حجاج امسال گفت: خوشبختانه شورای عالی امنیت ملی بر اساس اطلاعات دقیق امنیتی، مجوز اعزام را صادر کرد. من حتی معتقدم اگر جنگی هم با آمریکا رخ دهد (که انشاءالله نشود)، باز هم حجاج ایران دچار مشکل نخواهند شد. ما این موضوع را در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان تجربه کردیم. در جنگ رمضان، عربستان همکاری خوبی انجام داد و حدود ۱۱ هزار نفر از حجاج ایرانی که برای عمره رفته بودند، به راحتی از طریق عراق بازگشتند.وی با بیان یک قاعده طلایی برای جهان اسلام گفت: ما میتوانیم با یک کشور اختلاف سیاسی و حتی جنگ داشته باشیم، اما حوزههای اشتراکی مثل حج را از این اختلافات جدا کنیم. “جنگ سر جای خود، حج سر جای خود”. این نه تنها یک راهبرد هوشمندانه برای ایران است، بلکه میتواند الگویی برای تعامل با سایر کشورها در حل مشکلات امنیتی و غیر امنیتی باشد.#حج #عربستان#امنیت
00:34 - 24 اردیبهشت 1405
