#هیدروپلیتیک
سهم مصرف آب در کشاورزی نسبت به تولید ناخالص داخلی چگونه است؟
اقتصاد روستایی در ایران ارتباط تنگاتنگی با کشاورزی دارد، به معنای دیگر عمده کار روستایی معطوف به کشاورزی است که با ایجاد فرصتهای شغلی، کمک به امنیت غذایی و حمایت از معیشت روستایی، نقش مهمی در توسعه اقتصادی ایفا میکند. با این حال، توجه به این نکته ضروری است که این سهم ممکن است در طول زمان بهدلیل عوامل مختلفی از جمله تغییر در سیاستهای دولت، پیشرفتهای فناوری و تغییر در تقاضای بازار، نوسان داشته است؛ آب نقش اساسی و مستقیم در پایداری اقتصاد کشاورزی دارد؛ در عین حال سهم مصرف آب در این بخش تناسبی با تولید ناخالص ملی در ایران ندارد.
باشگاه خبرنگاران توانا؛ اسماعیل دهقان: بر پایه آخرین دادهها سهم اقتصاد روستایی در تولید ناخالص ملی (GDP) ایران قابل توجه نیست. در سال 1402، اقتصاد روستایی حدود 27.5 در صد از تولید ناخالص داخلی کشور را به خود اختصاص داده است. کشاورزی ایران بهشدت به منابع آبی متکی است و بخش قابل توجهی از آب موجود کشور برای مصارف آبیاری استفاده میشود. ایران با توجه به اقلیم خشک و نیمه خشک خود با چالشهای کمبود آب مواجه است که مدیریت کارآمد آب را برای حفظ فعالیتهای کشاورزی ضروری میکند.در ایران، بخش کشاورزی نقش مهمی در اقتصاد ایفا میکند، بهویژه در مناطق روستایی که روستاها با فعالیتهای کشاورزی رونق دارند. برای نسلها، کشاورزی تکیهگاه اصلی این جوامع بوده و فرصتهای شغلی را برای آنها فراهم کرده و معیشت آنها را حفظ کرده است. کشاورزان در روستاهای ایران طیف متنوعی از محصولات را برای برآوردن نیازهای داخلی و بین المللی کشت میکنند. محصولات اصلی مانند گندم، جو و برنج معمولاً برای رفع نیازهای امنیت غذایی کشور کشت میشوند. این محصولات بهعنوان مواد ضروری برای تولید محصولات غذایی مختلف که بهصورت محلی مصرف و صادر میشوند، عمل میکنند. فعالیتهای کشاورزی در روستاهای ایران نهتنها فرصتهای شغلی را برای جوامع روستایی فراهم میکند، بلکه به حفظ شیوههای سنتی کشاورزی و فرهنگ روستایی کمک میکند. با این حال، این جوامع با چالشهایی مانند کمبود آب، تغییرات آب و هوایی، دسترسی محدود به فناوری و زیرساختهای مدرن و نوسانات قیمتهای بازار مواجه هستند.
بر این اساس، کشاورزی حدود 92 درصد از کل مصرف آب ایران را تشکیل میدهد. این درصد بالا عمدتاً بهدلیل کشت گسترده محصولاتی مانند غلات، میوهجات، سبزیجات و انواع محصولات صنعتی در سراسر کشور است. این مصرف آب کشاورزی در هر دو کشاورزی دیم و آبی توزیع میشود. شیوههای آبیاری در ایران نقش حیاتی در حمایت از بهره وری کشاورزی، بهویژه در مناطقی که بارندگی محدود است، ایفا میکند. روشهای آبیاری سنتی، مانند آبیاری غرقاب، معمولاً مورد استفاده قرار میگیرند، اما میتوانند از نظر مصرف آب کاملاً ناکارآمد باشند. با این حال، تلاشهایی برای تغییر بهسمت سیستمهای آبیاری کارآمدتر مانند آبیاری قطرهای و آبیاری بارانی برای کاهش هدر رفت آب انجاممیشود.دولت ایران سیاستها و ابتکارات مختلفی را برای ارتقای مدیریت پایدار آب در کشاورزی اجرا کرده است، از جمله اتخاذ فناوریهای آبیاری مدرن، مکانیسمهای قیمتگذاری بهتر آب و تشویق کشاورزان به بهکارگیری محصولات مقاوم به خشکی و کمآبی. هدف از این اقدامات ایجاد تعادل بین تضمین امنیت غذایی و حفظ منابع آب گرانبها در مواجهه با چالشهای فزاینده کمبود آب است. رویهمرفته، در حالی که آبیاری نقش مهمی در حفظ بخش کشاورزی ایران ایفا میکند، نیاز مداوم به تلاشهای مستمر برای بهبود بهرهوری مصرف آب و گسترش شیوههای کشاورزی پایدار برای کاهش تأثیر بر منابع آب وجود دارد.عدم تناسب اقتصاد کشاورزی روستایی ایران با مصرف منابع آب موضوعی قابل توجه است که پیامدهای طولانی مدتی دارد. بخش کشاورزی روستایی ایران بهشدت به منابع آبی برای آبیاری متکی است که فشار زیادی بر تأمین آب کشور وارد میکند.
اقتصاد کشاورزی روستایی ایران تقریبا یک سوم از تولید ناخالص داخلی کشور را تشکیل میدهد و درصد قابل توجهی از جمعیت آن را به کار میگیرد. با این حال، بهدلیل سیستمهای آبیاری ناکارآمد، شیوههای کشاورزی قدیمی و دسترسی محدود به فناوریهای مدرن، این بخش در مقایسه با بهرهوری خود، مقدار زیادی آب مصرف میکند. یکی از دلایل اصلی این عدم تناسب، استفاده رایج از آبیاری غرقاب است که منجر به تلفات قابل توجه آب بهدلیل تبخیر و توزیع ناکارآمد آب میشود. افزون بر این، فقدان شیوههای مدیریت آب مناسب مانند آبیاری قطرهای یا تکنیکهای کشاورزی دقیق، مصرف آب در این بخش را تشدید میکند.پیامدهای این عدم تناسب دو گونه است. اولاً، فشار شدیدی بر منابع محدود آب ایران وارد میکند که بهدلیل عواملی مانند تغییرات آب و هوایی، خشکسالی و رشد جمعیت هم اکنون تحت فشار قرار گرفته است. این امر منجر به کاهش سطح آب، خشک شدن رودخانهها و کوچک شدن دریاچهها و تأثیرات منفی بر محیطزیست و اکوسیستم میشود. ثانیاً، مصرف بیش از اندازه آب در بخش کشاورزی، سایر بخشهای اقتصادی و جوامع وابسته به منابع آب را تحتتأثیر قرار میدهد. این امر منجر به کمبود آب برای مصارف خانگی، صنایع و مناطق شهری میشود که مانع توسعه و ایجاد چالشهای اجتماعی و اقتصادی برای آن مناطق میشود. آب یک منبع ضروری برای بقا و توسعه جوامع است. با این حال، در دسترس بودن و مدیریت منابع آب میتواند تأثیرات قابل توجهی بر اقتصاد یک کشور داشتهباشد.
میزان مصرف آب در حوزه کشاورزی
وضعیت آب ایران بهدلیل ترکیبی از عوامل مانند بارندگی محدود، رشد جمعیت سیستمهای آبیاری ناکارآمد و تغییرات آب و هوایی بحرانی است. بخش کشاورزی بزرگترین مصرف کننده آب است که تقریباً ۹۲ درصد از ۱۰۰ میلیارد مترمکعب مصرف آب کشور را به خود اختصاص میدهد. این اتکای بسیار به کشاورزی با توجه به سهم نسبتاً پایین آن از تولید ناخالص ملی، مدیریت آب ایران را با چالش مواجه میکند.
سهم اقتصاد روستایی کشاورزی محور در تولید ناخالص ملی
تولید ناخالص ملی بیانگر ارزش کل کالاها و خدمات تولید شده توسط ساکنان یک کشور است که شامل عوامل داخلی و خارجی تولید میشود. در ایران، تولید ناخالص ملی بهطور پیوسته در طول سالها رو به پیشرفت بوده و به توسعه اقتصادی کشور کمک کرده است. با این حال، سهم اقتصاد روستایی کشاورز محور که بر پایه منابع آبی استوار است، تنها ۲۷.۵ درصد از ۱۸۱۰ میلیارد دلاری، نگرانیهایی را در مورد سازگاری بین مصرف آب و رشد اقتصادی ایجاد میکند.
پیامدهای مصرف آب بر اقتصاد ایران
مصرف بی رویه منابع آب در ایران پیامدهای متعددی برای اقتصاد کشور دارد. اولاً منجر به کاهش آبهای زیرزمینی میشود که برای حفظ فعالیتهای کشاورزی بسیار مهم است. در نتیجه کشاورزان ممکن است در حفظ بهره وری خود با مشکلاتی مواجه شوند که منجر به کاهش بازده کشاورزی و خطرات بالقوه امنیت غذایی میشود. افزون بر این، سوء مدیریت منابع آب میتواند منجر به تخریب محیط زیست شود که بر تنوع زیستی و خدمات اکوسیستم تأثیر میگذارد که بر بخشهای مختلف اقتصادی تأثیر میگذارد.در ایران، وضعیت بارندگی در مناطق مختلف بهدلیل ویژگیهای جغرافیایی متنوع، بسیار متفاوت است. بهطور کلی، این کشور مقدار حداقلی از بارندگی را تجربه میکند، که آن را از نظر طبیعت نیمه خشک تا خشک میکند. الگوهای بارندگی تحتتأثیر رشتهکوههای زاگرس و البرز است که باعث تفاوتهای فاحش بارش در سراسر کشور میشود.مناطق شمالی، از جمله سواحل دریای خزر و مناطق نزدیک به رشته کوههای البرز، میزان بارندگی بیشتری را دریافت کرده، که از 600 تا 1200 میلیمتر در سال متغیر است. این مناطق با آب و هوای مرطوب مشخص میشوند که از کشاورزی گوناگون از جمله کشت برنج، چای، مرکبات و سایر محصولات حمایت میکند.از سوی دیگر، نواحی مرکزی و شرقی ایران با میانگین 100 تا 300 میلیمتر در سال بارندگی بسیار کمتری دارند. این مناطق کویرهای وسیع و دشتهای خشکی مانند دشت کویر و دشت لوت را در بر میگیرد. در نتیجه، کشاورزی در این مناطق بهشدت به سیستمهای آبیاری متکی است. کشاورزان در این مناطق بیشتر محصولات مقاوم به خشکی مانند گندم، جو، پسته و خرما را کشت میکنند.
تغییر الگوی بارندگی بهدلیل تغییرات آب و هوایی، کشاورزی ایران را با چالشهایی مواجه کرده است. ایران دورههای طولانی تری از خشکسالی را تجربه کرده است که منجر به کمبود آب و کاهش بهره وری کشاورزی شدهاست. در تازه، خشکسالیهای طولانیمدت بر دسترسی به آب برای آبیاری تأثیر گذاشته و بر عملکرد محصول و معیشت کشاورزان تأثیر منفی گذاشتهاست. افزون بر این، کمبود آب نیز منجر به کاهش سطح آبهای زیرزمینی شدهاست و وضعیت را تشدید میکند.
کشاورزی منبع معیشتی قابل توجهی برای بسیاری از جوامع روستایی ایران است. کمبود آب و کاهش تولید کشاورزی مستقیماً بر درآمد و معیشت کشاورزان تأثیر میگذارد و منجر به افزایش فقر و مهاجرت به مناطق شهری در جستجوی فرصتهای شغلی جایگزین میشود. این میتواند منجر به فروپاشی اجتماعی، از بین رفتن شیوههای سنتی و فرسایش فرهنگی شود.با اجرای این اقدامات، ایران میتواند در جهت حفظ معیشت کشاورزی در مناطق روستایی و کاهش چالشهای برآمده از خشکسالی تلاش کند. این امر مستلزم ترکیبی از پیشرفتهای تکنولوژیکی، سیاستها و مشارکت جامعه برای دستیابی به تابآوری بلندمدت در بخش کشاورزی است.
اقتصاد روستایی در ایران حدود 27.5 درصد از تولید ناخالص داخلی کشور را به خود اختصاص داده است که بخش مهمی از آن بخش کشاورزی است. کشاورزی در مناطق روستایی از اشتغال، امنیت غذایی و معیشت روستایی حمایت میکند. با این حال، این سهم ممکن است بهدلیل عوامل مختلفی مانند سیاستهای دولت، پیشرفتهای تکنولوژیکی و تغییرات در تقاضای بازار، نوسان داشتهباشد. کشاورزی در ایران متنوع است و محصولاتی مانند گندم، جو و برنج برای رفع نیازهای داخلی و بین المللی کشت میشوند. شیوههای سنتی کشاورزی و فرهنگ روستایی از طریق این فعالیتها حفظ میشوند، اما چالشهایی مانند کمبود آب، تغییرات آب و هوا، دسترسی محدود به فناوری، و قیمتهای نوسان در بازار وجود دارد. تلاشها برای رسیدگی به این مسائل شامل شیوههای کشاورزی پایدار، بهبود سیستمهای آبیاری و حمایت دولت و سازمانهای غیردولتی است. کشاورزی در ایران بهشدت به منابع آب متکی است و 92 درصد از کل آب مصرفی کشور برای مصارف کشاورزی استفاده میشود. اقلیم خشک و نیمه خشک در ایران چالشهایی را برای کمبود آب ایجاد میکند و مدیریت کارآمد آب را بسیار مهم میکند. به کارگیری سیستمهای آبیاری کارآمد مانند آبیاری قطرهای و آبیاری بارانی برای کاهش هدر رفت آب ترویج میشود. دولت ایران سیاستها و ابتکاراتی را برای ارتقای مدیریت پایدار آب در کشاورزی اجرا کرده است. با این حال، هنوز نیاز به تلاشهای مستمر برای بهبود بهره وری مصرف آب و توسعه شیوههای کشاورزی پایدار برای به حداقل رساندن تأثیر بر منابع آب وجود دارد.
باید اذعان داشت که کشاورزی نقش مهمی در معیشت جوامع روستایی در ایران دارد. با این حال، کمبود آب و کاهش تولیدات کشاورزی منجر به فقر و مهاجرت به مناطق شهری میشود. برای مقابله با این چالشها، یک رویکرد جامع مورد نیاز است. برخی از پیشنهادات بر این پایهاند: اجرای تکنیکهای صرفهجویی در مصرف آب، اتخاذ شیوههای مدیریت آبخیزداری پایدار، ترویج برداشت آب باران، بهبود زیرساختهای آب، تنوع محصولات کشاورزی، حمایت از تحقیق و توسعه، ارائه آموزش و پرورش، ارائه حمایتهای مالی و مشوقها، توسعه طرحهای تاب آوری آب و هوا، و تشویق همکاری جامعه با اجرای این اقدامات، ایران میتواند معیشت روستایی کشاورزی محور را حفظ و توسعه داد و افزون بر این که بر اثرات خشکسالی فائق آمد و توسعه متناسبی در میزان مصرف منابع آبی و تولید ناخالص داخلی از بخش کشاورزی ایجاد کرد.پایان پیام/#باشگاه_خبرنگاران_توانا #اسماعیل_دهقان#هیدروپلیتیک#حکمرانی_آب#سیاستگذاری_آب#کشور #کشاورزی#اقتصاد
18:39 - 8 اسفند 1402
5 پاسخ
@s_j_moradi8 اسفند 1402در پاسخ بهدو سال است که در زمینه روشی بسیار ارزان برای کاهش مصرف آب کشاورزی به فقط 5 درصد آبی که اکنون مصرف می شود در حال تحقیق هستم و اخیرا طرح بنده مورد تایید معاونت علمی ریاست جمهوری نیز قرار گرفته است، اما متاسفانه از حمایت مالی برای اجرای آن در مقیاس پایلوت خبری نیست!!!
